Bảo hiểm thất nghiệp: Từ nghị trường đến cuộc sống
Ngày 16/6/2025, với 455/459 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Luật Việc làm số 74/2025/QH15. Gần một năm kể từ khi luật có hiệu lực, những kiến nghị từng được tranh luận tại nghị trường đang dần hiện hình trong từng bộ hồ sơ hưởng trợ cấp, từng lớp học nghề, từng phiên giao dịch việc làm.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên hop. Ảnh: Hồ Long


Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên hop. Ảnh: Hồ Long
Giải quyết gốc rễ của thất nghiệp
Sáng 7/5/2025, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về các nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Luật Việc làm (sửa đổi). Trong số ý kiến phát biểu, Đại biểu Quốc hội Lý Anh Thư (An Giang) cho rằng dù đã có chính sách bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ tư vấn việc làm, tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề… cho người lao động thất nghiệp, nhưng chủ yếu vẫn tập trung nhiều vào trợ cấp thất nghiệp. Điều này mới giải quyết phần ngọn, trong khi chưa có cơ chế khuyến khích người lao động chủ động nâng cao kỹ năng, tái định hướng nghề nghiệp, hoặc nâng cao kỹ năng thường xuyên, liên tục để duy trì việc làm mà không phải mất việc rồi mới học nghề. Điều này cũng dẫn đến tình trạng phụ thuộc vào bảo hiểm thất nghiệp mà không giải quyết được gốc rễ là thiếu kỹ năng phù hợp với thị trường, đặc biệt các kỹ năng về ứng dụng công nghệ thông tin, AI trong thời đại kỹ thuật số.

ĐBQH Lý Anh Thư (An Giang) phát biểu tại Hội trường ngày 7/5/2025. Ảnh: Lâm Hiển
Câu chuyện về mức hưởng cũng được đặt ra thẳng thắn. Đại biểu Quốc hội Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhấn mạnh trợ cấp thất nghiệp phải bảo đảm được mức sống tối thiểu, kiến nghị nâng mức hưởng hằng tháng lên tối thiểu 65% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp. Đại biểu Quốc hội Võ Mạnh Sơn (Thanh Hóa) chỉ ra một thực tế nhức nhối: có doanh nghiệp đã khấu trừ tiền lương của người lao động để đóng bảo hiểm nhưng không nộp, khiến người lao động nghỉ việc không chốt được sổ và không được hưởng; ông đề nghị có biện pháp thu hồi khoản nợ bảo hiểm thất nghiệp từ người sử dụng lao động. Đại biểu Quốc hội Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) cảnh báo nếu không quy định rõ đối tượng bắt buộc tham gia sẽ tạo "kẽ hở" để một số doanh nghiệp lách luật.
Giải trình trước Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị giữ mức hưởng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng gần nhất. Theo ông, khoản kết dư của Quỹ chủ yếu được tích lũy từ giai đoạn trước, khi ngân sách nhà nước hỗ trợ hằng năm và số người thụ hưởng còn ít; còn từ năm 2020 đến nay, thu và chi bảo hiểm thất nghiệp hằng năm đã cân bằng nhau. Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là trả nhiều hơn, mà là chi đúng hơn, hiệu quả hơn.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật. Ảnh: Hồ Long
Ngày 16/6/2025, Luật Việc làm (sửa đổi) được thông qua với 455/459 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt 99,12%. Những trăn trở tại nghị trường được kết tinh thành một định hướng xuyên suốt: bảo hiểm thất nghiệp phải vừa là lưới đỡ, vừa là bệ phóng đưa người lao động trở lại thị trường.
Từ điều luật đến từng bộ hồ sơ
Từ ngày 1/1/2026, Luật Việc làm năm 2025 chính thức có hiệu lực. Diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp được mở rộng tới người có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên, một số lao động làm việc không trọn thời gian và người quản lý hưởng lương. Thời gian chờ hưởng trợ cấp được rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 10 ngày kể từ khi nộp hồ sơ. Người lao động có thể nộp hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; Người sử dụng lao động khi tuyển mới và sử dụng lao động là người khuyết tật được giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp phần trách nhiệm của mình từ 1% xuống 0%.
Nghị định số 374/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết cách xác định tiền lương đóng bảo hiểm thất nghiệp đối với một số trường hợp cụ thể, như người lao động ngừng việc nhưng vẫn hưởng lương, hoặc làm việc không trọn thời gian. Nghị định cũng quy định hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề để duy trì việc làm, mức tối đa 1 triệu đồng/người/tháng, không quá 6 tháng, đúng với tinh thần "đầu tư kỹ năng" từng được đề xuất tại nghị trường.

