An Giang đánh thức “mạch nguồn” đất đai, mở khóa dư địa tăng trưởng xanh

Trong tiến trình phát triển mới, đất đai vừa là nguồn lực quan trọng, vừa là một trong những “điểm nghẽn” có thể tác động trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng của địa phương. Một dự án chậm giải phóng mặt bằng không chỉ làm đình trệ dòng vốn mà còn kéo theo sự chậm trễ của hạ tầng, việc làm, nguồn thu ngân sách và nhiều giá trị kinh tế - xã hội khác.

Với An Giang, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi tỉnh đang mở rộng không gian phát triển, triển khai nhiều dự án hạ tầng, đô thị, công nghiệp, dịch vụ và du lịch quy mô lớn. Khơi thông nguồn lực đất đai vì thế không thể chỉ được nhìn dưới góc độ tháo gỡ thủ tục, mà phải trở thành một nhiệm vụ trọng tâm trong đổi mới quản trị và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Gỡ điểm nghẽn đất đai, giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế

Ngày 27/8, UBND tỉnh An Giang phối hợp Tòa án nhân dân tỉnh tổ chức hội nghị “Khơi thông nguồn lực đất đai tại An Giang – Vai trò của cơ quan xét xử”. Hội nghị tập trung nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và giải quyết các vụ án hành chính liên quan đến đất đai.

An Giang khơi thông nguồn lực đất đai, mở khóa động lực tăng trưởng.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội; khơi thông nguồn lực đất đai được tỉnh xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực tăng trưởng giai đoạn 2026-2030.

Thực tế cho thấy, đất đai chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi quyền sử dụng đất được xác lập rõ ràng, quy hoạch được thực hiện thống nhất, thủ tục được giải quyết minh bạch và mặt bằng được bàn giao đúng tiến độ.

Từ ngày 1/10/2023 đến 30/6/2026, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh An Giang đã thụ lý, giải quyết hơn 7.600 vụ việc liên quan đến đất đai; trong đó, án hành chính liên quan trực tiếp đến đất đai chiếm 82%. Qua hoạt động xét xử, gần 1.490 ha đất được giải tỏa, với tổng giá trị ước tính gần 21.000 tỷ đồng; quyền và lợi ích hợp pháp về sử dụng đất của hơn 5.000 người dân được xác lập.

Những con số này cho thấy giải quyết các vấn đề đất đai đúng pháp luật cũng chính là giải phóng một lượng lớn nguồn lực đang bị “đóng băng”, tạo điều kiện để các dự án được triển khai và nguồn lực xã hội được đưa vào sản xuất.

Tuy nhiên, khơi thông không đồng nghĩa với làm nhanh bằng mọi giá. Một quyết định thiếu căn cứ, một phương án bồi thường chưa phù hợp hoặc một quy trình thiếu minh bạch có thể tạo ra khiếu kiện kéo dài, khiến chính dự án cần được thúc đẩy lại tiếp tục bị đình trệ.

Do đó, yêu cầu đặt ra là phải đồng thời bảo đảm tiến độ, tính pháp lý và sự đồng thuận của người dân.

Phú Quốc và phép thử về năng lực quản trị đất đai

Nếu nhìn ở quy mô toàn tỉnh, bài toán đất đai là yêu cầu chung của phát triển; thì tại Phú Quốc, đây còn là phép thử đối với năng lực quản trị trong một địa bàn có tốc độ tăng trưởng nhanh và nhu cầu đầu tư lớn.

Hiện Phú Quốc có 327 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký hơn 503.260 tỷ đồng, diện tích sử dụng đất hơn 10.700 ha. Đáng chú ý, trong nhóm dự án cấp thiết phục vụ APEC 2027 có 21 dự án, trong đó 16 dự án phải thực hiện giải phóng mặt bằng với diện tích thu hồi trên 912 ha.

Khối lượng công việc lớn đặt ra yêu cầu rất cao về tiến độ. Nhưng tiến độ chỉ có thể được bảo đảm khi các vấn đề về nguồn gốc đất, hồ sơ pháp lý, kiểm đếm, bồi thường và tái định cư được xử lý căn cơ.

Hiện Phú Quốc có 327 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký hơn 503.260 tỷ đồng, diện tích sử dụng đất hơn 10.700 ha. 

