Giáo dục STEM nâng cao năng lực sáng tạo, thực hành

Học sinh Trường trung học phổ thông chuyên Lương Văn Tụy (tỉnh Ninh Bình) trong giờ học STEM.

STEM là mô hình giáo dục hiện đại, phát triển toàn diện kỹ năng học sinh, tích hợp các lĩnh vực: Khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, nhấn mạnh thực hành, tư duy phản biện và sáng tạo để giải quyết các vấn đề thực tế.

Trong kỷ nguyên số, Trường trung học cơ sở Giảng Võ (Hà Nội) đã đưa giáo dục STEM từ xu hướng trở thành phương hướng chiến lược dài hạn, góp phần nuôi dưỡng những công dân toàn cầu am hiểu về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Tại đây, giáo dục STEM không chỉ nằm trên sách vở mà là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển dài hạn. Các tiết học STEM được giáo viên nhà trường thường xuyên thực hiện. Trong học kỳ I năm học 2025-2026, gần 200 tiết chuyên đề và chủ đề STEM đã được thực hiện, mang lại những tiết học sống động, khơi dậy cảm hứng nghiên cứu, tìm tòi cho học sinh.

Dẫn chúng tôi đi tham quan các hoạt động STEM, thầy giáo Vũ Đình Phương, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, thời gian qua, trường đã xây dựng mô hình dạy học STEM đa dạng, nơi học sinh được thỏa sức trải nghiệm thông qua nhiều hoạt động.

Hoạt động giáo dục STEM còn được thực hiện hiệu quả thông qua các cuộc thi như: Cuộc đua kỳ thú “Amazing Race”, “Giang Vo Robotics Champion”, Câu lạc bộ STEM Robotic,... thu hút sự tham gia hào hứng của đông đảo học sinh. Không dừng lại ở quy mô nội bộ, học sinh của trường liên tục khẳng định bản lĩnh tại các sân chơi quốc gia và quốc tế khi từng đoạt hai Chứng chỉ vàng, ba Chứng chỉ bạc tại vòng chung kết cuộc thi Robotacon Wro 2024.

Bên cạnh đó, các “lập trình viên” nhí của trường đã lọt vào Top 2 trường có tỷ lệ thí sinh đỗ cao nhất trên tổng số 350 thí sinh thuộc khối trung học cơ sở đến từ khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước tại vòng loại kỳ thi Tekmonk Coding Olympiad 2024; 100% học sinh của trường lọt vào vòng chung kết cuộc thi FPT Schools AI & Robotics challenge năm học 2025-2026.

Qua những đấu trường này, các em không chỉ rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng hợp tác mà còn minh chứng cho khả năng ứng dụng công nghệ vào thực tiễn và thể hiện khát vọng hội nhập thế giới.

Thời gian qua, Trường trung học phổ thông Tống Văn Trân (tỉnh Ninh Bình) luôn chú trọng các hoạt động giáo dục STEM. Tiêu biểu như năm học 2025-2026, dự án STEM “Sản xuất các sản phẩm phòng ngừa, hỗ trợ trị ho hiệu quả từ mật ong và chanh đào” đoạt Giải xuất sắc tại Ngày hội STEM do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình tổ chức.

Theo thầy giáo Trần Công Hoàn, Hiệu trưởng, dự án này đã mang lại hiệu quả xã hội to lớn với nhiều giá trị thiết thực, góp phần phát triển kinh tế địa phương, nâng cao sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường và hướng tới lối sống xanh.

Ở một địa phương khác là tỉnh Lâm Đồng, Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Thị Thu Huyền, giáo viên môn khoa học tự nhiên của Trường trung học cơ sở Quang Trung luôn ý thức sâu sắc việc đổi mới phương pháp dạy học chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh.

Bởi vậy, nhiều năm liên tục, cô Huyền kiên trì tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn, chủ động học hỏi đồng nghiệp, mạnh dạn áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, hiện đại như giáo dục STEM. Nhờ đó, chất lượng đại trà của học sinh được cải thiện rõ rệt, nhiều học sinh yếu kém từng bước tiến bộ, trong khi học sinh khá, giỏi có cơ hội phát huy thế mạnh và năng lực tư duy độc lập.

Quảng Ninh là địa phương đang trên đà phát triển mạnh mẽ với thế mạnh công nghiệp, du lịch, dịch vụ, kinh tế biển, giáo dục STEM lại càng cần thiết. Nó không chỉ gắn kết chương trình giáo dục phổ thông với chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh, mà còn trực tiếp góp phần hình thành thế hệ công dân có khả năng làm chủ tri thức hiện đại, đồng thời biết vận dụng sáng tạo để giải quyết các vấn đề của cộng đồng địa phương.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, hiện nay phần lớn trường phổ thông trên địa bàn đang triển khai giáo dục STEM. Giáo dục STEM đã đem đến những thay đổi rõ rệt trong lớp học. Học sinh hứng thú hơn, tích cực hơn, biết đặt câu hỏi, dám thử nghiệm và không ngại thất bại. Giáo viên cũng thay đổi vai trò từ người truyền thụ tri thức sang người tổ chức, hướng dẫn, đồng hành cùng học sinh.

Theo các chuyên gia giáo dục, dự báo đến năm 2030, nhu cầu nhân lực STEM trên toàn cầu sẽ tiếp tục tăng mạnh, nhất là lĩnh vực công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, y sinh, năng lượng.

Nhận thức rõ tầm quan trọng này, cùng với ngành giáo dục, các địa phương, doanh nghiệp không ngừng đầu tư cho giáo dục STEM. Trong đó, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam đã và đang triển khai xây dựng 100 phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế trong năm 2025 tại 34 tỉnh, thành phố.

Những phòng học này được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm lan tỏa tri thức, vừa là nơi học sinh trải nghiệm các cấp độ STEM, vừa là “vườn ươm” đào tạo giáo viên cốt cán, tạo hiệu ứng lan tỏa đến hàng vạn trường học trên cả nước.

Vụ trưởng Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài cho biết, giáo dục STEM là phương thức giáo dục chủ yếu dựa trên dạy học tích hợp, tạo cơ hội cho học sinh huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng thuộc các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để phát triển phẩm chất, năng lực và giải quyết các vấn đề trong thực tiễn.

Giáo dục STEM quan tâm nâng cao phẩm chất, năng lực học sinh, khắc phục căn bản lối dạy học chỉ chú tâm truyền đạt kiến thức. Đến nay, nhiều tỉnh, thành phố đã triển khai đại trà giáo dục STEM đến tất cả cơ sở giáo dục trên địa bàn. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên đã nắm vững phương thức giáo dục này. Học sinh được thực hành ngay sau khi tiếp cận kiến thức, giúp các em củng cố kiến thức, hình thành kỹ năng, phát triển phẩm chất, năng lực….

QUÝ TÙNG