Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam: Kho tư liệu sống của thiên nhiên đất nước
Mới đây, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập và Hội nghị toàn quốc lần thứ IV về Hệ thống Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, đánh dấu chặng đường hai thập niên hình thành và phát triển của một thiết chế khoa học đặc thù, nơi lưu giữ ký ức sinh học và địa chất của đất nước.

Các đại biểu tham quan triển lãm “Dấu ấn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam”, mở cửa tới ngày 25/5 tại 18 Hoàng Quốc Việt, Hà Nội.
Ý tưởng xây dựng một bảo tàng thiên nhiên cấp quốc gia đã được cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đề cập từ năm 1980 trong chuyến thăm Viện Khoa học Việt Nam. Sau nhiều năm chuẩn bị, tháng 3/2006, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam chính thức ra đời trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Không chỉ là nơi trưng bày, bảo tàng còn hình thành một hệ sinh thái khoa học với nhiều cơ sở tại Hà Nội, Huế và Quảng Trị, đồng thời phối hợp với các đơn vị nghiên cứu khu vực miền Trung, mở rộng mạng lưới bảo tồn và nghiên cứu đa dạng sinh học trên phạm vi cả nước.
Hiện nay, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đang lưu giữ hơn 100.000 mẫu vật phục vụ trưng bày và nghiên cứu khoa học; trong đó có nhiều mẫu quý, hiếm cùng nhiều mẫu chuẩn của các loài mới cho khoa học. Đây là nguồn dữ liệu vô giá phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và bảo tồn.
Song song với hệ thống mẫu vật, bảo tàng xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa với dung lượng hơn 2 terabyte, góp phần hiện đại hóa công tác lưu trữ và khai thác thông tin khoa học. Hệ thống dữ liệu này giúp gia tăng khả năng tiếp cận và phân tích phục vụ nghiên cứu dài hạn về sinh học và môi trường.
Hoạt động trưng bày và giáo dục khoa học tiếp tục là điểm sáng trong hoạt động của bảo tàng. Phòng trưng bày Tiến hóa sinh giới tại Hà Nội, dù chỉ khoảng 300m², nhưng mỗi năm đón từ 50.000-70.000 lượt khách tham quan. Không gian này được xem như “lớp học mở” về khoa học tự nhiên dành cho học sinh, sinh viên và công chúng yêu thiên nhiên.
Trong lĩnh vực nghiên cứu, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đã công bố hơn 1.000 bài báo trên các tạp chí trong và ngoài nước, trong đó gần một nửa thuộc các tạp chí quốc tế danh mục SCI/SCIE. Thành tích này giúp đơn vị thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu về công bố khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Bảo tàng cũng đảm nhiệm vai trò Cơ quan khoa học CITES Việt Nam, tham gia thực thi Công ước CITES về buôn bán các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp, qua đó góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học và kiểm soát nguồn tài nguyên thiên nhiên.
GS.TS Chu Hoàng Hà - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam tiếp tục phát huy hiệu quả các không gian trưng bày, bảo quản nguyên vẹn bộ sưu tập mẫu vật, đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu nhằm đóng góp cho hệ thống dữ liệu lớn của Viện Hàn lâm và quốc gia; đồng thời tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trở thành trung tâm nghiên cứu hàng đầu của đất nước, từng bước đạt trình độ quốc tế.
Dịp này, tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã diễn ra Hội nghị toàn quốc lần thứ IV Hệ thống Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam năm 2026 với sự tham dự của các nhà khoa học, bảo tàng học, giáo dục và quản lý trong lĩnh vực khoa học Trái Đất và khoa học sự sống.
Tại hội nghị, các chuyên gia trong và ngoài nước đã trao đổi kết quả nghiên cứu mới, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất giải pháp đột phá trong công tác bảo tàng, bảo tồn đa dạng sinh học, hướng tới khai thác hiệu quả và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên Việt Nam.
Hội nghị lựa chọn 13 báo cáo khoa học tiêu biểu trong các lĩnh vực bảo tàng học, địa chất và sinh học để trình bày, tập trung vào quá trình 20 năm hình thành và phát triển của Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, cũng như đóng góp của các đơn vị trong hệ thống và hợp tác quốc tế.
Cũng nhân dịp này, Triển lãm với chủ đề “Dấu ấn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam” diễn ra tại số 18 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô (Hà Nội), trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 51 năm thành lập Viện Hàn lâm. Không gian triển lãm tái hiện hành trình phát triển 51 năm của Viện Hàn lâm, giới thiệu 8 khối nghiên cứu tiêu biểu gồm khoa học Trái Đất, khoa học sự sống, khoa học vật liệu, năng lượng - môi trường, công nghệ vũ trụ...











