Bài 2: CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945: Khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân

Bài 1: Giữ vững “mạch nguồn” tư tưởng, bảo vệ giá trị Mùa Thu lịch sử

Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám (CMTT) năm 1945 là kết tinh của đường lối cách mạng đúng đắn, nghệ thuật chớp thời cơ và đặc biệt là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Từ việc khơi dậy và quy tụ “thế trận lòng dân” rộng khắp, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dẫn dắt dân tộc đập tan xiềng xích nô lệ, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do. 

Hòa cùng dòng chảy lịch sử ấy, Đảng bộ và Nhân dân vùng đất Mỹ Tho, Gò Công, Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp) đã nhất tề đứng lên giành chính quyền, ghi dấu những mốc son chói lọi trong Mùa Thu lịch sử.

HÌNH THÀNH “THẾ TRẬN LÒNG DÂN” VỮNG CHẮC

CMTT năm 1945 là trang sử vàng chói lọi trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. 

Chương trình nghệ thuật văn nghệ tại Họp mặt kỷ niệm 80 năm Ngày cách mạng Tháng Tám thành công (19-8-1945 - 19-8-2025) và Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2-9-1945 - 2-9-2025). Ảnh: VĂN THẢO

Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, sức mạnh của lòng yêu nước, ý chí độc lập và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được tập hợp, phát huy, tạo nên cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước, đưa dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập.

Đánh giá tầm vóc lịch sử của thắng lợi này, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “CMTT đã lật đổ nền quân chủ mấy mươi thế kỷ, đã đánh tan xiềng xích thực dân gần 100 năm, đã đưa chính quyền lại cho Nhân dân, đã xây nền tảng cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, độc lập, tự do, hạnh phúc. Đó là một cuộc thay đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử của nước ta”.

Làm nên thắng lợi CMTT, trước hết là đường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo của Đảng, trong đó đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giành độc lập, đưa chính quyền về tay Nhân dân lên hàng đầu. 

Song, để biến đường lối thành sức mạnh hiện thực, Đảng đặc biệt coi trọng việc tập hợp, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp Nhân dân, xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất, phát huy sức mạnh của toàn dân vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Bước ngoặt quan trọng là Hội nghị Trung ương lần thứ 8, tháng 5-1941, dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. 

Hội nghị xác định: Giải phóng dân tộc là nhiệm vụ cấp thiết, đặt quyền lợi của dân tộc lên trên hết; đồng thời, chủ trương thành lập một Mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi, tập hợp mọi lực lượng yêu nước, không phân biệt giai cấp, tầng lớp, tôn giáo hay xu hướng chính trị, cùng hướng đến mục tiêu chung là độc lập dân tộc.

Ngày 19-5-1941, Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh) được thành lập. Với chủ trương đoàn kết rộng rãi, Mặt trận Việt Minh trở thành hình thức tổ chức tập hợp lực lượng yêu nước có sức lan tỏa sâu rộng, quy tụ đông đảo quần chúng nhân dân. 

Các đoàn thể cứu quốc được xây dựng và phát triển, đưa tinh thần yêu nước, ý chí độc lập và khát vọng tự do lan tỏa mạnh mẽ từ thành thị đến nông thôn, từ các tầng lớp xã hội đến từng địa phương.

Điểm nổi bật của quá trình chuẩn bị cho CMTT chính là từ “lòng dân” hình thành “thế trận lòng dân”, từ những tình cảm yêu nước riêng lẻ kết thành sức mạnh chính trị rộng lớn. 

Công nhân, nông dân, trí thức, thanh niên, phụ nữ, các tầng lớp tiểu thương, địa chủ yêu nước, đồng bào các dân tộc, tôn giáo và những người yêu nước thuộc nhiều xu hướng khác nhau cùng hội tụ dưới ngọn cờ giải phóng dân tộc. 

Mỗi lực lượng, mỗi tầng lớp có vị trí, vai trò khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở mục tiêu cao nhất: Giành lại độc lập cho Tổ quốc.

Do vậy, đại đoàn kết toàn dân không chỉ là khẩu hiệu vận động quần chúng, mà trở thành sức mạnh thực tiễn của cách mạng. Khi thời cơ xuất hiện, sức mạnh ấy được chuyển hóa thành hành động cách mạng rộng khắp. 

Sau khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, bộ máy thống trị của Nhật và tay sai rơi vào tình trạng khủng hoảng, thời cơ Tổng khởi nghĩa xuất hiện. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhân dân cả nước đã đồng loạt đứng lên, giành chính quyền trong thời gian ngắn.

DẤU ẤN CÁCH MẠNG THÁNG TÁM TẠI ĐỒNG THÁP

Trong dòng chảy của CMTT ở Nam bộ, vùng đất Mỹ Tho, Gò Công và Sa Đéc đã ghi những dấu ấn quan trọng. Hưởng ứng lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy Nam kỳ, Tỉnh ủy Mỹ Tho, Gò Công và Tỉnh ủy Sa Đéc, các tầng lớp Nhân dân đã đồng loạt đứng lên giành chính quyền trong những ngày tháng 8-1945.

