Âm vang cồng chiêng lễ hội Mường Khô

Hàng nghìn người dân và du khách đổ về thôn Muỗng Do, xã Điền Lư, Thanh Hóa trong hai ngày 25-26/2, hòa mình vào không khí rộn ràng của lễ hội Mường Khô – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nơi âm vang cồng chiêng vọng giữa núi rừng biên viễn.

Từ sáng sớm ngày chính hội, con đường dẫn vào thôn Muỗng Do đã rực rỡ sắc váy áo truyền thống. Phụ nữ Mường vấn khăn, khoác áo cóm, đàn ông chỉnh tề trong trang phục lễ khiêng lễ vật nối bước nhau về đền thờ Hà Công Thái.

Lễ hội Mường Khô - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nghi thức rước linh vị Quận công Hà Công Thái.

Nghi thức dâng hương mở màn cho chuỗi hoạt động. Linh vị Quận công được rước trang trọng từ đền thờ về sân vận động thôn trong tiếng chiêng, tiếng trống vang vọng. Đoàn rước đi qua những nếp nhà sàn nép mình bên sườn núi, người dân hai bên đường chắp tay thành kính.

Điểm nhấn của lễ hội là màn hòa tấu cồng chiêng với 60 chiếc cồng, chiêng do các thiếu nữ Mường đảm nhiệm. Trong sắc phục truyền thống, họ vừa đi vừa diễn tấu, kết hợp hát múa, tạo nên bản hợp xướng đậm đặc bản sắc. Âm thanh ngân dài, khi trầm hùng, khi rộn rã, hòa cùng tiếng reo hò của đám đông, khiến không gian như rung lên theo nhịp núi rừng.

Lễ hội là không gian văn hóa đậm bản sắc của dân tộc Mường.

Điểm nhấn của lễ hội là màn hòa tấu cồng chiêng với 60 chiếc cồng, chiêng do các thiếu nữ Mường đảm nhiệm

Giữa âm vang ấy, người xem như nghe lại tiếng vó ngựa, tiếng bước chân nghĩa quân Mường năm xưa. Cuối thế kỷ XVIII, đầu XIX, vùng đất Mường Khô – nay thuộc xã Điền Lư – xuất hiện vị lang Mường ưu tú Hà Công Thái. Dưới triều Gia Long và Minh Mạng, ông có công dẹp loạn, giữ yên biên cương phía Tây xứ Thanh, được phong Quận công, Khâm sai Chánh thống lĩnh Thượng đạo trấn Thanh Hoa, trấn giữ vùng phên dậu.

Sau khi ông mất, dòng họ và nhân dân lập đền thờ tại Gò Mèo, thôn Muỗng Do. Nơi đây còn phối thờ thủ lĩnh Cần Vương Hà Văn Mao, sĩ phu Hà Triều Nguyệt cùng nhiều anh hùng đất Mường Khô. Từ những nghi thức tế lễ trong phạm vi gia tộc, lễ hội dần trở thành sinh hoạt văn hóa lớn của cả vùng.

Tại lễ hội còn diễn ra phiên chợ vùng cao với các sản phẩm váy áo thổ cẩm của người Mường.

Không chỉ có phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi suốt hai ngày. Phiên chợ vùng cao tấp nập người mua kẻ bán. Du khách thưởng thức rượu cần nồng men lá, cơm lam thơm mùi ống nứa, bát canh đắng đặc trưng của người Mường. Trên bãi đất rộng, tiếng hò reo vang lên theo từng vòng tung còn, kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, chọi gà, đánh đu… tạo nên bức tranh hội xuân sống động.

Đông đảo du khách tham gia thưởng thức không khí náo nhiệt của lễ hội.

Lễ hội từng có thời gian gián đoạn khi đền thờ bị tàn phá trong chiến tranh, nhiều nghi thức mai một. Năm 2009, đền được tu bổ; năm 2011 được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Đặc biệt, ngày 10/11/2023, lễ hội truyền thống Mường Khô được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đánh dấu bước hồi sinh mạnh mẽ của một sinh hoạt tâm linh lâu đời.

Trong tiếng cồng chiêng ngân xa giữa núi đá thượng nguồn sông Mã, lễ hội Mường Khô không chỉ là dịp tri ân tiền nhân, cầu mong mưa thuận gió hòa, mà còn là không gian để thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn. Những bước chân rộn ràng, những sắc váy áo truyền thống nối dài trên con đường vào bản như khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Mường nơi miền biên viễn xứ Thanh.

Lương Thị Diễn