Bảo đảm thực chất quyền làm chủ của người dân ở cơ sở

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 14. Ảnh: Quang Khánh

Theo đại biểu Ma Thị Thúy, việc đánh giá kết quả thực hiện dân chủ cần dựa trên những tiêu chí khách quan, công khai, phản ánh mức độ bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia và việc người dân được trả lời thỏa đáng.

Quá trình đánh giá phải sử dụng ý kiến người dân cùng kết quả giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, có cơ chế kiểm tra, điều chỉnh khi cần thiết. Đặc biệt, tại vùng khó khăn, kết quả đánh giá phải tính đến việc chính quyền đã tạo điều kiện, hỗ trợ người dân tham gia như thế nào.

Kiến nghị của người dân phải có đầu mối chịu trách nhiệm trả lời

Một trong những vấn đề được ĐBQH Ma Thị Thúy nhấn mạnh là trách nhiệm phản hồi, giải trình đối với kiến nghị, phản ánh của người dân.

Đại biểu đề nghị quy định rõ cơ quan tiếp nhận, đầu mối xử lý, thời hạn trả lời và trách nhiệm khi chậm giải quyết, tránh tình trạng kiến nghị được chuyển qua nhiều cơ quan nhưng không xác định được đơn vị chịu trách nhiệm chính.

ĐBQH Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Theo đề xuất, chậm nhất 5 ngày làm việc kể từ khi nhận kiến nghị, cơ quan tiếp nhận phải thông báo việc đã tiếp nhận hoặc chuyển đúng thẩm quyền, đồng thời nêu rõ đầu mối xử lý. Đây là thời hạn thông báo bước đầu, không thay thế thời hạn giải quyết theo các quy định pháp luật liên quan.

Với những kiến nghị, phản ánh chưa được luật khác điều chỉnh, cần xác định thời hạn trả lời cụ thể. Nếu chưa giải quyết xong, cơ quan có trách nhiệm phải thông báo lý do, tiến độ và thời điểm dự kiến trả lời. Các trường hợp khiếu nại, tố cáo được phân loại, xử lý theo trình tự riêng.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan giải quyết và vai trò theo dõi, giám sát của Mặt trận Tổ quốc, Công đoàn; có cơ chế xem xét trách nhiệm đối với trường hợp không phản hồi hoặc đùn đẩy việc giải quyết.

Liên quan đến quy định cơ quan có thẩm quyền phải giải trình khi quyết định khác với ý kiến của trên 50% người dân tham gia góp ý, ĐBQH Ma Thị Thúy đề nghị làm rõ cách tính tỷ lệ này. Nếu giữ ngưỡng trên 50%, cần tính trên tổng số chủ thể tham gia hợp lệ đối với từng nội dung, đồng thời công khai số người được lấy ý kiến, số tham gia và cơ cấu ý kiến.

Đáng chú ý, đại biểu cho rằng phải xem xét, giải trình cả những ý kiến thiểu số nếu có căn cứ pháp lý hoặc phản ánh nguy cơ xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp. Với các vấn đề như định canh, định cư, dự án tác động trực tiếp đến cộng đồng hay chính sách an sinh, người dân cần được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi góp ý.

Toàn cảnh phiên thảo luận tổ 14. Ảnh: Quang Khánh

Bảo đảm mọi người dân đều có thể tham gia dân chủ trên nền tảng số

Đối với việc mở rộng thực hiện dân chủ trên nền tảng số, ĐBQH Ma Thị Thúy cho rằng, việc mở rộng thực hiện dân chủ trên nền tảng số phải đi đôi với duy trì các hình thức tham gia trực tiếp, bố trí điểm hỗ trợ tại thôn, bản và hướng dẫn bằng tiếng dân tộc thiểu số khi cần thiết.

Hình thức lấy ý kiến phải phù hợp với điều kiện hạ tầng, đi lại và đặc điểm người tham gia, bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật, người thiếu thiết bị, kỹ năng số hoặc gặp rào cản ngôn ngữ đều có thể thực hiện quyền của mình. Lý do lựa chọn hình thức lấy ý kiến cũng cần được công khai.

Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi công khai thông tin về các chương trình, dự án triển khai trên địa bàn hoặc trực tiếp ảnh hưởng đến cộng đồng, kể cả dự án do cấp trên hay chủ thể khác thực hiện. Đồng thời, cần phân định trách nhiệm công khai của chính quyền cấp xã với trách nhiệm cung cấp thông tin của chủ đầu tư và cơ quan quản lý, nhất là thông tin về nguồn vốn, đối tượng thụ hưởng, tiến độ và kết quả các chương trình hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Theo đại biểu, thông tin phải dễ hiểu, thuận tiện tra cứu tại nơi sinh hoạt cộng đồng và được công khai bằng cả hình thức ngoài môi trường số. Trường hợp công khai thiếu, sai hoặc chậm, cơ quan, cá nhân có trách nhiệm phải bổ sung, đính chính, thông báo kết quả khắc phục và xem xét trách nhiệm người thực hiện, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định về bí mật nhà nước và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Về quyền đề xuất sáng kiến của người dân, ĐBQH Ma Thị Thúy đề nghị quy định rõ cách xác định số hộ, tỷ lệ đồng thuận, trách nhiệm kiểm tra và thời hạn xem xét. Quy trình đưa sáng kiến ra cộng đồng phải minh bạch, trường hợp không được chấp nhận cần nêu rõ lý do. Đặc biệt, với sáng kiến có dưới 10% tổng số hộ đồng thuận nhưng được Ban công tác Mặt trận tán thành, cần có tiêu chí xem xét cụ thể để tránh đánh giá chủ quan.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, người dân chỉ có nghĩa vụ chấp hành những quyết định của cộng đồng được ban hành đúng thẩm quyền, nội dung và trình tự pháp luật quy định.

"Tỷ lệ tán thành không thể hợp pháp hóa khoản thu trái luật hoặc làm mất tính tự nguyện của khoản đóng góp thuộc diện tự nguyện", đại biểu lưu ý.

Từ đó, ĐBQH Ma Thị Thúy đề nghị làm rõ trách nhiệm, thời hạn trả lời và biện pháp xử lý khi người dân kiến nghị về quyết định của cộng đồng có dấu hiệu trái pháp luật; đồng thời phân biệt trường hợp này với việc khiếu nại, khởi kiện đối với quyết định hoặc hành vi công nhận, từ chối công nhận của cơ quan có thẩm quyền.