B-1B trước B-21: Oanh tạc cơ siêu thanh Mỹ sẽ đi về đâu?

Sau hơn 40 năm phục vụ, oanh tạc cơ B-1B đang đứng trước giai đoạn chuyển giao quan trọng. Không quân Mỹ đã xác định B-21 Raider sẽ thay thế cả B-1B và B-2 trong lực lượng oanh tạc cơ tương lai, với năng lực ban đầu dự kiến từ năm 2028.

Trong thời gian chuyển tiếp, lực lượng này vẫn phải duy trì B-1B để bảo đảm năng lực tác chiến..

Lý do Mỹ cần B-21 nằm ở sự thay đổi của môi trường tác chiến. B-21 là oanh tạc cơ tàng hình thế hệ mới, được thiết kế cho các nhiệm vụ tấn công xuyên nhập tầm xa trong môi trường phòng không hiện đại.

Không quân Mỹ xác định đây sẽ là một thành phần chủ chốt của lực lượng oanh tạc cơ tương lai, có thể mang cả vũ khí thông thường và hạt nhân.

So với B-21, oanh tạc cơ B-1B không có mức độ tàng hình tương đương. Tuy nhiên, B-1B sở hữu những ưu thế khác. Máy bay có thể đạt tốc độ hơn Mach 1,2, mang khoảng 34 tấn vũ khí và hoạt động trên khoảng cách rất xa.

Kho vũ khí hiện đại gồm bom dẫn đường và các loại tên lửa tầm xa cho phép oanh tạc cơ B-1B tấn công mục tiêu mà không nhất thiết phải tiến sâu vào khu vực phòng không nguy hiểm.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nơi khoảng cách giữa căn cứ, khu vực hoạt động và mục tiêu có thể rất lớn.

Với các vũ khí tấn công ngoài vùng phòng không như JASSM, oanh tạc cơ B-1B có thể khai thác tầm bay và tải trọng để phóng vũ khí từ khoảng cách an toàn hơn.

Khi kết hợp tiếp dầu trên không, máy bay có thể duy trì thời gian hoạt động dài và tạo sức ép trên một khu vực rộng.

Nhưng trở ngại lớn nhất lại nằm ngay bên trong thân máy bay: tuổi thọ kết cấu. Sau hàng chục năm hoạt động với cường độ cao, đặc biệt qua các chiến dịch tại Afghanistan và Iraq, đội oanh tạc cơ B-1B phải đối mặt với tình trạng hao mòn.

Năm 2021, Không quân Mỹ loại biên 17 chiếc trong số 62 máy bay khi đó để tập trung nguồn lực cho những chiếc còn lại.

Lực lượng này cho biết một số máy bay bị loại sẽ cần từ 10 đến 30 triệu USD mỗi chiếc để phục hồi về trạng thái khai thác trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, Mỹ không đơn giản chờ B-21 xuất hiện rồi bỏ toàn bộ B-1B. Năm 2026, chương trình BackBONE tiếp tục cho thấy Washington vẫn đầu tư vào tuổi thọ kết cấu của loại máy bay này.

Một oanh tạc cơ B-1B đã được thay phần thân trước, thuộc khu vực kết cấu quan trọng ở phần “xương sống” phía trên thân máy bay. Công việc hoàn thành vào tháng 5/2026, sớm hơn đáng kể so với kế hoạch ban đầu.

Một trường hợp khác còn đáng chú ý hơn: một oanh tạc cơ B-1B từng được đưa vào kho dự trữ tại Davis-Monthan đã được phục hồi và trở lại trạng thái có khả năng tác chiến trong năm 2026.

Điều này cho thấy việc loại biên một số máy bay không đồng nghĩa toàn bộ dòng B-1B lập tức biến mất khỏi lực lượng.

Về lâu dài, hướng đi đã khá rõ. B-21 sẽ dần tiếp nhận những nhiệm vụ mà B-1B đang đảm nhiệm, đặc biệt là các nhiệm vụ đòi hỏi khả năng sống sót cao trong môi trường phòng không hiện đại.

Căn cứ Ellsworth, nơi từng là một căn cứ chủ lực của oanh tạc cơ B-1B, cũng đang được chuẩn bị để tiếp nhận B-21.

Nhưng B-1B vẫn còn một khoảng thời gian để hoàn thành vai trò chuyển tiếp. Không quân Mỹ đang duy trì sự cân bằng giữa hiện đại hóa B-21 và bảo dưỡng đội oanh tạc cơ B-1B còn lại.

B-1B vì thế chưa có một ngày “biến mất” cụ thể. Nó đang đi vào những năm cuối của vòng đời, nhưng chính khả năng mang khối lượng lớn vũ khí, tốc độ cao và sử dụng tên lửa tầm xa khiến loại oanh tạc cơ này vẫn có giá trị trong giai đoạn B-21 chưa được triển khai đầy đủ.