Bánh tai - Món quà quê mộc mạc của người dân Đất Tổ

Tên gọi “bánh tai” xuất phát từ chính hình dáng đặc trưng của nó. Mỗi chiếc bánh được nặn khéo léo, cong cong như vành tai, gợi lên sự gần gũi, thân thuộc với cuộc sống nông thôn. Mặc dù có nhiều giả thuyết về nguồn gốc, nhưng bánh tai được xem là một món ăn truyền thống có từ lâu đời của người dân Phú Thọ. Từ bao đời nay, món bánh này đã trở thành một phần không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết, giỗ chạp và là món quà vặt quen thuộc của nhiều thế hệ.

Sự độc đáo của bánh tai không chỉ nằm ở hình dáng mà còn ở sự kết hợp hài hòa giữa các nguyên liệu quen thuộc. Bánh tai được làm từ gạo tẻ, nhân thịt lợn. Quy trình làm bánh không mấy phức tạp, dụng cụ không cầu kỳ nhưng không phải ai cũng biết làm ngon chuẩn vị.

Bánh được xếp vào xửng hấp.

Ở Phú Thọ, món bánh đặc sản này gắn liền với gia đình bà Giản Định với nhiều đời giữ nghề truyền thống. Bà già yếu, rồi truyền lại nghề cho con và một vài người thợ học việc. Là một trong số ít những người thợ năm xưa còn gắn bó với nghề, ông Nguyễn Văn Hùng ở tổ dân phố Phú Lợi, phường Phong Châu đã làm nghề được 30 năm nay. “Trước, tôi làm thuê cho nhà bà Giản Định, sau tách ra làm riêng. Ngoài những công thức gia truyền, tôi còn có những thay đổi để phù hợp với nhu cầu thị trường” - ông Hùng cho biết.

Nguyên liệu chính của món bánh tai Phú Thọ là gạo tẻ, thịt lợn và gia vị. Gạo ngâm từ 10-12 tiếng, sau đó vớt để ráo nước rồi nghiền thành bột, nắn thành từng quả. Sáng sớm tầm 2 rưỡi, 3 giờ sáng, ông bà Hùng thức dậy đun sôi nước, luộc sơ quả bột. Quả bột để nguội đến tầm 5 giờ sáng thì cả gia đình bắt đầu nặn bánh.

Những chiếc bánh tai đã được hấp chín.

Từ những quả bột trắng tinh, đôi bàn tay thoăn thoắt lấy bột, vê, nặn, cho nhân thịt đã ướp vừa vặn với gia vị và hành khô vào giữa, sau đó khéo léo nặn thành hình chiếc bánh như chiếc tai nhỏ. Bánh nặn xong được đặt vào xửng để hấp. Mỗi mẻ bánh hấp trong khoảng 20-30 phút là hoàn thành.

Ông Hùng chia sẻ: “Hàng ngày, nhà tôi làm khoảng 20kg gạo sẽ làm ra 1.100-1.200 chiếc bánh. Vào mùa cao điểm cưới, hoặc lễ, Tết thì làm khoảng 30-40kg gạo. Giá bánh hiện nay từ 4.000-5.000 đồng/chiếc, nhiều khi có khách đặt giá khoảng 6.000-8.000 đồng/chiếc”.

Bánh được gói vào một lớp lá dong hoặc lá chuối để giữ được độ nóng và thơm ngon.

Sau khoảng 20 phút, xửng hấp được mang ra, bên trong là những chiếc bánh đã chín đều, bốc khói. Bánh tai ngon là chiếc bánh dẻo mềm, nhân hòa quyện giữa thịt mỡ và thịt nạc, khi ăn sẽ cảm nhận rõ hương vị thơm của gạo tẻ trộn lẫn hoàn hảo với vị ngọt của nhân thịt. Mỗi mẻ bánh ra đến đâu là có người mua heet đến đó.

Ngoài bán cho người dân địa phương, hàng ngày, gia đình ông Hùng còn có lượng lớn khách đặt mua mang đi Hà Nội, Hải Phòng và một vài tỉnh, thành lân cận.

Ông Hùng tâm sự: “Khẩu vị có thể thay đổi nhưng chất lượng và hương vị thì bao nhiêu năm nay vẫn được duy trì. Gạo phải chọn loại ngon, thịt lợn chọn nạc vai hoặc ba chỉ, không khô, không quá mỡ, gia vị cho vào vừa vặn để người ăn nhạt thấy vừa, người muốn ăn mặn có thể chấm thêm chút nước mắm”.

Đĩa bánh tai thơm ngon là lựa chọn hoàn hảo cho bữa ăn sáng của nhiều gia đình ở Phú Thọ.

Bánh tai không chỉ là một món ăn mà còn là một phần của văn hóa truyền thống Phú Thọ.

Những năm gần đây, bánh tai trở thành món ăn được nhiều người ưa thích, là quà biếu sau mỗi chuyến đi. Việc phát triển sản phẩm bánh tai đã tạo thêm thu nhập cho người dân, đồng thời quảng bá nét đẹp văn hóa ẩm thực của Phú Thọ ra khắp mọi miền đất nước.