Bà Bùi Thu Thủy: Mỗi đồng vốn FDI vào Việt Nam phải đi kèm chất lượng

Ngày 22/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành, địa phương với tiến độ và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Các nhiệm vụ hoàn thiện thể chế phải hoàn tất ngay trong năm 2026, trong đó Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư dự kiến được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp tháng 10/2026.

Vậy Việt Nam có thể học hỏi gì các quốc gia trên thế giới trong xây dựng hệ sinh thái FDI gắn với công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp nội địa? Hệ sinh thái FDI thế hệ mới sẽ mang những đặc trưng nào, và đâu là các nhiệm vụ cần ưu tiên triển khai? Bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính đã có trao đổi xung quanh vấn đề này.

Xây dựng hệ sinh thái FDI gắn với công nghiệp hỗ trợ

- Qua quá trình theo dõi và làm việc với các nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam có thể rút ra những bài học gì từ các quốc gia đã xây dựng thành công hệ sinh thái FDI gắn với công nghiệp hỗ trợ, nguồn nhân lực, tiêu chuẩn chất lượng và mạng lưới doanh nghiệp nội địa, thưa bà?

Bà Bùi Thu Thủy: Qua nghiên cứu các quốc gia trong khu vực đều có chính sách phát triển hệ sinh thái FDI gắn với công nghiệp hỗ trợ, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới doanh nghiệp nội địa: (i) Malaysia triển khai Chương trình liên kết công nghiệp: dùng chính sách ưu đãi thuế để khuyến khích FDI sử dụng nhà cung cấp nội địa, theo đó Chính phủ tài trợ 50% chi phí cho các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo nhà cung cấp do các công ty FDI thực hiện.

Thái Lan thực hiện Chương trình liên kết công nghiệp: Đơn vị phát triển liên kết công nghiệp (BUILD) thuộc Ủy ban Đầu tư Thái Lan đóng vai trò "đơn vị môi giới", thu thập nhu cầu linh kiện của các hãng ô tô/điện tử FDI và tổ chức các sự kiện kết nối cung-cầu, hỗ trợ nâng cao tiêu chuẩn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Thái Lan.

Bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính (bên phải) - Ảnh: Diệu Linh

Trong khi đó, tại Singapore triển khai Chính sách tài trợ R&D song phương: Chính phủ (qua EDB) tài trợ chi phí nếu tập đoàn FDI hợp tác R&D hoặc đào tạo nhân lực với viện nghiên cứu/doanh nghiệp bản địa. Tại Ấn Độ,  Bộ Điện tử và Công nghệ Thông tin nước này ban hành Chương trình Sản xuất Điện thoại Di động 2026 (MPMS) nhằm tiếp nối và nâng cấp các chính sách khuyến khích sản xuất điện tử, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các thương hiệu nội địa. Đặc trưng của các chính sách này là Chính phủ không áp đặt hành chính việc bắt buộc chuyển giao công nghệ hay yêu cầu tỷ lệ hóa bắt buộc, nhưng các quốc gia đều có cơ chế khuyến khích để thúc đẩy các doanh nghiệp FDI tăng cường liên kết, lan tỏa, phát triển chuỗi cung ứng trên tinh thần hợp tác win-win.

- Trong bối cảnh Nghị quyết số 10 đang được triển khai, Việt Nam muốn hình thành một hệ sinh thái FDI thế hệ mới với những đặc trưng nào để vừa nâng cao chất lượng dòng vốn, vừa tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu?

Bà Bùi Thu Thủy: Để nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, Việt Nam định hướng hình thành một hệ sinh thái FDI thế hệ mới trong đó không chỉ tập trung thu hút dòng vốn quốc tế mà phải đi kèm với chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; mỗi đồng vốn FDI vào Việt Nam phải mang theo công nghệ gì, giá trị gia tăng gì, lan tỏa gì cho nền kinh tế trong nước. Với mục tiêu không phải thu hút nhiều dự án hơn mà là lựa chọn các dự án có công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại, có khả năng lan tỏa và đóng góp thiết thực vào nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. 

- Ngày 22/9/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị. Xin bà cho biết, những nội dung trọng tâm nào của Nghị quyết số 10 đã được cụ thể hoá trong kế hoạch hành động này? Đâu là những điểm mới hoặc đột phá đáng chú ý nhất của Nghị quyết số 280 trong việc chuyển định hướng của Nghị quyết số 10 thành các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể, thưa bà?

Bà Bùi Thu Thủy: Nếu Nghị quyết số 10-NQ/TW đưa ra các định hướng chiến lược để thu hút FDI từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 thì Nghị quyết số 280/NQ-CP đặt ra yêu cầu biến định hướng đó thành chương trình hành động trong đó giao trách nhiệm cụ thể cho từng bộ ngành, địa phương với tiến độ, yêu cầu và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Một trong những yêu cầu đầu tiên được nhấn mạnh là đổi mới nhận thức của các bộ, ngành, địa phương: chấm dứt tư duy cạnh tranh thu hút đầu tư chủ yếu bằng số lượng dự án, quy mô vốn hay ưu đãi; chuyển sang tư duy kiến tạo phát triển, quản trị theo kết quả và lựa chọn những dự án phù hợp với chiến lược phát triển ngành, vùng và quốc gia.

