Bắc Ninh từng bước đưa di sản tranh dân gian Đông Hồ ra khỏi diện cần bảo vệ khẩn cấp

Theo Đề án, Bắc Ninh phấn đấu đến năm 2040 sẽ bảo đảm đầy đủ điều kiện, lập hồ sơ khoa học trình UNESCO xem xét, sớm đưa Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ từ Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Mục tiêu đến năm 2035, 100% nghệ nhân và những người có công tham gia bảo vệ, gìn giữ, truyền dạy nghề làm tranh Đông Hồ được tôn vinh và hưởng chế độ hỗ trợ. 

Trong đó, giai đoạn 2026-2035 được xác định là thời kỳ bảo vệ khẩn cấp và phục hồi giá trị di sản với mục tiêu: 100% nghệ nhân và những người có công tham gia bảo vệ, gìn giữ, truyền dạy nghề được tôn vinh, hưởng các chế độ hỗ trợ theo quy định của Nhà nước và chính sách đặc thù của tỉnh; đồng thời triển khai các chính sách hỗ trợ về kinh phí, cơ sở vật chất, công cụ, vật liệu hành nghề và thành lập các câu lạc bộ nghệ nhân, người thực hành di sản.

Cùng với đó, công nhận hơn 20 nghệ nhân cấp tỉnh, 15 Nghệ nhân Ưu tú, 5 Nghệ nhân Nhân dân và hơn 100 người thực hành thuần thục nghề làm tranh; hình thành từ 3-5 doanh nghiệp tư nhân và khoảng 15 hộ kinh doanh nghề tranh; thành lập và nâng cao năng lực Ban Quản lý làng nghề; nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị và không gian trưng bày tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ; chuẩn hóa kỹ thuật và quy trình làm tranh; kiểm kê, tư liệu hóa, số hóa tư liệu nghề và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong bảo quản ván in tranh và tranh.

Xây dựng chiến lược truyền thông, quảng bá giới thiệu di sản Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.

Xây dựng kế hoạch, chiến lược truyền thông, quảng bá di sản; tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại, đa dạng hóa sản phẩm phù hợp với đời sống hiện đại, từng bước hình thành mô hình kinh tế văn hóa làng tranh gắn với du lịch; xây dựng 2-3 tour, tuyến du lịch văn hóa di sản lấy Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành) làm trọng tâm, thu hút khoảng 10 nghìn lượt khách/năm đến tham quan, trải nghiệm, mua sắm, trong đó khách quốc tế chiếm khoảng 30%.

Để thực hiện mục tiêu trên, Đề án đưa ra 9 nhóm giải pháp với các hoạt động bảo vệ khẩn cấp; nghiên cứu, sáng tạo, thiết kế mẫu mã và mở rộng thị trường tiêu thụ; quản lý, quảng bá và trưng bày tranh dân gian Đông Hồ; nâng cao năng lực thực hành và chính sách đãi ngộ cho nghệ nhân; hoàn thiện công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản; bảo tồn không gian văn hóa nghề và phát triển du lịch di sản; ứng dụng chuyển đổi số và truyền thông nâng cao nhận thức trong cộng đồng và giáo dục di sản; tăng cường hợp tác quốc tế, thực hiện kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả.

Khách du lịch quốc tế tham quan tìm hiểu di sản Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ tại gia đình Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Oanh (phường Thuận Thành).

Đáng chú ý, đề án còn xác định giải pháp về tăng cường kiểm tra, quản lý thị trường nhằm ngăn chặn tranh nhái, tranh công nghiệp, tranh AI có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của nghệ nhân, cộng đồng làm nghề để bảo tồn nguyên gốc giá trị di sản.

Kinh phí thực hiện từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn huy động hợp pháp khác, với tổng nhu cầu dự kiến hơn 137 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2035. Việc triển khai Đề án không chỉ là yêu cầu cấp thiết nhằm thực hiện đầy đủ các cam kết theo Công ước UNESCO 2003, mà còn thiết lập cơ chế quản lý đồng bộ, dài hạn và huy động hiệu quả các nguồn lực, tạo sức sống bền vững cho di sản Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.