Bài toán khó của người trồng cà phê

Tác giả: Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam

Tất tần tật về cà phê

Cuốn sách là chuyến hành trình hấp dẫn đưa độc giả băng qua những lục địa, xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng sâu rộng của một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới.

Bài toán khó của người trồng cà phê

Cà phê là một loại cây "khó chiều", muốn nó sinh trưởng tốt, phải đảm bảo các điều kiện về khí hậu, nguồn nước, thổ nhưỡng. Đây là bài toán khó khiến người trồng cà phê đau đầu.

Người trồng cà phê phải đảm bảo nguồn nước và nhiều yếu tố canh tác để cây phát triển tốt. Ảnh minh họa: Y.C.

Khi chọn một lô đất làm vườn ươm, ta cần có sẵn một lượng nước đủ tưới ngập mỗi luống cây để cho đất trồng hoàn toàn ướt đẫm. Đó là điều kiện không thể thiếu, vì theo kinh nghiệm người ta nhận thấy đưa đất tới chỗ có nước thì rẻ hơn nhiều so với đưa nước tới chỗ đất trồng.

Nếu không thể có một nguồn cung nước thuận tiện bằng cách điều chỉnh dòng chảy một con suối hay dựng một bể nước, phương pháp ít tốn kém nhất là vận chuyển đất trồng đã chuẩn bị sẵn và đổ xuống độ sâu từ 30-45 cm trên bất kỳ mảnh đất nào có nguồn nước đầy đủ.

Bằng cách này, vài cậu con trai cũng có thể tưới nước cho cả một vườn ươm lớn nếu nước được dẫn tới mỗi luống cây, trong khi phải cần đến hai mươi người đàn ông để vận chuyển nước qua quãng đường dài tới vườn ươm có cùng kích thước và ngay cả khi đó các luống cũng chỉ được tưới đẫm một nửa.

Nhưng tiết kiệm không phải là lợi thế duy nhất của phương pháp dẫn nước tới luống cây này. Cách làm này có thể sử dụng vào mọi lúc trong ngày, còn bình tưới chỉ có thể dùng vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để không làm lá cây bị bỏng.

Nếu vườn ươm được dựng trên đất rừng và nếu có thể thì nên làm thế, ta cần phải đốn hết cây gỗ, chặt nhỏ ra và vận chuyển hoặc lăn trên đất để dọn quang thì tốt hơn là đốt ngay tại chỗ như người ta vẫn thường làm. Cách này tốn kém hơn nhưng cái lợi sau cùng lại lớn hơn, vì lớp đất mùn trên bề mặt không bị tổn hại và đặc tính tơi xốp của đất được giữ nguyên.

Trong khi đó, việc đốt cây tại chỗ lại phá hủy lớp phủ thực vật trên bề mặt, khiến đất trở nên cứng chắc hơn và không còn thích hợp để hạt đâm chồi. Chiều rộng của các luống không được vượt quá 1,5 mét và chiều dài mỗi luống nên rơi vào khoảng 5 mét. Dọc theo giữa các luống nên khơi những lạch nông để dẫn nước tới đầu mỗi luống và vào mùa khô nên cho nước liên tục chảy vào các lạch này để nó thấm dần vào đất, giữ cho đất mát và ẩm.

Trong thời tiết nóng nực cực độ, dải phân chia chạy dọc giữa các luống nên được vun đất cao lên 7,5 cm. Điều này không chỉ giúp các luống được tưới ngập hoàn toàn mà còn ngăn chúng bị khô đi nhanh chóng như lúc không có vách ngăn. Thế nhưng lúc có bão, nên dẹp đi các dải phân cách này và chuyển thành rãnh nước để tháo đi nước mưa dư thừa.

Về phần hạt giống thì không có gì nhiều để nói, chỉ có một điều quan trọng là nên lựa chọn hạt giống từ những cây khỏe nhất và tươi tốt nhất, tách hạt từ những trái chín nhất và chất lượng cao nhất. Tuy nhiên, ít khi những biện pháp bảo đảm này được chú ý tới, vì người ta chưa bao giờ đảm bảo chắc chắn cây trồng từ những hạt giống được lựa chọn cẩn thận thì có gì tốt hơn cây trồng từ hạt chọn ngẫu nhiên.

Người ta đã gieo hạt từ cây bản địa và cây nhập khẩu, ở một số đồn điền, họ dùng cây thuộc mọi độ tuổi và bằng đủ các cách thức khác nhau, hạt tách bằng tay và tách bằng máy hay không tách vỏ luôn, đôi khi là hạt tươi và thường là hạt đã để qua sáu tháng. Thế nhưng người ta không nhận thấy khác biệt nào trong cách hạt nảy mầm hay ở những cây mọc ra từ chúng nhưng để cho thuận tiện, tốt hơn là tách hạt khỏi thịt quả rồi hãy gieo chúng vào lỗ.

Trong các lỗ, hạt nên được đặt cách nhau ít nhất 0,6 cm và giữa mỗi lỗ nên chừa khoảng cách từ 10 đến 15 cm. Nên gieo hạt vào tháng ba hoặc tháng tư, trừ khi trước đó đã có một lứa cây được bứng lên khỏi đất, khi đó nên gieo hạt sớm hơn một tháng; trong 14-18 tháng, ta hẳn sẽ có một vườn cây tươi tốt, nếu dùng đất chưa qua canh tác lần nào. Nhiều nhà vườn sử dụng những cây non nảy mầm dưới tán những cây cà phê già, nhưng không nên làm điều này khi có thể sử dụng hạt giống và đặc biệt là ở nơi có nguồn nước đủ đầy.