Người lao động được tư vấn, giới thiệu việc làm tại Trung tâm Dịch vụ việc làm.
Kết quả bước đầu đã hiện rõ. Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, đến hết tháng 9/2026, cả nước có 18,06 triệu người tham gia bảo hiểm thất nghiệp, tăng 1,07 triệu người so với năm 2025. Trong 9 tháng năm 2026, 600.739 người được giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp, tổng chi ước đạt 15.108 tỷ đồng. Người đang hưởng trợ cấp còn được bảo đảm quyền lợi bảo hiểm y tế. Bộ Nội vụ cũng đã ban hành 10 thủ tục hành chính mới liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp, từ tham gia, giải quyết hưởng đến tạm dừng, tiếp tục, chấm dứt hưởng và chuyển nơi hưởng trợ cấp.
Tuy nhiên, những con số ấy mới trả lời được nửa câu hỏi mà các đại biểu đặt ra từ nghị trường.
“Quan trọng hơn là giúp người lao động sớm tìm được việc làm mới”
Trước và trong Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chính sách bảo hiểm thất nghiệp tiếp tục được các đại biểu quan tâm. Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho rằng chính sách không thể dừng lại ở việc chi trả trợ cấp; "quan trọng hơn là giúp người lao động sớm tìm được việc làm mới". Ông đề nghị sử dụng Quỹ cho tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm, đào tạo lại, phối hợp với doanh nghiệp và cơ sở đào tạo để khóa học sát nhu cầu tuyển dụng, và đánh giá hiệu quả bằng tỷ lệ có việc làm, thu nhập ổn định sau đào tạo, chứ không chỉ bằng số tiền đã chi.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) chia sẻ bên hành lang nghị trường về chính sách Bảo hiểm thất nghiệp.
Về mở rộng diện bao phủ, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị từng bước đưa lao động phi chính thức, lao động tự do, việc làm thiếu ổn định vào diện tham gia, phù hợp khả năng đóng góp và bảo đảm an toàn tài chính của Quỹ. Đối với tình trạng chậm đóng, trốn đóng, ông kiến nghị tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm doanh nghiệp vi phạm nhiều lần, đồng thời công khai thông tin đóng bảo hiểm để người lao động tự theo dõi quyền lợi của mình.
Từ góc nhìn vùng cao, đại biểu Quốc hội Lỳ Mì Lé (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) đặt vấn đề đưa chính sách đến gần hơn với người lao động đồng bào dân tộc thiểu số. Bà đề nghị tuyên truyền bằng ngôn ngữ dễ hiểu, dùng tiếng dân tộc khi phù hợp, tăng tư vấn trực tiếp ở các xã xa trung tâm; nghiên cứu đưa lao động thời vụ, lao động tự do vào diện tham gia theo lộ trình; quan tâm nhiều hơn đến phụ nữ và thanh niên dân tộc thiểu số. Với doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng, bà nhấn mạnh "cần tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách", phát huy vai trò giám sát của công đoàn.

ĐBQH Lỳ Mì Lé (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) phát biểu tại nghị trường
Cùng mạch suy nghĩ, TS. Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nhìn nhận bảo hiểm thất nghiệp đang chuyển từ bù đắp thu nhập khi mất việc sang hỗ trợ người lao động tìm việc, học nghề, nâng cao kỹ năng. Theo ông, đào tạo lại phải gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp; với lao động trẻ là kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng số; với lao động lớn tuổi là định hướng sang vị trí phù hợp kinh nghiệm; với lao động nông thôn là tăng cường tuyên truyền, tư vấn để họ hiểu quyền lợi của mình. "Đây là cách giúp người lao động chủ động thích ứng", ông nói.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ TS. Nguyễn Tiến Dĩnh
Đổi mới chính sách bảo hiểm thất nghiệp sẽ tạo thêm cơ hội đào tạo, chuyển đổi nghề và việc làm cho người lao động
Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ TS. Nguyễn Tiến Dĩnh
Để chính sách thực sự là điểm tựa
Từ những ý kiến tại nghị trường đến thực tiễn triển khai, có thể thấy ba yêu cầu đang đặt ra với chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Thứ nhất, mở rộng diện bao phủ gắn với siết kỷ cương đóng góp: quyền lợi của người lao động chỉ được bảo đảm khi người sử dụng lao động đóng đúng, đóng đủ, và hành vi chậm đóng, trốn đóng được xử lý theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội. Thứ hai, chuyển trọng tâm từ chi trả sang đầu tư kỹ năng, để tư vấn bảo hiểm thất nghiệp luôn gắn với cơ hội việc làm cụ thể và đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Thứ ba, tiếp tục cải cách thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và đưa chính sách đến tận những vùng xa, nhóm yếu thế, nơi người lao động còn ít thông tin nhất.

Người lao động tham dự một ngày hội tư vấn và giao dịch việc làm, dưới khẩu hiệu "Giải quyết việc làm cho người lao động là trách nhiệm của các cấp, các ngành". Ảnh: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội
Gần một năm rưỡi trước, tại Hội trường Diên Hồng, một đại biểu đã gọi tên "gốc rễ của thất nghiệp". Hôm nay, khi số người tham gia bảo hiểm thất nghiệp đã vượt 18 triệu, câu hỏi ấy vẫn là thước đo để đánh giá chính sách: không chỉ bao nhiêu người được nhận trợ cấp, mà bao nhiêu người đã trở lại làm việc với một kỹ năng tốt hơn.