Tại buổi họp mặt kỷ niệm 80 năm Ngày CMTT thành công (19-8-1945 - 19-8-2025) và Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2-9-1945 - 2-9-2025), Tỉnh ủy Đồng Tháp đã chỉ ra những bài học lớn được đúc kết. 

Đó là bài học về phát huy cao độ vai trò chủ thể của Nhân dân trong mọi hoạt động, huy động sức mạnh tổng hợp của các tầng lớp Nhân dân, khơi dậy, thúc đẩy tinh thần “đoàn kết, tự lực, tự quản, chăm chỉ, hợp tác” trong cộng đồng dân cư. 

Đó là bài học về giữ vững sự đoàn kết thống nhất trong toàn Đảng bộ, hệ thống chính trị, luôn đổi mới tư duy, phong cách, phương thức lãnh đạo, điều hành của cấp ủy và hệ thống chính trị, bám sát thực tiễn, chủ động nắm bắt, dự báo tình hình để có chủ trương, giải pháp phù hợp, kịp thời, linh hoạt trong lãnh đạo, điều hành trong mọi hoàn cảnh, tình huống… 

Qua đó, tiếp tục khẳng định giá trị của việc xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân”, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời, là nền tảng để Đồng Tháp khơi dậy nội lực, tạo đồng thuận, nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển, góp phần cùng cả nước vững bước vào kỷ nguyên mới.

Tại Mỹ Tho, ngày 17-8-1945, Ban Khởi nghĩa tỉnh Mỹ Tho được thành lập, đảm nhiệm việc tổ chức giành chính quyền trong toàn tỉnh. 

Trước đó, phong trào cách mạng và lực lượng vũ trang đã phát triển ở nhiều địa phương như: Xã Châu Thành, Chợ Gạo, Gò Công… tạo cơ sở quan trọng để Nhân dân đồng loạt đứng lên khi thời cơ đến. Dưới sự lãnh đạo của Ban Khởi nghĩa và sự phối hợp của lực lượng cách mạng tại chỗ, chính quyền về tay Nhân dân từ ngày 18-8.

Còn tại Gò Công, ngày 19-8, trước tình hình phong trào cách mạng dâng cao, các đồng chí lãnh đạo của ta họp tại nhà ông Lê Văn Philip - thủ lĩnh lực lượng Thanh niên Tiền Phong tỉnh Gò Công, thống nhất kế hoạch khởi nghĩa và quyết định đưa Việt Minh ra hoạt động công khai.

Đến ngày 22-8, ông Lê Văn Philip đến gặp và thuyết phục tỉnh trưởng Trần Hưng Ký đầu hàng Việt Minh. Cùng ngày, tỉnh trưởng Trần Hưng Ký mời ông Nguyễn Văn Côn và ông Lê Văn Philip tới bàn giao chính quyền. 

Với sự chuẩn bị chủ động và sự hưởng ứng mạnh mẽ của quần chúng, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Gò Công diễn ra nhanh chóng và thắng lợi trọn vẹn trong ngày 22-8-1945. 

Tại Sa Đéc, phong trào cách mạng phát triển mạnh trong năm 1945. Các tổ chức Việt Minh, lực lượng tự vệ được xây dựng, củng cố, tạo cơ sở cho quần chúng đứng lên giành chính quyền. 

Ngày 25-8-1945, lực lượng cách mạng tiến vào dinh Tỉnh trưởng Sa Đéc, yêu cầu giao chính quyền. Đến 14 giờ cùng ngày, chính quyền đã về tay Nhân dân. 

Cùng với Sa Đéc, phong trào giành chính quyền diễn ra tại nhiều địa phương trong vùng Cao Lãnh, Hồng Ngự, Thanh Bình, Tháp Mười... Các tổ chức cách mạng từng bước tiếp quản chính quyền, xây dựng chính quyền mới và ổn định đời sống Nhân dân.

Như vậy, thắng lợi ở Mỹ Tho, Gò Công, Sa Đéc là những dấu mốc quan trọng trong Tổng khởi nghĩa CMTT ở tỉnh Đồng Tháp nói riêng và Nam Bộ nói chung, góp phần cùng cả nước làm nên thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa năm 1945, giành chính quyền về tay Nhân dân. 

Từ thắng lợi giành chính quyền, truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí tự lực, tự cường tiếp tục được hun đúc qua các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược và trong công cuộc xây dựng, kiến thiết quê hương. 

Qua mỗi chặng đường, sức mạnh ấy trở thành điểm tựa để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Đồng Tháp vượt qua khó khăn, giành nhiều thắng lợi, góp phần cùng cả nước bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.

81 năm đã qua, bài học về phát huy sức mạnh Nhân dân từ thắng lợi CMTT vẫn mang ý nghĩa thiết thực. 

Khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, đồng thuận xã hội được củng cố, những nguồn lực trong dân được khơi thông, tạo nền tảng để địa phương nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, đóng góp vào sự phát triển phồn vinh, hạnh phúc của đất nước.

LÊ NGUYÊN
(còn tiếp)