Bài 2: Giải bài toán gia tăng giá trị cho sản phẩm vùng dân tộc thiểu số

Khai thác chỉ dẫn địa lý như một giá trị thương mại

Theo bà Hà Kiều Oanh, Phó Trưởng phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới chỉ là nền tảng sơ khai, là bước đầu tiên. Để tạo ra giá trị thương mại, cần chú trọng khai thác chỉ dẫn địa lý sau khi được bảo hộ, giúp sản phẩm tiếp cận hệ thống phân phối trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài. Điều này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như quy chuẩn chất lượng, tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc, nhận diện thương hiệu, thiết kế bao bì, cũng như những yêu cầu riêng của từng thị trường xuất khẩu mà sản phẩm hướng tới.

Cũng theo bà Oanh, trong quá trình đó, xúc tiến thương mại chính là một mắt xích để khẳng định và đưa chỉ dẫn địa lý ra thị trường thông qua các hoạt động như tham gia triển lãm, hội chợ, quảng bá sản phẩm ở trong nước và nước ngoài.

“Theo tôi, chỉ dẫn địa lý chính là một ‘tấm vé thông hành’, một ‘quyển hộ chiếu’ có thể đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài. Ví dụ cụ thể là nước mắm Phú Quốc – chỉ dẫn địa lý đầu tiên của Việt Nam được bảo hộ tại EU. Sản phẩm này đã đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường EU cũng như Nhật Bản. Điều quan trọng là chúng ta phải chuyển từ bảo hộ chỉ dẫn địa lý sang khai thác chỉ dẫn địa lý như một giá trị thương mại”, bà Oanh cho biết thêm.

Để tạo ra giá trị thương mại, cần chú trọng khai thác chỉ dẫn địa lý sau khi được bảo hộ. Ảnh: Đông Sơn

Từ góc độ địa phương, ông Lã Đức Đoàn, Trưởng phòng Quản lý Thương mại, Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn cho rằng, đối với ngành Công Thương, đặc biệt từ khía cạnh xúc tiến thương mại, việc khai thác chỉ dẫn địa lý đã góp phần khẳng định nguồn gốc, chất lượng, danh tiếng và nâng cao khả năng nhận diện đối với các sản phẩm của Lạng Sơn.

Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp, hợp tác xã từng bước xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa sản phẩm, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Mấu chốt của vấn đề là nâng cao giá trị thương mại thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu, hội chợ, triển lãm và thương mại điện tử.

Gần đây, Lạng Sơn đã mạnh dạn đưa quả na lên các chương trình thương mại điện tử. Dù quả na có những hạn chế nhất định về thời gian bảo quản, tỉnh vẫn đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử để quảng bá.

Chỉ dẫn địa lý góp phần khẳng định nguồn gốc, chất lượng, nâng cao khả năng nhận diện đối với các sản phẩm của Lạng Sơn. Ảnh: Thăng Long

Nhiều sản phẩm đặc trưng của tỉnh cũng đã được giới thiệu rộng rãi hơn, từng bước tiếp cận hệ thống phân phối trong nước và thị trường xuất khẩu. Qua đó, chỉ dẫn địa lý không chỉ góp phần bảo vệ danh tiếng sản phẩm mà còn tạo nền tảng nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương.

Doanh nghiệp khai thác chỉ dẫn địa lý để nâng cao giá trị sản xuất và chất lượng sản phẩm

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phan Bá Kiên, Giám đốc Công ty TNHH Baka (Gia Lai) có cách tiếp cận cụ thể hơn. Công ty được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Gia Lai” cho sản phẩm cà phê và đã khai thác chỉ dẫn địa lý này dưới ba góc độ.

Thứ nhất là nâng cao giá trị sản xuất và chất lượng sản phẩm. Trước đây, doanh nghiệp chỉ thuần túy lấy nguyên liệu, sản xuất ra sản phẩm, đóng gói và gắn thương hiệu. Khi có chỉ dẫn địa lý, công ty gắn vào sản phẩm thêm những đặc trưng, đặc điểm và giá trị riêng của vùng đất, từ đất đỏ cao nguyên, độ cao, khí hậu đến con người, văn hóa vùng miền.

Ngoài ra, Baka còn đưa vào những thông tin cụ thể hơn: nông trại (farm) của doanh nghiệp nằm ở đâu, ở sườn núi nào, do đồng bào dân tộc thiểu số nào canh tác. Công ty cũng gắn sản phẩm với những giống cà phê đặc trưng, phù hợp với vùng đất đó. Đó là cách doanh nghiệp khai thác chỉ dẫn địa lý để nâng cao giá trị sản xuất và chất lượng sản phẩm.

Thứ hai là sử dụng chỉ dẫn địa lý để xuất khẩu, đưa hàng hóa có gắn chỉ dẫn địa lý ra thị trường. Khi có chỉ dẫn địa lý, điều đầu tiên khi ra thị trường nước ngoài là doanh nghiệp không còn bán những sản phẩm phổ biến, đại trà nữa, mà sản phẩm của Baka có câu chuyện riêng rõ ràng.

                                        Ông Phan Bá Kiên, Giám đốc Công ty TNHH Baka (Gia Lai)                                                      Ảnh Đông Sơn

Baka đã đưa được sản phẩm sang Mỹ, không phải dưới hình thức gia công mà là sản phẩm cà phê Baka gắn chỉ dẫn địa lý “Gia Lai” một cách rõ ràng, mạch lạc, mang thương hiệu riêng. Khi tiếp cận thị trường Mỹ, điều đầu tiên đối tác hỏi là chỉ dẫn địa lý và những giá trị gắn liền với sản phẩm. Khi công ty cung cấp và chứng minh được những thông tin này, việc đưa hàng vào siêu thị và kết nối thị trường cũng dễ dàng hơn.

Thị trường khó tính thứ hai mà Baka tiếp cận là Nhật Bản, với những yêu cầu còn khắt khe hơn. Đối tác yêu cầu rất rõ: ngoài việc là cà phê Gia Lai, còn phải nêu cụ thể được trồng ở đâu, một năm bao nhiêu vụ, cây cà phê được khai thác từ độ tuổi nào đến độ tuổi nào.

Nhờ có chứng nhận chỉ dẫn địa lý và sự bảo hộ của Nhà nước, Baka đã đưa thành công sản phẩm vào thị trường Nhật Bản theo con đường chính ngạch.

Thứ ba là phát triển du lịch dựa trên nông nghiệp. Qua quá trình giới thiệu về vùng đất, con người cũng như những đặc trưng về địa lý, văn hóa, xã hội gắn với sản phẩm, công ty nhận thấy nhu cầu phát triển du lịch dựa trên nông nghiệp.

“Từ chỉ dẫn địa lý và những đặc trưng đó, chúng tôi đang triển khai xây dựng điểm du lịch theo mô hình ‘farm trip’, để khách hàng có thể đến ngắm nhìn miền đất đỏ, ngắm nhìn cách người dân địa phương sản xuất, trực tiếp tham gia sản xuất cùng đồng bào, tự tay làm ra sản phẩm, thưởng thức và mua sản phẩm ngay tại chỗ”, ông Kiên cho biết thêm.