Chiêm ngưỡng kiệt tác của Van Gogh ở đôi bờ nước Mỹ

Kiệt tác Hoa diên vĩ (Irises) tại Bảo tàng Getty Center (Los Angeles, Mỹ), tháng 7-2026.

Hoa diên vĩ biếc xanh

Chúng tôi đến Bảo tàng Getty Center ở sườn núi Santa Monica nhìn ra Thái Bình Dương (Los Angeles, bang California, Mỹ) vào một buổi trưa nắng rực rỡ. Từ bãi đỗ xe dưới chân đồi, du khách được tàu điện đưa lên khu bảo tàng được xây dựng chủ yếu bằng những khối đá trầm tích travertine màu mật ong vàng nhạt, với khoảng sân rộng và những mảnh vườn cỏ cây được cắt tỉa như một tác phẩm nghệ thuật.

Sức hút của Getty Center nơi bờ Tây nước Mỹ đối với tôi và nhiều du khách khác chính là “tìm gặp Van Gogh”. Bảo tàng đang lưu giữ một trong những kiệt tác nổi tiếng nhất thế giới của danh họa Van Gogh là bức tranh Hoa diên vĩ (Irises) được vẽ vào tháng 5-1889 ở Saint-Rémy-de-Provence (Pháp), chỉ một năm trước khi danh họa qua đời.

Bước vào phòng tranh, tác phẩm của Van Gogh không treo ở vị trí quá phô trương. Thậm chí, nếu không để ý trong bản đồ bảo tàng cầm trên tay, người xem rất dễ đi ngang qua. Bức tranh sơn dầu có kích thước tương đối nhỏ (khổ 0,71m x 0,93m) so với hình dung trước đó của tôi. Nhưng chỉ cần đứng trước bức tranh vài phút, mọi suy nghĩ về kích thước sẽ biến mất. Mặt tranh gồ ghề bởi những lớp sơn dầu được đắp dày. Từng đường cọ hiện rõ như dấu vân tay của người họa sĩ miêu tả kỹ lưỡng chuyển động và hình dạng của bông hoa qua những đường lượn sóng, xoắn và cuộn, tạo ra nhiều hình bóng lam huyền bí, độc nhất vô nhị.

Tôi có cảm giác các lớp màu thay đổi liên tục theo góc nhìn, tạo cảm giác những bụi hoa diên vĩ biếc xanh đang chuyển động theo gió. Khách tham quan không ai nói chuyện lớn tiếng. Có người xem hàng chục phút trước bức tranh rồi lặng lẽ rời đi. Ở Getty Center ngắm Hoa diên vĩ, sự im lặng dường như cũng là một phần của nghệ thuật. Bạn thấu hiểu vì sao hầu hết các bức tranh của Van Gogh đều thể hiện tình yêu sâu sắc của ông dành cho thiên nhiên.

Bức Chân dung tự họa của Vincent Van Gogh vẽ năm 1889.

Những cánh đồng lúa mì non xanh

Bay sang bờ Đông nước Mỹ, chúng tôi không khỏi háo hức khi đến tham quan Bảo tàng Nghệ thuật quốc gia (National Gallery of Art) ở thủ đô Washington, D.C. Nếu Getty Center có kiến trúc hiện đại và không gian mở thì Bảo tàng Nghệ thuật quốc gia mang vẻ cổ điển của một công trình thể hiện văn hóa cấp quốc gia với những hành lang dài, những mái vòm cao và ánh sáng dịu khiến người xem có cảm giác như đang bước vào một thư viện lưu giữ ký ức của hội họa thế giới.

Bức tranh Cánh đồng lúa mì xanh, Auvers (1890) trưng bày tại National Gallery of Art ở thủ đô Washington, D.C. (Mỹ).

Bộ sưu tập các kiệt tác tranh của Van Gogh được trưng bày trong tòa nhà phía Tây khá phong phú. Mỗi tác phẩm như đánh dấu một giai đoạn trong cuộc đời ngắn ngủi nhưng mãnh liệt của ông. Chúng tôi cảm thấy rất hạnh phúc khi tận mắt ngắm những tác phẩm nổi bật của Van Gogh bao gồm: bức Chân dung tự họa nổi tiếng (vẽ năm 1889), Hoa hồng (vẽ năm 1890), Cánh đồng lúa mì xanh, Auvers (1890)…

Bức tranh Cánh đồng lúa mì xanh, Auvers được Van Gogh vẽ trong những tháng cuối đời (vào tháng 5-1890) là tranh sơn dầu trên vải bố có kích thước 72,39 × 91,44cm. Bức tranh ghi lại phong cảnh thoáng đãng của những cánh đồng lúa mì non xanh mướt, sống động trải dài nơi ngôi làng yên tĩnh phía Bắc Paris (Pháp). Những thân cây hay cánh đồng lúa mì dường như không đứng yên mà đang chuyển động dưới ánh nắng và gió, thể hiện sức sống mãnh liệt của thiên nhiên.

Lớp sơn vẫn “thở” qua hơn thế kỷ

Màu sắc của tranh Van Gogh thể hiện cảm xúc của ông khi ngắm nhìn thế giới. Những bức ảnh chụp lại trên mạng khó có thể truyền tải được độ dày của lớp sơn dầu hay cách ánh sáng phản chiếu trên từng nét cọ của bậc thiên tài. Sự kiên định về sử dụng chất màu, những nét cọ dày, mờ đục giúp họa sĩ phát triển khả năng biểu đạt màu sắc và hình khối tương tác mạnh mẽ.

Đường nét biểu cảm của Van Gogh ảnh hưởng đến nhiều phong trào, trường phái nghệ thuật sau này. Người xem có cảm giác ông vẽ phong cảnh là vẽ chính cảm xúc của mình trước thiên nhiên. Các bức tranh nổi tiếng ngoài đời thật không quá to, nhưng khi đứng trước bức tranh, người xem cảm thấy không gian mở rộng bởi những vòng xoáy, nhịp cọ và màu sắc đầy năng lượng của Van Gogh.

Chúng tôi thấy nhiều người ngồi xuống, đọc từng dòng giới thiệu, ngắm thật lâu bộ tranh của Van Gogh. Không ít người quay đi rồi lại quay trở lại ngắm thêm lần nữa, như thể mỗi người đều tìm cách đối thoại riêng với những lớp sơn có tuổi đời hơn cả thế kỷ. Có sinh viên mang theo sổ tay để ký họa ngay trong bảo tàng. Trẻ em được cha mẹ giải thích về màu sắc, bố cục và câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm để nuôi dưỡng nghệ thuật và thưởng thức cái đẹp trong đời sống.

Đối với người yêu du lịch và nghệ thuật, cảm xúc được nhân lên khi những kiệt tác từng thấy trong sách giáo khoa nay hiện diện ngay trước mắt. Chúng tôi cảm nhận những bức tranh của Van Gogh còn nguyên sức sống và năng lượng sau hơn 130 năm, như lời nhắc rằng nghệ thuật tinh tuyền luôn vượt qua thời gian, chạm đến trái tim của bao thế hệ hậu sinh ở rất xa về sau.