Ba yếu tố làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ

Nghiên cứu mới xem xét mối liên hệ giữa việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ, trong đó có tiểu đường, với nguy cơ sa sút trí tuệ. (Nguồn: Getty Images)

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc NYU Langone Health, hệ thống y tế học thuật của Đại học New York (Mỹ), thực hiện dựa trên dữ liệu của 12.409 người tham gia nghiên cứu Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC). Những người này có độ tuổi trung bình 56 và chưa mắc sa sút trí tuệ tại thời điểm bắt đầu theo dõi.

Các tình nguyện viên được xác định tình trạng huyết áp cao, tiểu đường và hút thuốc, sau đó được theo dõi trung bình 26 năm. Trong khoảng thời gian này, 3.008 người bị sa sút trí tuệ, trong khi 5.238 người qua đời mà chưa phát triển bệnh.

Kết quả đáng chú ý là những người không có cả ba yếu tố nguy cơ nói trên sống trung bình khoảng 30 năm không mắc chứng sa sút trí tuệ kể từ thời điểm bắt đầu nghiên cứu. Trong khi đó, con số ở những người có đủ cả ba yếu tố chỉ khoảng 17 năm. Khoảng cách gần 13 năm cho thấy việc bảo vệ sức khỏe mạch máu từ tuổi trung niên có thể liên quan mật thiết đến khả năng duy trì chức năng nhận thức khi về già.

Theo Giáo sư Josef Coresh, Giám đốc sáng lập Viện Lão hóa tối ưu thuộc NYU Langone Health và là tác giả cao cấp của nghiên cứu, kết quả cho thấy cần chú trọng kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ tuổi trung niên nếu muốn bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài. Thay vì chỉ nói về tỷ lệ mắc bệnh, việc tính toán số năm sống khỏe mạnh không sa sút trí tuệ có thể giúp mọi người nhìn thấy rõ hơn lợi ích của những thay đổi trong lối sống.

Về cơ chế, huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ, trong khi tiểu đường ảnh hưởng đến chuyển hóa và chức năng thành mạch. Hút thuốc lại thúc đẩy xơ vữa động mạch và tình trạng viêm. Theo thời gian, những tác động này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, bệnh lý mạch máu nhỏ và giảm khả năng chống chịu của não trước quá trình lão hóa.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh nghiên cứu mang tính quan sát, vì vậy chưa thể kết luận việc loại bỏ ba yếu tố nguy cơ trực tiếp giúp trì hoãn sa sút trí tuệ đúng 13 năm. Một hạn chế khác là các yếu tố nguy cơ chỉ được đánh giá tại một thời điểm, chưa phản ánh những thay đổi về sức khỏe trong suốt nhiều năm sau đó.

Dù vậy, phát hiện mới tiếp tục củng cố quan điểm rằng chăm sóc trái tim cũng chính là chăm sóc bộ não. Việc bỏ thuốc lá, theo dõi và kiểm soát huyết áp, đường huyết ngay từ tuổi trung niên không chỉ giúp phòng bệnh tim mạch, đột quỵ mà còn có thể góp phần duy trì trí nhớ và khả năng nhận thức lâu hơn khi tuổi cao.