Không thi sát hạch vẫn phải học mô phỏng: Nhiều ý kiến đề nghị bỏ hẳn

Cục Đường bộ Việt Nam đang lấy ý kiến dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 14/2025 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định về đào tạo lái xe, bồi dưỡng, kiểm tra và cấp chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật về giao thông đường bộ. Một nội dung đáng chú ý là đề xuất tiếp tục duy trì phần học và thi kết thúc môn mô phỏng tình huống giao thông trong chương trình đào tạo lái xe.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh Bộ Công an đang nghiên cứu bỏ phần thi sát hạch mô phỏng tình huống giao thông. Theo Cục Đường bộ, nếu phần thi sát hạch bị bỏ thì môn học này vẫn được duy trì trong chương trình đào tạo để kiểm tra kết thúc khóa học. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng nếu đã bỏ trong khâu sát hạch thì nên bỏ luôn việc học và thi kết thúc môn này để tránh phát sinh chi phí, thời gian không cần thiết.

Học viên thi kiểm tra phần mô phỏng tình huống giao thông. Ảnh: T.NHUNG

Phát sinh chi phí cho cả học viên lẫn cơ sở đào tạo

Theo tìm hiểu của phóng viên, từ tháng 6-2022 các cơ sở đào tạo và sát hạch lái xe ô tô bắt đầu áp dụng phần mềm mô phỏng tình huống giao thông trong đào tạo và sát hạch.

Để triển khai nội dung này, nhiều cơ sở đào tạo đã đầu tư hệ thống máy tính, phần mềm mô phỏng và các thiết bị liên quan. Chi phí đầu tư được tính vào học phí mà học viên phải đóng trong quá trình học lái xe.

Tuy nhiên, sau thời gian áp dụng, nhiều cơ sở đào tạo cho rằng phần mềm mô phỏng hiện nay chưa phản ánh đúng thực tế giao thông.

Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Phó Giám đốc Trung tâm đào tạo sát hạch lái xe Bắc Hà (Bắc Ninh), cho biết nhiều tình huống trong phần mềm mang tính đánh đố thí sinh thay vì đánh giá khả năng xử lý tình huống thực tế.

Theo ông Nghĩa, cơ quan quản lý đã nhận thấy những bất cập trên. Bộ Công an - cơ quan quản lý công tác sát hạch - đang dự thảo bỏ phần thi sát hạch mô phỏng tình huống giao thông. “Đây là quyết định phù hợp với thực tế đào tạo lái xe hiện nay”- ông Nghĩa nhận định.

Tuy vậy, dự thảo thông tư của Cục Đường bộ vẫn đề xuất giữ nội dung học và thi kết thúc môn này. Thậm chí dự thảo còn nâng mức điểm đạt từ 7,5/10 lên 8/10. Theo một số cơ sở đào tạo, cách làm này thiếu đồng bộ với thay đổi ở khâu sát hạch.

Một cơ sở đào tạo ở Hà Nội cho rằng nếu nội dung mô phỏng không còn là tiêu chí đánh giá khi cấp giấy phép lái xe thì việc tiếp tục duy trì học và thi sẽ phát sinh chi phí học phí, phí khai thác thiết bị và kéo dài thời gian đào tạo.

“Việc duy trì kiểm tra một nội dung không còn trong chương trình sát hạch sẽ gây lãng phí nguồn lực xã hội” - đại diện cơ sở đào tạo này nói.

Ngoài ra, việc bỏ nội dung này cũng giúp học viên tập trung thời gian và nguồn lực vào các nội dung thực hành lái xe thực tế, xử lý tình huống trực tiếp trên đường thay vì các kịch bản mô phỏng.

Theo vị này, thiết bị máy tính mà các trung tâm đã đầu tư hoàn toàn có thể tận dụng cho mục đích khác. “Điều cần hướng tới là nâng chất lượng đào tạo và giảm chi phí cho người học, chứ không phải giữ một nội dung chỉ vì thiết bị đã đầu tư” - vị này nói.

Học cabin như chơi trò điện tử

Không chỉ phần mềm mô phỏng, nhiều giáo viên dạy lái xe còn cho rằng nên xem xét lại cả việc học lái xe trên cabin điện tử.

Anh Nguyễn Thanh, giáo viên dạy lái xe lâu năm, cho biết theo quy định hiện nay học viên phải học 3 giờ trên cabin điện tử trước khi được tập lái xe thật. Chi phí cho phần học này khoảng 200.000 đồng mỗi học viên.

