Bài cuối: Những gợi mở để văn hóa trở thành trụ cột phát triển
Đà Nẵng đang đứng trước thời điểm quyết định để chuyển dịch từ mô hình đô thị du lịch truyền thống sang mô hình đô thị sáng tạo - nơi công nghiệp văn hóa trở thành động lực phát triển mới. Vì thế cần những gợi mở để đưa công nghiệp văn hóa trở thành trụ cột phát triển của thành phố.
Tốc độ phát:1x
00:00
Nhà nghiên cứu Hồ Xuân Tịnh nhận định, Đà Nẵng đang có rất nhiều lợi thế về giá trị di sản văn hóa, bao gồm di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, cần được khai thác trong phát triển du lịch văn hóa.
Có thể kể đến như: thánh địa Mỹ Sơn, phố cổ Hội An, khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm, danh thắng Ngũ Hành Sơn, Ma nhai Ngũ Hành Sơn… Những giá trị này đã và đang được phát huy, mang lại hiệu quả từ công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo, khai thác kinh tế du lịch.
Thành phố Hội An trước đây là thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo toàn cầu (UCCN) của UNESCO trên lĩnh vực Thủ công và Nghệ thuật dân gian, nay được sắp xếp thành các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã đảo Tân Hiệp. Dẫu sắp xếp lại, hồn cốt phố Hội với những nét văn hóa đặc trưng với con người thuần hậu và đôi tay sáng tạo vẫn còn đó.
Di tích, di sản vẫn trường tồn trong không gian phố. Người phố Hội vẫn nhấn mạnh thông điệp “3 phường, 1 phố” với không gian trung tâm phố cổ bên sông Hoài, còn xã đảo Tân Hiệp với Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm như lá phổi xanh của vùng cảng thị xưa.
“Từ các địa phương sau sắp xếp, có thể thành lập một “không gian văn hóa Hội An” từ Cù Lao Chàm vào đến khu phố cổ và cả những khu nội thị, khu ngoại ô có liên quan đến di tích. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố sẽ điều hành, quản lý trực tiếp không gian này từ việc tôn tạo, tu bổ cho tới phát huy giá trị di tích”, nhà nghiên cứu Hồ Xuân Tịnh đề xuất. Theo ông, đó là hướng đi để tránh sự phân mảnh về mặt văn hóa trong không gian di sản Hội An.
Bên cạnh đó, ông Tịnh gợi ý nên hình thành các chuỗi liên kết để phát huy tiềm năng lợi thế của các giá trị các di sản tại Đà Nẵng. Chẳng hạn có thể liên kết các di sản của văn hóa Chăm từ Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đến di tích Phong Lệ, tháp Bằng An, Mỹ Sơn, Chiên Đàn, Khương Mỹ ở phía nam…
Cùng quan điểm, nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng cho rằng, xét trong phạm vi 10 ngành công nghiệp văn hóa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì Đà Nẵng có 4 ngành được nhận định có ưu thế vượt trội so với 1 số địa phương, gồm: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, du lịch văn hóa.
Theo ông Tiếng, từ việc thành phố Hội An trước đây là thành viên UCCN, Đà Nẵng có thể nâng cấp, mở rộng không gian sáng tạo với làng đúc đồng Điện Phương, làng mộc Kim Bồng, làng đá mỹ nghệ Non Nước… để trở thành thành viên của UCCN.
Theo nhìn nhận của những nhà nghiên cứu và cơ quan chức năng, những ưu thế về điện ảnh của Đà Nẵng thể hiện qua thành công của 3 kỳ Liên hoan phim châu Á tại Đà Nẵng (DANAFF), hay điểm mạnh về phim tài liệu với những nhà làm phim tên tuổi.
Trong khi đó, thành phố cũng có lợi thế về nghệ thuật truyền thống là tuồng và hô hát bài chòi. Theo ông Bùi Văn Tiếng, việc bảo tồn, phát huy 2 loại hình này giúp Đà Nẵng tự tin phát triển công nghiệp văn hóa.
