Băn khoăn triển khai các chương trình liên kết

Học sinh Trường THPT Thống Nhất A (phường Trảng Bom) có thể trải nghiệm hoạt động giáo dục STEM nhờ được trang bị phòng thực hành STEM hiện đại.

Tình trạng thiếu đồng nhất trong cách hiểu văn bản khiến nhiều trường học, phụ huynh và các trung tâm đối tác do dự khi quyết định tạm dừng hay tiếp tục duy trì các môn liên kết. Thực tiễn này đòi hỏi cơ quan quản lý cần có hướng dẫn cụ thể để triển khai hiệu quả, tránh làm gián đoạn nhu cầu học tập chính đáng của học sinh.

Tạm dừng để rà soát

Thông tư 85 bắt đầu có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15-11-2026, hướng đến mục tiêu trọng tâm là minh bạch hóa các khoản thu và đưa hoạt động liên kết vào khuôn khổ quản lý chuẩn mực. Điểm cốt lõi của quy định mới là cơ quan quản lý đã phân định rõ 2 loại hình, bao gồm: hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Theo đó, đối với các hoạt động tăng cường nhằm bổ sung kiến thức cốt lõi, nhà trường tuyệt đối không được huy động đóng góp tài chính dưới bất kỳ hình thức nào. Quy định này nhằm bảo đảm môi trường giáo dục công bằng, tránh tạo thêm gánh nặng chi phí cho phụ huynh học sinh.

Ở chiều hướng ngược lại, nhóm hoạt động giáo dục theo nhu cầu của người học vẫn được phép tổ chức thu phí nhưng bắt buộc phải thực hiện trên nguyên tắc công khai. Để bảo đảm quyền lợi thiết thực cho học sinh, Thông tư 85 nhấn mạnh tính tự nguyện hoàn toàn, nghiêm cấm mọi biểu hiện áp đặt người học tham gia. Cùng với đó, các CSGD không được vận dụng hình thức liên kết này để dạy trước kiến thức chính khóa hoặc tổ chức các lớp luyện thi. Những yêu cầu này góp phần đưa các hoạt động ngoài giờ về đúng bản chất là bồi dưỡng năng khiếu, kỹ năng theo nguyện vọng thực tế.

Nhằm thực thi nghiêm Thông tư 85, nhiều trường trên địa bàn thành phố đã chủ động tạm dừng các chương trình liên kết có thu phí ngay từ đầu năm học 2026-2027. Thậm chí, một số trường đã hoàn tất việc khảo sát nguyện vọng của phụ huynh nhưng sau đó dừng lại để chờ văn bản hướng dẫn chi tiết.

Hiệu trưởng Trường THPT Trấn Biên Phạm Thị Thanh Hà cho biết: “Hoạt động liên kết giảng dạy tiếng Anh với trung tâm ngoại ngữ được trường thực hiện nhiều năm nay, hiệu quả khá tốt, chi phí học ở trường thấp hơn so với học ở trung tâm, tiết kiệm đáng kể cho học sinh và phụ huynh. Tuy nhiên, năm học này nhà trường đã tạm dừng để chờ hướng dẫn mới”.

Quyết định tạm dừng dạy các môn liên kết từ phía các trường đang tạo ra những áp lực nhất định đối với các trung tâm ngoại ngữ và đơn vị cung cấp chương trình giáo dục STEM. Việc gián đoạn đột ngột ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các trung tâm, nhất là việc duy trì sự ổn định việc làm, thu nhập cho đội ngũ giáo viên và nhân viên hợp đồng, trong đó có giáo viên người nước ngoài. Giám đốc một trung tâm Anh ngữ lớn tại phường Trấn Biên cho biết: “Phần lớn các trường mà trung tâm liên kết dạy tiếng Anh tăng cường nhiều năm nay, sang đầu năm học 2026-2027 đã thông báo tạm dừng, khi nào có nhu cầu sẽ liên hệ lại sau”.

Bên cạnh ngoại ngữ, các hoạt động trải nghiệm khoa học ứng dụng thông qua mô hình giáo dục STEM cũng đang vấp phải những rào cản về cơ chế phân bổ nguồn lực. Thực tiễn cho thấy, việc trang bị hệ thống máy móc, thiết bị thực hành chuyên biệt đòi hỏi nguồn kinh phí lớn mà ngân sách chi thường xuyên của nhà trường khó có thể tự cân đối. Nếu xếp bộ môn này vào nhóm hoạt động tăng cường để phổ cập toàn trường, CSGD không được phép huy động nguồn lực xã hội hóa từ phía gia đình học sinh. Ngược lại, nếu chuyển đổi sang hình thức học theo nhu cầu để thu hút đầu tư, trường bắt buộc phải tổ chức lớp học riêng, vô tình làm hẹp đi cơ hội tiếp cận đại trà của học sinh.

