Bảo tàng Cần Thơ lưu giữ ký ức đất Tây Đô

Bảo tàng Cần Thơ tọa lạc tại trung tâm thành phố, lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật về lịch sử và văn hóa vùng đất Tây Đô. Ảnh: Tường Quang

Hành trình hình thành một thiết chế văn hóa

Tiền thân của Bảo tàng Cần Thơ là tổ sưu tầm hiện vật được ngành văn hóa thành lập sau năm 1975 nhằm phục vụ công tác giáo dục truyền thống. Tháng 6/1978, Phòng Bảo tồn - Bảo tàng được thành lập; đến năm 1980, Nhà Bảo tàng tỉnh Hậu Giang chính thức ra đời. Sau khi tỉnh Hậu Giang được chia tách năm 1992, đơn vị đổi tên thành Bảo tàng tỉnh Cần Thơ. Công trình bảo tàng mới được khởi công năm 1998 và khánh thành ngày 31/8/2001. Từ năm 2004, khi thành phố Cần Thơ trực thuộc Trung ương được thành lập, đơn vị mang tên Bảo tàng thành phố Cần Thơ.

Bảo tàng hiện tọa lạc tại số 1 đường Hòa Bình, phường Ninh Kiều, ở khu vực trung tâm thành phố. Với diện tích gần 3.000m², đây là một trong những thiết chế bảo tàng có quy mô đáng kể ở Đồng bằng sông Cửu Long, thuận lợi kết nối với Bến Ninh Kiều, chùa Ông và nhiều điểm tham quan văn hóa khác trong khu vực trung tâm.

Không gian trưng bày giới thiệu quá trình hình thành, khai phá và phát triển của vùng đất Cần Thơ qua nhiều thời kỳ. Ảnh: Tường Quang

Một Cần Thơ thu nhỏ qua từng gian trưng bày

Điểm hấp dẫn của Bảo tàng Cần Thơ là cách câu chuyện về vùng đất được kể từ tự nhiên, khảo cổ đến đời sống cộng đồng. Các khu trưng bày giới thiệu đặc điểm địa lý, hệ thống sông ngòi, hệ động thực vật, những dấu tích của văn hóa Óc Eo cùng quá trình cư trú, khai phá của cư dân trên vùng đất Cần Thơ.

Mô hình nhà ba gian cùng các vật dụng sinh hoạt tái hiện không gian sống mộc mạc của cư dân Nam Bộ xưa. Ảnh: Tường Quang

Những mô hình nhà ở, nông cụ, trang phục, tiền cổ và vật dụng sinh hoạt giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn. Phía sau mỗi hiện vật là một lát cắt về cuộc sống của người dân miền sông nước, qua đó giúp người xem hình dung rõ hơn quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Tây Đô.

Một phần quan trọng của không gian trưng bày dành cho văn hóa của ba cộng đồng Kinh, Hoa và Khmer. Mô hình nhà ba gian của người Việt, không gian tái hiện nghề thuốc Bắc của người Hoa hay nghi thức đút cốm dẹp trong Lễ Cúng trăng của đồng bào Khmer cho thấy sự đa dạng nhưng hòa quyện của các dòng văn hóa cùng tạo nên bản sắc Cần Thơ.

Đây cũng là điểm giúp bảo tàng vượt khỏi chức năng lưu giữ hiện vật đơn thuần, trở thành nơi kể câu chuyện về quá trình cộng cư, giao lưu và tiếp biến văn hóa trên vùng đất Tây Nam Bộ.

Không gian giới thiệu những nét đặc trưng trong đời sống và văn hóa của cộng đồng người Kinh. Ảnh: Tường Quang

Những dấu tích của một thời đấu tranh

Bên cạnh đời sống văn hóa, lịch sử đấu tranh cách mạng là một mảng trưng bày quan trọng tại Bảo tàng Cần Thơ. Hình ảnh, tư liệu, vũ khí và những vật dụng gắn với các thời kỳ kháng chiến giúp người tham quan hình dung rõ hơn về những năm tháng chiến tranh trên vùng đất Tây Đô.

