Bảo hiểm thất nghiệp: Giải pháp bảo vệ người lao động hiệu quả

“Giá đỡ” cho lao động mất việc làm

Ông N.V.M (tỉnh Bắc Ninh) đang điều trị bệnh xơ gan cổ trướng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh. Sau khi phải nghỉ việc để điều trị bệnh, ông đã đến Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Bắc Ninh làm thủ tục đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Với ông M trợ cấp thất nghiệp lúc này không chỉ giúp gia đình ông giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn là nguồn động viên tinh thần trong giai đoạn khó khăn nhất. Mỗi đồng tiền hỗ trợ lúc này đối với ông đều rất quý báu, giúp ông yên tâm điều trị và bớt lo lắng về các khoản chi tiêu hằng ngày.

Không dừng lại ở hỗ trợ tài chính, giá trị của chính sách trợ cấp thất nghiệp ở Việt Nam còn bao gồm các hoạt động hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề tại các trung tâm dịch vụ việc làm trên toàn quốc. Đây là điểm nhấn mang tính đột phá, bởi đã thể hiện quan điểm phát triển bền vững: Không để người lao động phụ thuộc vào trợ cấp, mà tạo điều kiện để họ sớm có việc làm mới, có kỹ năng tốt hơn, thích ứng với nhu cầu của thị trường. Trường hợp chị Bùi Thị Hạnh (35 tuổi, kế toán cho một doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Ngay sau khi thất nghiệp chị đã được Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hà Nội hỗ trợ học lại kỹ năng mềm như Excel nâng cao, kế toán doanh nghiệp (DN) theo chuẩn mới với mức học phí được hỗ trợ 100%. Kết thúc khóa học, chị Hạnh còn được giới thiệu phỏng vấn tại một số công ty đang tuyển dụng kế toán.

Người lao động làm thủ tục hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Ảnh: Ngọc Yến.

Nhấn mạnh về ý nghĩa của chính sách bảo hiểm thất nghiệp, bà Dương Thị Minh Châu - Trưởng phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội cũng khẳng định, trong trường hợp khi người lao động mất việc do nhà máy thu hẹp sản xuất, khoản trợ cấp hằng tháng giúp họ duy trì mức sống cơ bản, không bị rơi vào cảnh bần cùng hóa. Cùng với đó, thẻ Bảo hiểm y tế được cấp miễn phí trong thời gian hưởng trợ cấp là "chiếc phao cứu sinh" vô giá nếu chẳng may ốm đau, bệnh tật.

Rút ngắn thời gian nộp hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng có những thay đổi khó lường bởi sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số kéo theo đó là những công việc giản đơn, mang tính lặp đi lặp lại đang dần biến mất. Đối tượng chịu tác động nặng nề nhất trong quá trình chuyển giao này chính là nhóm lao động phổ thông, công nhân lớn tuổi, những người có trình độ học vấn hạn chế. Đây là những đối tượng “dễ tổn thương” nhất bởi khi mất việc, khả năng cạnh tranh để tìm kiếm một vị trí mới của nhóm lao động này là rất thấp.

Như vậy, nếu không có một mạng lưới an sinh đủ mạnh để can thiệp kịp thời, hệ lụy kéo theo không chỉ là sự suy kiệt về kinh tế của từng cá nhân, gia đình mà còn tiềm ẩn nguy cơ bất ổn trật tự xã hội. Trong bối cảnh đó, bảo hiểm thất nghiệp chính là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng nhất để Nhà nước đồng hành cùng người lao động vượt qua giai đoạn chuyển tiếp đầy chông gai này. Tuy nhiên lâu nay, một bộ phận người lao động và cả DN vẫn giữ tư duy chưa đầy đủ khi coi bảo hiểm thất nghiệp chỉ là khoản tiền “nhận một cục” hoặc khoản trợ cấp sinh hoạt hằng tháng khi nghỉ việc. Theo đánh giá của các chuyên gia, thiết kế của chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam rất ưu việt và toàn diện hơn thế rất nhiều, bao gồm ba trụ cột chính: Trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề. Đặc biệt từ 01/01/2026, khi Luật Việc làm sửa đổi chính thức có hiệu lực, chính sách bảo hiểm thất nghiệp sẽ có những thay đổi quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu người lao động. Một điểm cải tiến đáng chú ý khác là rút ngắn thời gian chờ đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Theo Luật Việc làm năm 2013, sau khi người lao động nộp hồ sơ hợp lệ, họ phải chờ 15 ngày làm việc để được xác định là chưa có việc làm và bắt đầu được hưởng trợ cấp (tức là thời điểm hưởng là ngày làm việc thứ 16 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ).

Luật Việc làm năm 2025 đã giảm thời gian này xuống còn 10 ngày làm việc, theo đó: “Thời điểm hưởng trợ cấp thất nghiệp là ngày làm việc thứ 11 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp.” Việc rút ngắn 5 ngày làm việc này không chỉ giúp người lao động nhận trợ cấp sớm hơn, mà còn thể hiện sự cải cách hành chính mạnh mẽ trong lĩnh vực bảo hiểm thất nghiệp. Theo đó, cơ quan chức năng sẽ phải tăng tốc trong khâu tiếp nhận - xử lý - xác minh hồ sơ, trong khi người lao động giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn chưa có việc làm.Đây là thay đổi mang ý nghĩa thực tiễn rất lớn, đặc biệt với nhóm lao động có thu nhập trung bình hoặc thấp, vốn phụ thuộc nhiều vào khoản trợ cấp thất nghiệp trong thời gian chuyển việc.

Việc giảm 5 ngày làm việc không chỉ là một con số, mà còn là nỗ lực cải cách hành chính mạnh mẽ của cơ quan bảo hiểm xã hội. Điều này giúp người lao động nhanh chóng nhận được khoản hỗ trợ tài chính quan trọng, giảm bớt gánh nặng kinh tế trong giai đoạn khó khăn khi tìm kiếm một công việc mới.

Khanh Lê