Áp lực đa vai trò, người phụ nữ hiện đại cần làm gì để tránh kiệt sức ?

Gánh nặng “3 vai”: Công việc – gia đình – chăm sóc người thân

Theo TS BS. Bùi Phạm Minh Mẫn - Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (Cơ sở 3), ở môi trường công việc, phụ nữ phải đáp ứng yêu cầu về năng suất, tiến độ, năng lực chuyên môn và cạnh tranh nghề nghiệp. Đồng thời, họ vẫn giữ vai trò trung tâm trong tổ chức đời sống gia đình: quản lý tài chính, chăm sóc con cái, quán xuyến sinh hoạt.

Bên cạnh đó, việc chăm sóc cha mẹ lớn tuổi hoặc người thân bệnh mạn tính tạo thêm một tầng áp lực cảm xúc và trách nhiệm đạo đức. Sự chồng lấp của 3 vai trò này khiến thời gian nghỉ ngơi bị thu hẹp.

Nhiều phụ nữ duy trì nhịp sinh hoạt thiếu cân bằng trong thời gian dài như: ngủ muộn, ăn uống thất thường, ít vận động, ít không gian cá nhân. Đáng chú ý, phần lớn vẫn cố gắng hoàn thành mọi việc mà không thừa nhận bản thân đang quá tải. Đây là yếu tố làm burnout trở nên âm thầm và khó nhận diện.

Nhiều phụ nữ duy trì nhịp sinh hoạt thiếu cân bằng trong thời gian dài. Ảnh minh họa

TS BS. Bùi Phạm Minh Mẫn cho biết, burnout không chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường. Về mặt y học, đây là trạng thái suy kiệt thể chất và cảm xúc do stress mạn tính không được kiểm soát. Các biểu hiện thường gặp gồm:

- Mất ngủ kéo dài, khó vào giấc hoặc thức giấc giữa đêm. Rối loạn giấc ngủ làm trầm trọng thêm tình trạng mệt mỏi ban ngày và suy giảm miễn dịch.

- Đau đầu kiểu căng thẳng, cảm giác nặng đầu, cổ vai gáy căng cứng. Đây là hệ quả của co cơ kéo dài và rối loạn điều hòa thần kinh thực vật.

- Giảm tập trung, dễ quên, làm việc kém hiệu quả. Stress kéo dài ảnh hưởng đến chức năng vỏ não trước trán – vùng điều hành nhận thức và kiểm soát cảm xúc.

- Rối loạn tiêu hóa như đầy bụng, chán ăn, tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ. Trục não – ruột bị tác động khi hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt liên tục.

Bác sĩ lưu ý ở một số trường hợp, burnout còn đi kèm lo âu, cáu gắt, giảm hứng thú với công việc và gia đình, thậm chí xuất hiện cảm giác trống rỗng hoặc mất ý nghĩa sống. Khi các dấu hiệu này kéo dài trên vài tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống, cần xem đây là vấn đề sức khỏe thực sự chứ không đơn thuần là “yếu đuối”.

Vai trò điều chỉnh lối sống và can thiệp y khoa

TS BS. Bùi Phạm Minh Mẫn chia sẻ, can thiệp y khoa cần được xem xét khi xuất hiện một trong các tình huống như: Mất ngủ trên hai tuần không cải thiện dù đã điều chỉnh sinh hoạt; đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa tái diễn nhiều lần; giảm tập trung ảnh hưởng công việc; xuất hiện triệu chứng trầm cảm, lo âu rõ rệt; hoặc có ý nghĩ tiêu cực về bản thân.

Khám chuyên khoa giúp loại trừ các bệnh lý thực thể như rối loạn nội tiết, thiếu máu, bệnh tuyến giáp hoặc rối loạn chuyển hóa – những tình trạng có thể biểu hiện tương tự burnout. Đồng thời, đánh giá tâm lý lâm sàng giúp phân biệt stress nghề nghiệp với rối loạn lo âu hoặc trầm cảm cần điều trị chuyên sâu.

Phụ nữ cần can thiệp y khoa khi xuất hiện mất ngủ trên hai tuần không cải thiện dù đã điều chỉnh sinh hoạt. Ảnh minh họa

Việc can thiệp sớm giúp ngăn tiến triển thành suy nhược mạn tính, rối loạn giấc ngủ kéo dài hoặc rối loạn khí sắc. Đặc biệt, điều chỉnh lối sống là nền tảng.

Nguyên tắc cốt lõi là tái lập nhịp sinh học ổn định: ngủ trước 23 giờ, duy trì giờ ăn cố định, tăng cường vận động mức độ vừa phải ít nhất 150 phút mỗi tuần. Cần chủ động phân bổ lại trách nhiệm trong gia đình, giảm kỳ vọng hoàn hảo và thiết lập ranh giới công việc rõ ràng.

Song song đó, hỗ trợ chuyên môn có thể bao gồm tư vấn tâm lý, liệu pháp hành vi nhận thức, huấn luyện kỹ năng quản lý stress. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điều trị thuốc ngắn hạn để cải thiện giấc ngủ hoặc kiểm soát triệu chứng lo âu.

Quan trọng hơn, burnout cần được nhìn nhận như một trạng thái sinh lý – tâm lý có thể điều chỉnh, không phải dấu hiệu của sự yếu kém cá nhân. Nhận diện sớm giúp phụ nữ bảo vệ sức khỏe lâu dài, duy trì năng lực nghề nghiệp và vai trò gia đình một cách bền vững.

Bác sĩ khuyến cáo, kiệt sức không xảy ra trong một ngày – đây là kết quả của nhiều tháng, thậm chí nhiều năm căng thẳng tích lũy. Khi cơ thể đã lên tiếng, điều cần làm không phải là cố gắng thêm, mà là dừng lại để đánh giá và điều chỉnh, chăm sóc sức khỏe chủ động.

Xuân Quý