Bảo Lạc nỗ lực thực hiện mục tiêu xóa mù chữ bền vững

Gian nan con chữ nơi rẻo cao

Xã Bảo Lạc có 2.381 hộ dân, trên 90% là đồng bào dân tộc thiểu số Mông, Dao, Lô Lô. Qua rà soát, năm 2025, toàn xã còn 794 người trong độ tuổi từ 15 - 60 chưa biết đọc, biết viết thành thạo. Con số này phản ánh rõ tình trạng mù chữ vẫn là một “điểm nghẽn” kéo dài ở vùng cao, làm chậm quá trình tiếp cận tri thức của một bộ phận người dân. Nhiều người trong số đó từng có thời gian đến lớp nhưng phải bỏ dở do hoàn cảnh gia đình hoặc do việc học chữ chưa thực sự được coi là nhu cầu thiết yếu trong đời sống hằng ngày.

Theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bảo Lạc Nguyễn Thị Mạnh, mù chữ ở vùng cao là hệ quả kéo dài của việc thiếu điều kiện học tập trước đây. Nhiều người lớn tuổi đã từng đi học nhưng lâu ngày không sử dụng dẫn đến quên chữ, cộng với tâm lý mặc cảm nên ngại quay lại lớp học. Nếu không có những hình thức học tập linh hoạt, gắn với điều kiện sinh hoạt và lao động của người dân thì rất khó khơi dậy và duy trì nhu cầu học chữ ở vùng cao.

Việc không biết chữ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt thường nhật của người dân. Không ít người gặp khó khăn khi tự đọc các thông báo của xóm, lúng túng trong việc thực hiện các thủ tục hành chính, dẫn đến việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ về giảm nghèo, y tế, bảo hiểm xã hội còn hạn chế. Trong một số trường hợp, người dân vẫn phải điểm chỉ thay cho chữ ký, việc thực hiện các giao dịch cơ bản còn cần đến sự hỗ trợ của người khác, từ đó, ảnh hưởng đến tính chủ động và sự tự tin trong cuộc sống.

Không dừng lại ở phạm vi cá nhân, tình trạng không biết chữ còn tác động đến hiệu quả phổ biến chủ trương, chính sách, chất lượng nguồn nhân lực và tiến trình xây dựng nông thôn mới ở vùng cao. Từ thực trạng này, xã Bảo Lạc tiếp tục triển khai các giải pháp XMC theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế, từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Lớp học xóa mù chữ tại điểm trường xóm Khuổi Bốc, xã Bảo Lạc.

Mở lớp xóa mù chữ từ nhu cầu thực tiễn

Xác định XMC là nhiệm vụ quan trọng trong nâng cao dân trí, tạo nền tảng cho giảm nghèo bền vững, cấp ủy, chính quyền xã Bảo Lạc chủ động phối hợp với ngành giáo dục xây dựng kế hoạch mở các lớp học phù hợp với điều kiện thực tế của từng xóm, từng nhóm đối tượng. Việc triển khai không đặt nặng chỉ tiêu hành chính, mà xuất phát từ những nhu cầu cụ thể của người dân.

Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Lạc Lương Văn Bảo khẳng định: Qua rà soát, chúng tôi nhận thấy mù chữ là rào cản lớn nhất khiến bà con khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Nếu không xóa được mù chữ thì công tác tuyên truyền, vận động khó có thể bám rễ sâu vào đời sống. Xã xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, phải làm thực chất gắn với nhu cầu phát triển kinh tế của chính người dân.

Năm học 2025 - 2026, xã tổ chức 1 lớp XMC tại xóm Bảo Toàn với 38 học viên tham gia. Trong đó có 21 học viên nữ, chiếm 55%; hơn 25 học viên trên 40 tuổi, người cao tuổi nhất 55 tuổi. Lớp học được tổ chức linh hoạt vào buổi tối hoặc thời gian nông nhàn, lớp học được mở tại nhà văn hóa xóm, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia đầy đủ.

Nội dung giảng dạy không chỉ dừng lại ở việc học đọc, học viết cơ bản mà còn được lồng ghép các kiến thức thiết thực gắn với đời sống như: tính toán trong mua bán, chi tiêu gia đình; kỹ năng tiếp cận thông tin; những quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến người dân; kiến thức chăm sóc sức khỏe, vệ sinh môi trường và xây dựng gia đình văn hóa. Cách tiếp cận này giúp người học nhận thấy rõ giá trị của con chữ, từ đó chủ động, kiên trì theo học.

Sau 1 năm triển khai, 38/38 học viên đạt yêu cầu đọc, viết cơ bản; 100% học viên có thể tự viết tên mình, đọc được các văn bản đơn giản; gần 90% học viên tiếp tục đăng ký học chương trình giáo dục tiếp nối. Kết quả này cho thấy công tác XMC ở xã đã chuyển từ vận động phong trào sang triển khai thực chất, góp phần từng bước nâng cao dân trí và chất lượng nguồn nhân lực tại địa phương.

Các học viên chăm chú học tập dưới sự hướng dẫn tận tình của cô giáo.

Con chữ mở lối cho đổi thay

Khi đêm xuống ở các xóm vùng cao Bảo Lạc, ánh đèn từ những lớp học XMC lại lặng lẽ sáng lên. Trong không gian học tập giản dị tại nhà văn hóa xóm, nhiều học viên đã ngoài 50 tuổi, họ là những người gắn bó cả đời với nương rẫy, quen với nhọc nhằn mưu sinh vẫn kiên trì ngồi bên bàn học, nắn nót từng nét chữ.

Đến nay, xã Bảo Lạc hoàn thành mục tiêu phổ cập XMC mức độ 2. Tiếp nối kết quả đó, từ đầu năm 2026, xã tiếp tục mở 2 lớp XMC tại xóm Bảo Toàn và Hồng Trị, thu hút 60 học viên tham gia. Qua các lớp học không chỉ giúp người dân biết đọc, biết viết, những lớp học này còn mở ra cách nghĩ mới về giá trị của con chữ trong đời sống.

Sự thay đổi không chỉ dừng lại ở mặt chữ, mà nằm ở chính tâm thế người dân. Bà Vừa Thị Sông, học viên lớp XMC xóm Hồng Trị chia sẻ: Trước đây đi họp hay nhận giấy tờ, tôi đều phải nhờ người đọc hộ, ký tên thì chỉ biết điểm chỉ. Giờ được học cái chữ, tôi đã tự đọc được thông báo, tự ký tên mình vào danh sách của xã. Biết chữ rồi tôi thấy tự tin hơn, muốn tìm hiểu nhiều cách làm hay để phát triển kinh tế gia đình.

Hiệu quả của công tác XMC còn lan tỏa đến cả cộng đồng. Ông Lương Văn Long, Trưởng xóm Khuổi Bốc cho biết: Sự thay đổi rõ nhất sau các lớp XMC không chỉ thể hiện ở việc người dân biết đọc, biết viết mà còn ở cách họ tham gia vào các công việc chung của cộng đồng. Trước đây, do hạn chế về chữ viết, nhiều hộ ít quan tâm đến họp hành, chính sách. Nay bà con chủ động đọc thông báo, đặt câu hỏi, tham gia ý kiến nhiều hơn, giúp việc triển khai các chủ trương của xóm, xã thuận lợi và hiệu quả.

Thiên Hương