Nghị quyết số 280/NQ-CP đồng thời yêu cầu rà soát, hoàn thiện thể chế trong nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư như đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, quy hoạch, xây dựng, thuế, hải quan, thương mại, chứng khoán, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, lao động, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc ứng dụng chuyển đổi số, liên thông dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và tăng cường hậu kiểm cũng được đặt ra nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, Kế hoạch hành động của Chính phủ yêu cầu xây dựng cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ việc thực hiện cam kết đầu tư; ưu tiên những dự án có cam kết về công nghệ tiên tiến, bảo vệ môi trường, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước và chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.

Theo tôi, đây là những thay đổi rất đáng chú ý trong cách quản lý FDI theo hướng không chỉ xem xét dự án ở thời điểm cấp phép, mà quản lý và đánh giá hiệu quả trong toàn bộ vòng đời dự án.

Nghị quyết số 280/NQ-CP cũng dành một nhóm nhiệm vụ riêng cho nâng cấp hạ tầng phục vụ thu hút đầu tư chiến lược. Trong đó có hạ tầng số, viễn thông thế hệ mới, năng lượng, logistics, cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt; đồng thời chuẩn bị quỹ đất và hạ tầng cho các dự án công nghệ cao, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, trung tâm nghiên cứu và phát triển. Các khu công nghiệp, khu kinh tế cũng được định hướng chuyển đổi theo hướng sinh thái, thông minh, chuyên ngành và tích hợp đồng bộ hạ tầng sản xuất với dịch vụ, nhà ở, y tế, giáo dục, logistics.

Cùng với hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định khả năng hấp thụ dòng vốn mới. Nghị quyết số 280/NQ-CP yêu cầu gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp FDI và các ngành công nghệ chiến lược; thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI; nâng cao tỷ lệ chuyên gia, kỹ sư và cán bộ quản lý người Việt Nam trong các doanh nghiệp FDI.

Đồng thời, Nghị quyết số 280/NQ-CP yêu cầu triển khai các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhà cung ứng nội địa và các cụm liên kết ngành. Các địa phương phải xây dựng danh mục dự án ưu tiên phù hợp với lợi thế và định hướng phát triển của mình, trong đó hướng tới những dự án có khả năng kết nối với doanh nghiệp nội địa và hình thành hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ.

Nghị quyết số 280/NQ-CP cũng yêu cầu các địa phương xây dựng các kế hoạch xúc tiến đầu tư chuyên biệt, tập trung vào nhà đầu tư có công nghệ nền tảng, công nghệ lõi, R&D, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu, trụ sở khu vực và các dự án có khả năng kết nối Việt Nam với mạng sản xuất, dịch vụ và thị trường tài chính quốc tế. Theo đó, công tác xúc tiến đầu tư trong giai đoạn tới không phải chỉ trả lời câu hỏi “nhà đầu tư nào muốn vào Việt Nam?”, mà là “Việt Nam cần những nhà đầu tư nào để bổ sung đúng những năng lực mà nền kinh tế đang thiếu”.

Hoàn thiện bộ chỉ số KPI đo lường đánh giá kết quả thực hiện

- Nghị quyết số 280/NQ-CP đã xác định các nhiệm vụ cụ thể cho bộ, ngành và địa phương, từ hoàn thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính đến phát triển nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung ứng trong nước. Vậy đâu là những nhiệm vụ được ưu tiên triển khai trước mắt, với cơ quan chủ trì và lộ trình thực hiện cụ thể ra sao, thưa bà

Bà Bùi Thu Thủy: Bám sát các định hướng chiến lược của Nghị quyết số 10-NQ/TW, Nghị quyết số 280/NQ-CP ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ trong đó giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương với tiến độ, yêu cầu, tiêu chí đánh giá rõ ràng để các cơ quan thực hiện. Trong bối cảnh yêu cầu đặt ra cấp bách trong việc thu hút nguồn vốn FDI chất lượng cao, hầu hết các nhiệm vụ đều phải triển khai nhanh chóng, hoàn thiện ngay trong năm nay và chậm nhất là 2027. Đối với các nhiệm vụ hoàn thiện thể chế thì tất cả phải hoàn tất trong năm nay. Luật sửa đổi bổ sung Luật Đầu tư dự kiến được thông qua và ban hành ngay tại Kỳ họp Quốc hội tháng 10/2026. Và ngay sau đó Chính phủ cũng sẽ ban hanh các nghị định hướng dẫn để có thể triển khai ngay trong thực tiễn, kịp thời thể chế hóa các định hướng của Bộ Chính trị.  

Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính đã hoàn thiện bộ chỉ số KPI đo lường đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết. Hiện nay các chỉ tiêu KPI đã được đưa lên Hệ thống theo dõi các Nghị quyết của Trung ương do Văn phòng Trung ương quản lý, theo đó hệ thống cấp tài khoản tự động cho các bộ, ngành, địa phương để cập nhật báo cáo theo tháng, theo quý để kịp thời tổng kết, đánh giá và sửa đổi điều chỉnh nếu cần. 

Đồng thời, sau khi các cơ chế chính sách được ban hành, Cục Đầu tư nước ngoài sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trong công tác phổ biến, hướng dẫn chính sách tới các địa phương, hiệp hội để phối hợp triển khai, sớm đưa các chính sách vào thực tiễn.

Xin cảm ơn bà!