Bạch Đằng mùa dứa chín và khát vọng vươn xa

Những nông dân bám đồi, giữ đất

Xã Bạch Đằng nằm cách trung tâm tỉnh khoảng 15km. Nhìn trên bản đồ, nơi đây như một bức tranh bị xẻ dọc bởi những khe suối và núi đá trập trùng. Với hơn 14.000ha diện tích tự nhiên nhưng đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm chưa đầy 8%, còn lại phần lớn là đồi núi dốc đứng. Cái khó, cái nghèo bao đời nay cũng từ địa hình chia cắt phức tạp ấy mà ra. Thế nhưng, thổ nhưỡng lại ưu ái cho một loại cây trồng truyền thống đó là: cây dứa.

Chúng tôi ghé thăm xóm Nà Roác 1 khi mặt trời vừa quá ngọn sào. Trên vạt đồi rộng hơn 1ha của gia đình ông Nông Văn Nghị, tương đương 40.000 cây dứa đang vào kỳ thu hoạch rộ. Ông Nghị, một người đàn ông có nước da sạm nắng nhưng ánh mắt rạng ngời niềm vui, vừa thoăn thoắt chặt những quả dứa chín vàng, vừa kể cho chúng tôi nghe về cái nghề "ăn cơm nằm, ngủ thăm dứa" này: Năm nay dứa được giá lắm. Quả to, đều, bán tại vườn cũng được 12 - 15 nghìn đồng/kg. Có lúc đắt hàng còn lên tới 20 nghìn/kg.

Để có được hơn 1ha dứa như hôm nay, gia đình ông Nghị đã phải đổ xuống đây không biết bao nhiêu mồ hôi. Đất Bạch Đằng dốc, trồng cây gì cũng khó, nhưng dứa thì lại ưa cái nắng, cái gió của vùng đất này.

Bà con xóm Nà Roác 1, xã Bạch Đằng giúp gia đình ông Nông Văn Nghị thu hoạch dứa

Một nét văn hóa rất đẹp của người dân nơi đây là tinh thần "đổi công". Vào vụ trồng hay thu hoạch, cả xóm Nà Roác 1, Bản Sẳng lại rộn ràng hẳn lên. Nhà ông Nghị làm thì nhà bà Hoa, anh Tập sang giúp, rồi hôm sau lại đổi ngược lại. Cách làm này không chỉ giúp bà con giảm chi phí thuê nhân công mà còn thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Ông Nghị chia sẻ kinh nghiệm: Trồng dứa phải chia diện tích ra trồng thành từng đợt khác nhau. Nếu cứ trồng đồng loạt thì khi dứa chín rộ, hái không kịp là hỏng hết mà bán thì bị thương lái ép giá. Chia nhỏ ra mà làm, vừa sức mình, lại tránh được rủi ro thời tiết.

Dẫn chúng tôi sang vạt đồi bên cạnh, bà Đoàn Thị Hoa, xóm Nà Roác 2 cũng đang tất bật cho những quả dứa cuối cùng vào sọt. Bà Hoa là một trong những người tiên phong làm kinh tế vườn - ao - chuồng (VAC) tổng hợp từ những năm 2000. Bà Hoa chia sẻ: Lúc mới bắt tay vào trồng dứa đại trà, tôi cũng run lắm vì chưa nắm được kỹ thuật. Nhưng cứ vừa làm vừa học vừa sửa. Sau 3 năm phát triển đại trà, hiện gia đình tôi có gần 1 a dứa, góp phần tạo nguồn thu khá ổn định. Cây dứa nhìn thì xù xì nhưng nó khó tính lắm. Muốn quả to, ngọt thì phải biết tỉa bỏ chồi nách, chồi cuống. Khi bẻ chồi ngọn, dùng tay hoặc dao tách nhẹ, nếu bẻ mạnh quá làm xước quả là vi khuẩn xâm nhập gây thối ngay.

Bình quân 1ha dứa mang lại giá trị kinh tế từ 80 đến 100 triệu đồng/năm

Nhờ sự cần cù của mỗi hộ dân, đến nay, toàn xã Bạch Đằng đã trồng gần 100ha dứa tập trung tại các xóm: Nà Roác 1, Nà Roác 2, Bản Sẳng. Mỗi ha dứa hiện mang lại giá trị kinh tế từ 80 - 100 triệu đồng mỗi năm. Cây dứa đã thực sự trở thành cây "mũi nhọn", giúp bà con nơi đây có của ăn của để, con cái được học hành đến nơi đến chốn.