Theo anh Thanh, hiệu quả của nội dung này không cao. “Những kiến thức trên cabin không bằng vài phút giáo viên cho học viên ngồi và hướng dẫn trực tiếp trên xe thật” - anh Thanh nói.

Phần học cabin điện tử cũng khác thực tế khi việc điều khiển phương tiện khác xa thực tế. Ảnh: T.NHUNG

Ban đầu các cabin điện tử được thiết kế khá giống thực tế. Khi xe đi vào đoạn đường gồ ghề, cabin sẽ rung lắc mạnh kèm âm thanh lớn. Tuy nhiên, nhiều học viên bị “say” nên hiện nay các cơ sở đào tạo đã tắt chế độ rung lắc. Việc học vì vậy gần như chỉ còn thao tác trên màn hình, không khác nhiều so với chơi trò điện tử.

Anh Thanh cho biết mỗi cabin điện tử có giá khoảng 400–500 triệu đồng, tương đương một chiếc ô tô mới. Vì vậy nếu bỏ nội dung này chắc chắn nhiều cơ sở đào tạo sẽ không đồng tình, nhất là các đơn vị vừa đầu tư và chưa thu hồi vốn.

Dù vậy, theo anh Thanh, nếu thiết bị không mang lại hiệu quả đào tạo thì cơ quan quản lý vẫn cần có lộ trình điều chỉnh. “Có thể xây dựng lộ trình phù hợp, nhưng về lâu dài nên giảm các nội dung mang tính hình thức và tăng thời gian thực hành lái xe trên đường” - anh Thanh nói.

Nhiều học viên đã trải qua quá trình học và thi cũng cho rằng phần mô phỏng chưa phản ánh đúng tình huống thực tế khi lái xe.

Anh Trần Anh Tú, người vừa lấy bằng lái xe sau 6 tháng học và thi, cho rằng cả phần học cabin và thi mô phỏng đều chưa mang lại giá trị.

Theo anh Tú, thời gian học cabin chỉ khoảng 3 giờ nhưng cảm giác giống như chơi trò điện tử. “Cách điều khiển vô lăng và phanh xe trên cabin rất khác so với khi lái xe thật” - anh Tú nói.

Về phần thi mô phỏng, anh Tú cho rằng nhiều tình huống được xây dựng theo ý chủ quan của người viết phần mềm. Cách chấm điểm cũng gây nhiều tranh cãi. Theo quy định hiện nay, để đạt điểm tối đa thí sinh phải phản ứng trong khoảng 0,5 giây sau khi xuất hiện tình huống. “Phản xạ trong 0,5 giây gần như không tưởng với người lái xe ở tốc độ 30-50 km/h” - anh Tú nói.

Anh Tú dẫn ví dụ tình huống đá rơi trên đường. Khi nhìn thấy viên đá thì thời gian phản ứng gần như không còn, thậm chí người thi có thể bị 0 điểm. Trong khi đó, thực tế khi lái xe người điều khiển phải quan sát từ xa và xử lý sớm để tránh nguy cơ tai nạn.

Cùng quan điểm, chị Trần Thị Hương - người vừa nhận bằng lái xe cho rằng mục đích của phần học mô phỏng là giúp học viên làm quen với các tình huống thường gặp trên đường.

Tuy nhiên, trong quá trình học lái xe giáo viên đã hướng dẫn trực tiếp các tình huống này. Việc xử lý trên đường còn phụ thuộc vào tốc độ xe, khoảng cách và nhiều yếu tố khác. “Chỉ dùng một phím Space cho mọi tình huống thì không phản ánh đúng cách xử lý ngoài thực tế”- chị Hương nói.

Theo chị Hương, để vượt qua phần thi mô phỏng nhiều học viên phải học mẹo thay vì hiểu bản chất tình huống giao thông.

Góp ý cho dự thảo, Sở Xây dựng TP.HCM, Đà Nẵng và Cần Thơ đều đề nghị bỏ việc học và thi kết thúc môn mô phỏng tình huống giao thông nếu Bộ Công an bỏ phần thi này trong sát hạch.

Theo Sở Xây dựng Cần Thơ, việc vẫn bắt buộc đào tạo và kiểm tra môn phần mềm mô phỏng là chưa hợp lý, gây tốn kém thời gian và chi phí cho cả cơ sở đào tạo lẫn người học.

Các địa phương cho rằng chương trình đào tạo cần tập trung vào các nội dung thực hành, kỹ năng lái xe và xử lý tình huống trực tiếp trên đường.

VIẾT LONG