Thực tế tại Phú Quốc cho thấy nhiều trường hợp đất được chuyển nhượng bằng giấy tay qua nhiều chủ, hồ sơ qua các thời kỳ chưa đồng bộ, nguồn gốc sử dụng đất phức tạp. Đây là những yếu tố có thể làm phát sinh tranh chấp, khiếu kiện nếu không được xác minh và xử lý thận trọng.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình kê khai, kiểm đếm; rà soát, làm sạch dữ liệu đất đai; chuẩn hóa thông tin giữa các cơ quan và ưu tiên nguồn lực hoàn thiện các khu tái định cư có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đây không chỉ là giải pháp phục vụ các dự án APEC 2027. Về lâu dài, một hệ thống dữ liệu đất đai đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên sẽ là nền tảng để Phú Quốc quản lý tài nguyên hiệu quả hơn, hạn chế tranh chấp và nâng cao tính minh bạch trong thu hút đầu tư.

Tại hội nghị, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Lê Thanh Phong nhấn mạnh vai trò của Tòa án trong bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và kiểm soát tính hợp pháp trong quản lý đất đai; đồng thời đề nghị tăng cường phối hợp giữa cơ quan xét xử và cơ quan hành chính, nâng cao chất lượng xét xử, đẩy mạnh đối thoại và rà soát các vụ việc còn vướng mắc để giải quyết đúng quy định pháp luật.

Thông điệp đặt ra rất rõ: muốn đẩy nhanh phát triển phải nâng cao chất lượng quản trị; muốn giải phóng mặt bằng phải bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.

Từ khơi thông đất đai đến tăng trưởng xanh

Khơi thông nguồn lực đất đai chỉ là bước đầu. Câu hỏi quan trọng hơn đối với An Giang là sau khi được giải phóng, nguồn lực ấy sẽ được sử dụng như thế nào để tạo ra giá trị cao hơn và bền vững hơn.

Đất đai là tài nguyên hữu hạn. Nếu sử dụng thiếu quy hoạch, chạy theo lợi ích ngắn hạn hoặc phân bổ không hợp lý, nguồn lực này có thể tạo ra tăng trưởng trước mắt nhưng để lại chi phí lớn về môi trường, hạ tầng và xã hội trong dài hạn.

Ngược lại, nếu đất được quy hoạch khoa học, sử dụng tiết kiệm và phân bổ cho những ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đất đai sẽ trở thành nền tảng để phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế biển.

Vì vậy, tư duy quản lý đất đai cần chuyển từ “quản lý diện tích” sang quản trị giá trị.

Hơn 912 ha đất cần thu hồi để thực hiện 16 dự án cấp thiết phục vụ APEC 2027.

Mỗi quyết định sử dụng đất cần được đặt trong mối quan hệ với quy hoạch, hạ tầng, môi trường và sức chịu tải của hệ sinh thái. Đất cho công nghiệp phải gắn với công nghệ sạch và xử lý chất thải; đất đô thị phải đi cùng hạ tầng xã hội, giao thông, cấp thoát nước và không gian xanh; đất du lịch phải bảo đảm khả năng chịu tải của hệ sinh thái; còn đất nông nghiệp phải được sử dụng hiệu quả, tiết kiệm và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đây cũng là lý do An Giang cần tiếp tục đẩy mạnh số hóa và hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, kết nối với dữ liệu quy hoạch, đầu tư, thuế và môi trường. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để ra quyết định chính xác; doanh nghiệp giảm chi phí và rủi ro; người dân có điều kiện giám sát tốt hơn.

Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ tỉnh An Giang nhiệm kỳ 2025-2030 cũng xác định những điểm nghẽn về tiếp cận đất đai, thiếu quỹ đất sạch cho thu hút đầu tư và vướng mắc pháp lý của dự án là những vấn đề cần tập trung tháo gỡ. Đồng thời, tỉnh định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận bình đẳng các nguồn lực.

Trong bối cảnh đó, khơi thông nguồn lực đất đai cần được nhìn nhận như một cuộc cải cách về quản trị phát triển.

Mục tiêu cuối cùng không phải là đưa thật nhiều đất vào các dự án, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi đơn vị đất được sử dụng, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người dân, hiệu quả của doanh nghiệp và lợi ích lâu dài của cộng đồng.

An Giang đang có cơ hội lớn để mở rộng không gian phát triển. Nhưng không gian ấy chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi những nguồn lực đang bị ách tắc được giải phóng bằng pháp luật, dữ liệu, kỷ cương và sự đồng thuận.

Khơi thông đất đai vì thế không chỉ là tháo một “nút thắt” thủ tục. Đó là yêu cầu xây dựng một nền quản trị minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm, trong đó phát triển kinh tế không tách rời bảo vệ môi trường, quyền lợi người dân và sử dụng bền vững tài nguyên.

Khi đất đai được quản trị tốt, nguồn lực được phân bổ đúng hướng và sử dụng hiệu quả, An Giang sẽ có thêm một nền tảng quan trọng để biến tiềm năng thành giá trị, biến không gian phát triển thành động lực tăng trưởng và từng bước hướng tới một mô hình kinh tế xanh, bền vững trong giai đoạn mới.