Tiêu chuẩn hữu cơ và khát vọng bay xa

Dù đã có thương hiệu tại địa phương nhưng cây dứa Bạch Đằng bấy lâu nay vẫn loay hoay trong các chợ hay giao cho thương lái thành phố. Trăn trở lớn nhất của chính quyền xã là làm sao để dứa vươn xa hơn, thậm chí là ra khỏi biên giới.

Ông Lý Minh Sơn, Chủ tịch UBND xã Bạch Đằng cho biết: Chúng tôi đã đưa việc phát triển cây dứa vào chương trình trọng tâm của Đảng bộ xã. Mục tiêu đến năm 2030 là mở rộng diện tích thêm ít nhất 200ha. Nhưng không phải chỉ là trồng nhiều hơn mà phải trồng tốt hơn. Con đường duy nhất là đi theo hướng hữu cơ và VietGAP.

Bước ngoặt lớn đến vào đầu tháng 5/2026, khi hội thảo về trồng dứa hữu cơ được tổ chức ngay tại xã. Sự xuất hiện của Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp và Tư vấn môi trường (DACE) cùng những chuyên gia quốc tế đã mở ra một tầm nhìn mới cho bà con.

Lần đầu tiên, gần 100 hộ dân được quán triệt về nguyên tắc "4 không" trong sản xuất hữu cơ: Không phân bón hóa học; không thuốc trừ sâu hóa học; không chất kích thích tăng trưởng; không sinh vật biến đổi gen. Nghe thì có vẻ khó, nhưng các chuyên gia phân tích rằng, chính cái đất Bạch Đằng vốn đã "sạch", việc hạn chế hóa chất không chỉ bảo vệ sức khỏe cho chính người trồng dứa mà còn là "tấm vé" để quả dứa được bước chân vào các khách sạn hạng sang hay thị trường châu Âu.

Đặc biệt nhất là sự hiện diện của ông Lutz Toennis, Chủ tịch Công ty Cha Do Bremen từ Cộng hòa Liên bang Đức. Đứng giữa đồi dứa bạt ngàn của Bạch Đằng, vị CEO người Đức này không giấu nổi sự ngạc nhiên: Cao Bằng là một câu chuyện tuyệt vời về một môi trường sinh thái lành mạnh. Thị trường châu Âu cực kỳ quan tâm đến những sản phẩm hữu cơ từ những vùng đất sạch như thế này. Việc duy trì tiêu chuẩn hữu cơ chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của các bạn.

Các chuyên gia đến từ nước Đức đang khảo sát vùng dứa xã Bạch Đằng

Ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty DACE - đơn vị đang nỗ lực đưa dứa Bạch Đằng ra thế giới cho rằng: Dứa không chỉ bán quả tươi. Mục tiêu của doanh nghiệp là chế biến sâu: Cùng với các cây ớt, gừng, xả, quế... làm gia vị, dứa sẽ chế biến thành nước sốt hữu cơ, sấy lạnh hay nước ép cô đặc. Nếu vùng nguyên liệu Bạch Đằng đạt chuẩn hữu cơ, chúng tôi sẽ hoàn thiện chuỗi truy xuất nguồn gốc từ nông trại đến tận bàn ăn của người tiêu dùng quốc tế. Đây chính là “chìa khóa vàng” để nâng tầm thương hiệu dứa Bạch Đằng.

Chủ tịch UBND xã Bạch Đằng Lý Minh Sơn chia sẻ: Hiện tại, xã Bạch Đằng đang hỗ trợ một số hộ gia đình xây dựng thương hiệu để đến năm 2027 đăng ký sản phẩm dứa sấy đạt chuẩn OCOP 3 sao. Các tổ hợp tác cũng đang dần hình thành để bà con không còn làm việc riêng lẻ mà liên kết lại, cùng nhau áp dụng một quy trình kỹ thuật chung, cùng nhau bảo vệ thương hiệu.

Rời Bạch Đằng khi bóng chiều đổ dài trên những triền đồi, chúng tôi vẫn nhớ đến câu nói của ông Nghị: Đất dốc trước đây khó canh tác, giờ trồng dứa thấy đời mình sáng hẳn ra. Khi có các công ty về hướng dẫn làm hữu cơ, tin là quả dứa quê mình sẽ còn đi xa hơn nữa. Quả dứa Bạch Đằng không chỉ có vị ngọt mát đặc trưng, giờ đây còn chứa đựng cả khát vọng đổi đời của những người nông dân chất phác sinh sống dưới những chân đồi dựng đứng.