Ông Tiếng cho biết, thành phố Đà Nẵng trước hợp nhất đã đưa một số loại hình nghệ thuật tuyền thống (tuồng, bài chòi) vào trường học để giới thiệu cho học sinh với ý nghĩa “đào tạo khán giả” - định hình một thế hệ trẻ biết trân quý di sản văn hóa của cha ông, tạo tiền đề để mở rộng công nghiệp văn hóa.
Cùng ý kiến, Tiến sĩ Nguyễn Phương Khánh, Trưởng ngành Văn học, Khoa Ngữ văn - Truyền thông, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng nhìn nhận, trong các lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật như văn học, điện ảnh…, điều then chốt không chỉ là đầu tư cho tác phẩm hay nghệ sĩ mà phải đầu tư một cách bài bản, có chiến lược vào việc hình thành công chúng.
Một nền công nghiệp văn hóa chỉ thực sự tồn tại khi có một lực lượng công chúng đủ năng lực thưởng thức, đủ niềm say mê với cái đẹp và đủ khả năng cảm thụ giá trị nghệ thuật. Chính họ mới là nền tảng lâu dài của thị trường văn hóa.
Thực tế hiện nay nhiều lĩnh vực như văn học và điện ảnh đang thiếu vắng một lớp công chúng yêu sách, yêu văn chương, yêu tác phẩm điện ảnh.
Vì vậy, có nghệ sĩ, có tác phẩm nhưng lại thiếu người tiếp nhận, thiếu lực lượng thưởng thức, phê bình và lan tỏa giá trị sẽ dẫn đến sự “đứt gãy” trong chuỗi phát triển của công nghiệp văn hóa.
“Đà Nẵng cần một chiến lược dài hạn để đào tạo và nuôi dưỡng đội ngũ công chúng, thưởng thức, phê bình và xa hơn là những người từ đó bước sang sáng tạo, góp phần sản sinh các giá trị văn hóa - thẩm mỹ mới cho thành phố. Đó là con đường bền vững để công nghiệp văn hóa Đà Nẵng thực sự hình thành và phát triển”, Tiến sĩ Nguyễn Phương Khánh nhấn mạnh.
Theo nhà nghiên cứu Hồ Xuân Tịnh, những loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống xứ Quảng như hát bội, bài chòi, hát bả trạo… có sức thu hút rất lớn đối với khách du lịch nước ngoài.
Tuy nhiên, lợi nhuận từ những loại hình này mang lại chưa thể bù đắp trọn vẹn công sức đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ. Vì thế cần có những cơ chế chính sách trong hợp tác giữa nhà nước, doanh nghiệp và đơn vị nghệ thuật để giúp nghệ sĩ có điều kiện tiếp tục tồn tại với trong nghề và hoạt động sáng tạo.
Một câu chuyện khác được đề cập là sự liên kết chặt chẽ giữa di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.
Đơn cử, trong không gian đô thị cổ Hội An có những lễ hội, ẩm thực, phong tục đặc trưng trong đời sống dân cư - diễn ra bên những di tích, kiến trúc cổ.
[VIDEO] - Các chuyên gia, nhà nghiên cứu đề xuất hướng phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố Đà Nẵng:
Hay điệu múa trống chiêng của đồng bào người Co, Xơ Đăng, múa tâng tung da dá của người Cơ tu hòa quyện trong sắc màu thổ cẩm, dưới những mái nhà truyền thống của bản làng… Ở thánh địa Mỹ Sơn, vũ điệu Apsara hay tiếng kèn Saranai vẫn diễn ra mỗi ngày bên không gian tháp cổ.
Theo nhà nghiên cứu Hồ Xuân Tịnh, quá trình phát huy giá trị của một di sản vật thể nên được gắn với một giá trị văn hóa phi vật thể. Đó là hướng đi có thể lưu tâm.
Bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho hay, trên cơ sở các định hướng phát triển ngành công nghiệp văn hóa của Chính phủ, của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đà Nẵng đang chọn lọc những nhóm ngành công nghiệp văn hóa mà thành phố đang có thế mạnh và có tiềm năng để xây dựng các đề án triển khai.
Song song đó, ngành văn hóa thành phố sẽ huy động các nguồn lực, đề xuất nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ, khuyến khích để có thể huy động sức mạnh và nguồn lực sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp, người dân.