Trong hệ thống trưng bày còn có sa bàn tái hiện cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 tại Cần Thơ, góp phần làm sinh động những diễn biến lịch sử thay vì chỉ thể hiện qua văn bản và hình ảnh.

Những hiện vật ở đây có thể không đồ sộ, nhưng giá trị lại nằm trong chính câu chuyện của con người từng sử dụng chúng. Một vật dụng cá nhân, mảnh tư liệu hay bức ảnh cũ đều có thể đưa người xem đến gần hơn với những thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh trên mảnh đất này.

Vì vậy, bảo tàng từ lâu cũng là điểm đến quen thuộc trong các chương trình học tập, tham quan ngoại khóa và giáo dục truyền thống dành cho học sinh, sinh viên.

Không gian trưng bày tái hiện một số nét văn hóa, sinh hoạt và nghề truyền thống của cộng đồng người Hoa. Ảnh: Tường Quang

Nơi di sản tiếp tục được kể bằng cách mới

Bảo tàng không chỉ có các phòng trưng bày cố định. Những triển lãm chuyên đề, hoạt động trải nghiệm, chương trình giới thiệu di sản tại trường học và các hoạt động dành cho công chúng được tổ chức nhằm đưa hiện vật đến gần hơn với người xem.

Các hoạt động được giới thiệu trên trang thông tin của bảo tàng thời gian qua như triển lãm ảnh về nhịp sống trên sông, trưng bày về thành tựu của thành phố hay những chuyên đề gắn với các dấu mốc lịch sử cho thấy bảo tàng đang từng bước đổi mới cách tiếp cận công chúng.

Sau khi Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng hợp nhất, chức năng của Bảo tàng thành phố cũng được mở rộng. Theo quy định tổ chức mới, bảo tàng là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và giáo dục di sản; đồng thời trực tiếp quản lý một số thiết chế, di tích quan trọng như Đền thờ Vua Hùng, Khu Di tích Căn cứ Tỉnh ủy và Nhà trưng bày Văn hóa Khmer.

Không gian giới thiệu những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ. Ảnh: Tường Quang

Điểm dừng để hiểu thêm về Cần Thơ

Trong hành trình khám phá Cần Thơ, bảo tàng có thể không mang vẻ náo nhiệt của chợ nổi Cái Răng hay nét thơ mộng của những vườn cây miệt vườn, nhưng lại đem đến một giá trị riêng: giúp du khách hiểu hơn về vùng đất trước khi tiếp tục khám phá vùng đất ấy.

Chỉ trong một không gian, người xem có thể lần theo dấu tích của cư dân cổ, tìm hiểu đời sống của các cộng đồng dân tộc, nhìn lại những năm tháng chiến tranh rồi bước sang câu chuyện về một thành phố đang phát triển.

Hình ảnh, tư liệu và hiện vật tái hiện những năm tháng đấu tranh cách mạng của quân và dân Cần Thơ. Ảnh: Tường Quang

Trong bối cảnh Cần Thơ mới sở hữu không gian di sản rộng lớn và đa dạng hơn trước, Bảo tàng Cần Thơ đứng trước cơ hội trở thành nơi kết nối những lớp văn hóa của cả vùng. Mỗi hiện vật được bổ sung, mỗi câu chuyện được kể lại không chỉ góp phần bảo tồn ký ức, mà còn giúp định hình cách nhìn đầy đủ hơn về bản sắc của thành phố sau sáp nhập.

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng hiện đại, Bảo tàng Cần Thơ vẫn là một khoảng lặng cần thiết. Bước qua những gian trưng bày, người xem có thể nhận ra rằng lịch sử Tây Đô không chỉ nằm trong những sự kiện lớn, mà còn hiện diện qua mái nhà, nông cụ, trang phục, phong tục và những kỷ vật bình dị.

Chính từ những điều tưởng như nhỏ bé ấy, ký ức về một vùng đất được gìn giữ và tiếp tục trao truyền cho các thế hệ mai sau.