Báo động tình trạng cô đơn ở người cao tuổi giữa nhịp sống đô thị

GS.TS Phạm Tất Dong, nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương chia sẻ khi bàn về già hóa dân số, điều đáng lo không chỉ nằm ở con số, mà là cách xã hội đối diện với đời sống tinh thần và vai trò của người cao tuổi trong xã hội hiện đại.

Nỗi niềm trống vắng phía sau cánh cửa khép kín

Khi quy mô gia đình chuyển dịch mạnh mẽ từ nhiều thế hệ sang mô hình hạt nhân, sợi dây gắn kết và thời gian chăm sóc dành cho người già tại các đô thị lớn ngày càng mỏng manh. Nhịp sống hối hả, con cái bận rộn mưu sinh hoặc định cư phương xa khiến không ít người cao tuổi phải thui thủi một mình trong những căn hộ khép kín.

Không ít người cao tuổi đang sống một mình trong những căn hộ khép kín. Ảnh minh họa.

Điển hình như trường hợp của bà N.T.H (72 tuổi, Hà Nội). Từ ngày chồng mất, các con đi làm xa và hiếm khi về thăm, thế giới của bà chỉ thu bé lại quanh chiếc tivi và vài cuộc gọi điện thoại đứt quãng. Việc thiếu hụt người trò chuyện khiến bà dần thu mình lại và sức khỏe cũng sa sút thấy rõ.

Hay như câu chuyện của ông P.V.M (68 tuổi, Cầu Giấy), một cán bộ hưu trí có tài chính vững vàng nhưng vẫn rơi vào trạng thái hụt hẫng. Việc đột ngột mất đi môi trường làm việc và các mối quan hệ xã hội thân thuộc khiến ông luôn cảm thấy trống trải dẫu không hề thiếu thốn tiền bạc. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy sự cô đơn chủ yếu bắt nguồn từ việc thiếu vắng sự quan tâm và kết nối xã hội.

Hệ lụy khôn lường đến thể chất và tinh thần

Sự cô lập kéo dài không chỉ dừng lại ở nỗi buồn chán mà còn là tác nhân tàn phá sức khỏe nghiêm trọng.

Về mặt thể chất: Cảm giác cô đơn làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, cao huyết áp và làm suy giảm chức năng của hệ miễn dịch. Về mặt tinh thần: Người sống tách biệt dễ đối mặt với chứng trầm cảm, rối loạn lo âu, suy giảm nhận thức và thậm chí là sa sút trí tuệ.

Về mặt tâm lý: Việc đột ngột thay đổi nhịp sống sang giai đoạn nghỉ hưu dễ gây sốc tâm lý, khiến người cao tuổi nảy sinh mặc cảm tự ti, cho rằng mình là người thừa và đánh mất động lực sống.

Ở góc độ tâm lý, cảm giác bị bỏ rơi hoặc không còn “vai trò” trong gia đình và xã hội dễ khiến người cao tuổi rơi vào trạng thái tự ti, buồn chán.

Giải pháp đồng bộ để người cao tuổi không hiu quạnh

Theo GS.TS Phạm Tất Dong để giải quyết gốc rễ vấn đề, xã hội cần đặc biệt chú trọng đến đời sống tinh thần và việc định vị lại vai trò của người cao tuổi. Việc đánh giá hiệu quả của các chính sách an sinh xã hội phải dựa trên mức độ hài lòng của chính họ.

Để làm được điều này, cần triển khai các giải pháp thiết thực sau:

Thay đổi góc nhìn: Cần xem người cao tuổi là một nguồn lực xã hội. Khuyến khích họ tham gia các công việc bán thời gian hoặc theo đuổi đam mê cá nhân để duy trì cảm giác sống có ích.
Đa dạng hóa sân chơi: Mở rộng các mô hình câu lạc bộ thể thao nhẹ nhàng, âm nhạc, hội họa hoặc du lịch theo nhóm để tăng cường sự giao lưu, kết nối.
Xóa bỏ rào cản công nghệ: Các trung tâm học tập cộng đồng cần đẩy mạnh hướng dẫn kỹ năng số, giúp người già biết cách sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội để họ dễ dàng tương tác và không bị cô lập trong thời đại số hóa.
Trang bị tâm lý tiền hưu trí: Tổ chức các chương trình giáo dục giúp người lao động chuẩn bị sẵn sàng tâm lý và kỹ năng trước khi chính thức nghỉ hưu, tránh rơi vào trạng thái hụt hẫng.
Phát triển dịch vụ chuyên biệt: Mở rộng mạng lưới chăm sóc tại nhà, hỗ trợ tư vấn tâm lý xã hội bài bản để lấp đầy những khoảng trống mà hệ thống viện dưỡng lão hiện tại chưa thể đáp ứng toàn diện.

Già hóa dân số là quy luật tất yếu. Một đô thị văn minh không chỉ được đánh giá qua sự hào nhoáng của những tòa cao ốc, mà còn nằm ở cách xã hội nâng niu và đồng hành cùng những người đã đi qua gần hết đoạn đường đời.

Hải Đường