Áp lực chi phí logistic khiến nhiều doanh nghiệp khó khăn

Các cảng tại TPHCM. (Ảnh: Tiến Lực/TTXVN)

Giá cước quốc tế leo thang

Với đặc thù về sản lượng lớn, xuất khẩu nông sản là một trong những ngành “ngốn” nhiều chi phí logistics hiện nay.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết vào đầu tháng 5, giá cước 1 container lạnh vận chuyển trái cây tươi là 2.800 USD, đến đầu tháng 7, giá cước đã lên tới 7.800 USD/container, tăng gần 200%. Không chỉ tăng giá phi mã, doanh nghiệp muốn vận chuyển phải đặt trước và chờ hãng tàu xếp lịch.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Việt Nam đang rất yếu thế trong mạng lưới logistics toàn cầu. Điển hình nhất là vận tải biển, Việt Nam bị phụ thuộc hoàn toàn vào các hãng tàu quốc tế.

Sau cơn sốt do dịch COVID-19, hiện nay hoạt động hàng hải tiếp tục chịu tác động mạnh từ xung đột địa chính trị. Giá cước tăng và việc vận chuyển hàng hóa hiện vẫn phải đi theo đường vòng, thời gian vận chuyển từ Việt Nam đến Hoa Kỳ kéo dài từ 25 lên hơn 40 ngày. Đây không còn là vấn đề chi phí mà ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, thời gian lên kệ đối với trái cây tươi.

Để giữ được những khách hàng quan trọng, doanh nghiệp buộc phải tìm cách vận chuyển bằng đường hàng không. Đáng nói là dù chấp nhận chi phí cao doanh nghiệp cũng không dễ đặt được chỗ do các hãng hàng không Việt Nam vẫn còn hạn chế về điểm đến, trong khi nhiều hãng hàng không quốc tế từ chối vận chuyển hàng nặng.

Tương tự, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh cho biết nửa đầu năm nay, dù kết quả kinh doanh của Phúc Sinh rất ấn tượng với kim ngạch xuất khẩu đạt 230 triệu USD, tăng hơn 25% so với cùng kỳ năm trước, nhưng áp lực chi phí logistics vẫn là bài toán khiến doanh nghiệp phải cân não.

“Cùng một sản lượng nông sản xuất khẩu, trước đây mỗi tháng doanh nghiệp chỉ chi khoảng 7-8 tỷ đồng cước tàu biển thì đến tháng 6 vừa qua, con số này đã nhảy vọt lên 17 tỷ đồng. Nếu cộng thêm các khoản phụ phí, phí hạ tầng cảng biển… doanh nghiệp tốn thêm khoảng 5 tỷ đồng; tổng chi phí logistics đã lên tới 22 tỷ đồng, chiếm hơn 50% lợi nhuận của doanh nghiệp,” ông Phan Minh Thông nêu dẫn chứng thực tế.

Bốc dỡ hàng hóa trên Cảng Cát Lái (phường Cát Lái) thuộc hệ thống Cảng biển TPHCM. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Điểm nghẽn logistics nội địa

Dưới góc nhìn của ông Phan Minh Thông, áp lực logistics hiện nay lên doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung không chỉ đến từ việc tăng giá cước vận tải biển quốc tế mà còn xuất phát từ hạn chế của chuỗi cung ứng logistics nội địa.

Hoạt động vận chuyển trong nước đang phụ thuộc quá lớn vào đường bộ. Đường thủy nội địa và đường sắt chiếm tỷ trọng không đáng kể trong chuỗi cung ứng logistics trải dài từ Bắc xuống Nam, từ Tây sang Đông. Trong khi đó, ở các quốc gia phát triển, hàng hóa chủ yếu được vận chuyển bằng đường sắt, kết nối trực tiếp từ nhà máy ra cảng biển.

Ông Nguyễn Đình Tùng mô tả quy trình đưa trái cây từ vùng trồng đến nơi tiêu thụ trải qua rất nhiều mắt xích vận chuyển: Nông dân thu hoặc tại vườn, vận chuyển bằng xe lôi ra đường nhỏ, cho hàng xe ba gác chở đến điểm tập kết, xe tải nhỏ chở hàng về nhà máy sơ chế. Hàng sơ chế được cho lên xe tải lớn chở đến điểm tập kết container để vận chuyển đến cảng xuất khẩu. Với những thị trường xuất khẩu có tiêu chuẩn cao, trái cây phải thêm một công đoạn đến trung tâm chiếu xạ để xử lý mới vận chuyển ra cảng, lên tàu.

Song song với đường đi của hàng hóa, doanh nghiệp phải có nhân sự thực hiện bộ thủ tục xuất khẩu từ xác nhận thu mua của địa phương đến chứng nhận xử lý của trung tâm chiếu xạ, chứng nhận kiểm dịch thực vật để nộp cho hải quan làm thủ tục thông quan.

Chuỗi vận chuyển nhiều công đoạn cộng thêm thủ tục hành chính phức tạp tiêu tốn rất nhiều chi phí của doanh nghiệp. Đó cũng là lý do vì sao trái cây thu mua tại vườn rất rẻ nhưng đến được tay người tiêu dùng hoặc thị trường xuất khẩu lại có giá cao gấp nhiều lần.

Từ góc độ đơn vị cung ứng dịch vụ logistics, bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TPHCM, Giám đốc MP Logistics dẫn số liệu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) công bố năm 2025 cho thấy, chi phí logistics tại Việt Nam hiện vẫn duy trì ở mức rất cao, dao động từ 16-20% GDP.

Đó là sự thiếu kết nối đồng bộ giữa hệ thống cảng biển nước sâu với hạ tầng giao thông như đường thủy nội địa, đường bộ và đường sắt khiến thời gian vận chuyển kéo dài, tiêu hao nhiều nhiên liệu. Các loại chi phí ẩn trong quá trình vận hành như thời gian chờ đợi, thủ tục hành chính, lưu kho, lưu bãi làm gia tăng tổng chi phí logistics của doanh nghiệp.

Việc khai thác mô hình kinh tế chia sẻ trong khâu logistics tại nước ta còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp vẫn còn tư duy chủ động theo cách tự đầu tư phương tiện, kho bãi nhưng khai thác không hết công suất dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực và đẩy chi phí lên.