Bắc Ninh: Bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống di tích phòng tuyến sông Như Nguyệt

Sáng 14/8, tại Trung tâm Văn hóa Kinh Bắc (phường Vũ Ninh), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội thảo khoa học về Bảo tồn và phát huy hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt. Dự hội thảo có đồng chí Lê Xuân Lợi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo một số sở, ban, ngành tỉnh cùng các nhà khoa học Trung ương và địa phương.

Lãnh đạo tỉnh tặng hoa chúc mừng hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi khẳng định: Hội thảo "bảo tồn và phát huy hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt" là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý văn hóa tiếp tục trao đổi, bổ sung tư liệu, đánh giá toàn diện giá trị lịch sử, văn hóa, khảo cổ học, địa lý lịch sử và nghệ thuật quân sự của phòng tuyến; đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích theo hướng khoa học, đồng bộ và bền vững.

Kết quả hội thảo là cơ sở quan trọng để Bắc Ninh tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt "Hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt", đồng thời phục vụ công tác quy hoạch, quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa, du lịch và giáo dục truyền thống trong thời gian tới.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi phát biểu khai mạc hội thảo. 

Bắc Ninh cam kết tiếp tục quan tâm đầu tư, huy động các nguồn lực, tăng cường phối hợp với các bộ, ngành Trung ương, địa phương, các nhà khoa học và các tổ chức trong nước, quốc tế để nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt; từng bước xây dựng phòng tuyến trở thành một không gian lịch sử - văn hóa tiêu biểu của quốc gia, xứng đáng với những giá trị lịch sử, văn hóa và quân sự đặc sắc của dân tộc.

Trong tiến trình lịch sử dân tộc, cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077) dưới sự chỉ huy của Thái úy Lý Thường Kiệt là một trong những mốc son chói lọi, thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Đại Việt, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Chủ tọa điều hành hội thảo. 

Hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt không chỉ có giá trị về lịch sử, quân sự, khảo cổ học mà còn chứa đựng những giá trị nổi bật về văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật, góp phần hình thành bản sắc văn hóa của cộng đồng cư dân ven sông Cầu. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quan trọng để giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học, phát triển du lịch văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Hiện nay, phòng tuyến sông Như Nguyệt trải dài khoảng hơn 30 km từ ngã Ba Xà (xã Tam Giang) tới khu vực Núi Đồn (phường Nếnh) gồm 25 điểm di tích, phân bố trên địa bàn 8 xã, phường: Tam Giang, Văn Môn, Yên Trung, Tam Đa, Xuân Cẩm, Kinh Bắc, Vũ Ninh, Nếnh. Trong đó các công trình kiến trúc tín ngưỡng, tôn giáo gồm: 8 đền, 6 chùa, 4 đình, 1 nghè, 1 miếu, 1 điếm và 4 địa điểm là bến sông Như Nguyệt (xã Tam Giang), núi Đồn - cánh đồng Dinh (xã Văn Môn), núi Dinh (phường Vũ Ninh), núi Đồn (phường Nếnh).

Thiếu tướng, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Năng, nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam tham luận tại hội thảo. 

Các di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt đều gắn với các địa danh có liên quan đến cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược năm 1076 - 1077. Theo thời gian, các di tích đều được trùng tu, tôn tạo mở rộng quy mô kiến trúc, phần lớn các di tích được xây dựng khang trang, tố hảo với kết cấu kiến trúc truyền thống bằng gỗ tứ thiết. Tại các di tích còn lưu giữ được nhiều tài liệu, cổ vật giá trị có niên đại tạo tác chủ yếu vào thời Lê - Nguyễn.

Hội thảo thu hút 45 bài tham luận của các nhà nghiên cứu, tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ lịch sử, quân sự, khảo cổ học, địa lý, di sản văn hóa, văn học, văn nghệ dân gian... Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi, làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa và quân sự của hệ thống di tích phòng tuyến sông Như Nguyệt, qua đó đề xuất định hướng bảo tồn, phát huy giá trị trong giai đoạn hiện nay.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi cùng các đại biểu tham quan trưng bày ảnh về phòng tuyến sông Như Nguyệt trong khuôn khổ hội thảo. 

Trọng tâm là nhận diện đầy đủ các địa điểm, dấu tích có liên quan đến phòng tuyến trong cuộc kháng chiến chống quân Tống năm 1075 - 1077; từng bước xác định quy mô, cấu trúc không gian và mối liên hệ giữa các điểm di tích để làm rõ diện mạo lịch sử của phòng tuyến. Các ý kiến cũng đi sâu phân tích nghệ thuật quân sự thời Lý, nổi bật là việc lựa chọn, tận dụng địa hình tự nhiên, kết hợp với hệ thống công trình phòng ngự, tổ chức lực lượng và xây dựng thế trận chủ động, qua đó bổ sung tư liệu cho nghiên cứu lịch sử quân sự Việt Nam.

Bên cạnh đó, hội thảo làm rõ giá trị tư tưởng, văn hóa của phòng tuyến sông Như Nguyệt, nhất là tinh thần độc lập, chủ quyền, ý chí bảo vệ non sông, góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm đối với đất nước...

Các đại biểu dự hội thảo. 

Không chỉ làm sâu sắc nhận thức về một sự kiện lịch sử cách đây gần một nghìn năm, hội thảo còn đặt ra yêu cầu đưa các giá trị của phòng tuyến sông Như Nguyệt tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Đây là cơ sở để lịch sử trở thành nguồn lực văn hóa, tinh thần, góp phần giáo dục truyền thống, khơi dậy niềm tự hào, sức mạnh nội sinh và đóng góp vào phát triển bền vững.

Trong khuôn khổ hội thảo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức trưng bày ảnh: "Phòng tuyến sông Như Nguyệt - niềm tự hào của quốc gia Đại Việt" với 40 hình ảnh tư liệu tiêu biểu được lựa chọn từ 25 địa điểm di tích nhằm đánh giá vị thế, vai trò chiến lược của phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống Tống (1076 - 1077).