Bảo đảm quyền lợi người học

Thời gian qua, Đồng Nai là một trong những địa phương chủ động đi đầu trong việc triển khai hiệu quả chương trình liên kết dạy tiếng Anh tăng cường. Từ năm 2023, UBND tỉnh (nay là thành phố) đã ban hành Quyết định số 721/QĐ-UBND, ngày 12-4-2023 phê duyệt Đề án Tăng cường giảng dạy tiếng Anh trong các trường phổ thông trên địa bàn Đồng Nai từ năm học 2022-2023. Mục tiêu đặt ra đến năm 2025 là có ít nhất 60 trường liên kết dạy kỹ năng nghe, nói với giáo viên người nước ngoài và hơn 1,2 ngàn học sinh đạt năng lực từ bậc 2 trở lên. Mới đây, vào tháng 7-2026, UBND thành phố Đồng Nai tiếp tục ban hành Quyết định số 60/2026/QĐ-UBND phân cấp thẩm quyền phê duyệt đề án dạy và học bằng tiếng nước ngoài tại các CSGD.

Cơ chế xã hội hóa giảng dạy tiếng Anh và STEM đóng vai trò là động lực quan trọng để các trung tâm ngoại ngữ nâng cấp chương trình và tinh gọn bộ máy giảng dạy. Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng, nhiều trường công lập đã ghi nhận tỷ lệ học sinh tham gia tích cực, kéo theo chất lượng mặt bằng chung của môn tiếng Anh được cải thiện. Lợi ích thiết thực nhất mà mô hình này mang lại là giúp phụ huynh tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư so với việc đăng ký các khóa học tương đương tại trung tâm tư nhân. Mức đóng góp hợp lý ngay tại trường đã tạo điều kiện công bằng để học sinh ở nhiều hoàn cảnh khác nhau đều có cơ hội phát triển ngôn ngữ.

Trước những băn khoăn từ cơ sở, mới đây ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GDĐT) đã có những giải thích cụ thể để các đơn vị hiểu đúng tinh thần của Thông tư 85. Cơ quan quản lý nhà nước khẳng định, văn bản này không yêu cầu các CSGD phải chấm dứt đồng loạt những chương trình hợp tác đang phát huy tác dụng tốt. Đối với nhóm hoạt động giáo dục theo nhu cầu, các trường vẫn được quyền tổ chức trên tinh thần tự nguyện và thu mức kinh phí tuân thủ đúng quy định pháp luật. Việc nắm bắt chuẩn xác Thông tư 85 sẽ giúp nhà trường linh hoạt vận dụng cơ chế, không làm gián đoạn nhu cầu bồi dưỡng ngoại ngữ chính đáng của người học.

Sự định hướng rõ ràng từ Bộ GDĐT có ý nghĩa thiết thực trong việc tháo gỡ tâm lý e ngại của ban giám hiệu các trường phổ thông thời gian qua. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh thành phố đang nỗ lực phổ cập năng lực tiếng Anh và kỹ năng STEM cho học sinh các cấp. Để đồng bộ hóa mục tiêu này, các văn bản hướng dẫn từ sở, ngành, địa phương cần bám sát thực tiễn để vừa giữ vững kỷ cương thu - chi, vừa không làm lãng phí các nguồn lực xã hội hóa.

Đứng trước yêu cầu nâng cao năng lực tiếng Anh cho học sinh, hiệu trưởng một số CSGD đã mạnh dạn đề xuất cần có cơ chế cho phép hợp đồng trực tiếp với giáo viên người nước ngoài nếu không duy trì liên kết với trung tâm. Giải pháp tự chủ này xuất phát từ nhu cầu trực tiếp kiểm soát chất lượng chuyên môn, chủ động tối ưu hóa chi phí vận hành mà không phải thông qua các khâu trung gian. Tuy nhiên, để hiện thực hóa hướng đi này, cần có các hành lang pháp lý, nguồn lực tài chính, thủ tục xin cấp phép lao động cho chuyên gia người nước ngoài tại đơn vị sự nghiệp công lập. Sự thay đổi này đòi hỏi một lộ trình chuẩn bị kỹ lưỡng, cần sự phối hợp đồng bộ và những hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan chức năng liên quan.