Bảo vệ lao động ở nước ngoài không chỉ là hình thức

Người dân xã Xuân Cảnh (tỉnh Đắk Lắk) tại buổi tư vấn việc làm năm 2026. (Ảnh: Trung tâm Dịch vụ việc làm Đắk Lắk cung cấp)

Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là lựa chọn của nhiều lao động mong muốn cải thiện thu nhập, tích lũy kinh nghiệm và tạo dựng điều kiện kinh tế tốt hơn cho gia đình. Tuy nhiên, bảo vệ quyền lợi người lao động không chỉ dừng ở khâu tuyển chọn, tư vấn và hoàn tất thủ tục xuất cảnh, mà còn cần được duy trì trong suốt thời gian làm việc ở nước ngoài, từ việc thực hiện hợp đồng đến hỗ trợ khi phát sinh tranh chấp.

Trường hợp chị Nông Thị Thu, quê Thanh Hóa, hiện làm việc tại Hàn Quốc trong lĩnh vực chế biến đồ hộp đông lạnh theo hợp đồng thông qua doanh nghiệp dịch vụ, cho thấy vai trò của thông tin trước khi xuất cảnh. Chị cho biết, các nội dung tư vấn về công việc và hợp đồng còn khá chung chung. Với người lần đầu đi làm việc ở nước ngoài, nếu chưa được giải thích cụ thể về tiền lương, điều kiện làm thêm, chi phí sinh hoạt và các khoản khấu trừ, việc hình dung thu nhập thực tế cũng như quyền, nghĩa vụ của mình sẽ không dễ dàng.

Câu chuyện này đặt ra yêu cầu không chỉ cung cấp thông tin trước khi người lao động lên đường, mà còn phải bảo đảm họ hiểu rõ những điều khoản đã ký và biết tìm đến đâu khi quyền lợi bị ảnh hưởng.

Trách nhiệm không kết thúc khi người lao động xuất cảnh

Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020 đặt ra các quy định về quyền, nghĩa vụ của người lao động và trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ. Theo đó, việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài không đơn thuần là kết nối cung cầu nhân lực, mà đi kèm trách nhiệm thực hiện hợp đồng, cung cấp thông tin và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động theo quy định.

Trên thực tế, những vấn đề cần được làm rõ không chỉ nằm ở nội dung hợp đồng trước khi ký, mà còn ở khả năng hỗ trợ khi người lao động đã làm việc tại nước tiếp nhận. Khi tiền lương thực nhận khác với thỏa thuận, điều kiện làm việc có thay đổi hoặc phát sinh khoản thu không rõ ràng, người lao động cần biết cách phản ánh, cung cấp bằng chứng và yêu cầu các bên liên quan giải quyết.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng phòng Luật sư Tinh thông Luật, bảo vệ quyền lợi cần bắt đầu từ khâu tư vấn, trong đó các thông tin về thu nhập, chi phí, thời giờ làm việc và điều kiện hợp đồng phải được trình bày rõ ràng, tránh để người lao động chỉ dựa vào những con số dự kiến. Khi phát sinh tranh chấp, việc xác định trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ, người sử dụng lao động và các cơ quan liên quan cần căn cứ vào hợp đồng, hồ sơ cụ thể và quy định pháp luật áp dụng.

Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng phòng Luật sư Tinh thông Luật. (ảnh: NVCC)

Người lao động cũng cần chủ động giữ hợp đồng, chứng từ nộp tiền, bảng lương và các trao đổi liên quan đến công việc. Đây là căn cứ quan trọng khi cần đối chiếu thỏa thuận hoặc đề nghị hỗ trợ. Tuy nhiên, trách nhiệm bảo vệ quyền lợi không thể chỉ đặt lên vai người lao động, nhất là với những trường hợp còn hạn chế về ngoại ngữ, hiểu biết pháp luật hoặc khả năng tiếp cận các cơ quan hỗ trợ tại nước ngoài.

Đưa cơ chế hỗ trợ đến gần hơn với lao động vùng biên

Đối với các xã biên giới khu vực Tây Nguyên, luật sư Bình cho rằng, yêu cầu bảo vệ người lao động cần được nhìn từ khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ hỗ trợ ngay tại địa phương. Người dân cần biết cách kiểm tra thông tin về doanh nghiệp dịch vụ, nhận diện những khoản phí phải nộp, tìm hiểu hợp đồng và xác định đầu mối liên hệ khi có vướng mắc. Nếu chỉ tuyên truyền chung về cơ hội việc làm và mức thu nhập, người lao động có thể chưa được trang bị đầy đủ kiến thức để tự bảo vệ mình trong quá trình tuyển dụng và làm việc ở nước ngoài.

Vì vậy, chính quyền cơ sở và cơ quan chuyên môn cần phối hợp cung cấp thông tin dễ hiểu, hướng dẫn người dân tiếp cận các kênh tư vấn chính thức và hỗ trợ chuyển vụ việc đến đúng cơ quan có thẩm quyền. Công tác này cũng cần gắn với việc nắm bắt nhu cầu, hoàn cảnh của người lao động và thân nhân, nhất là khi người lao động đang ở nước ngoài, gặp khó khăn nhưng gia đình không biết cách tìm kiếm trợ giúp.

Bảo vệ người lao động đi làm việc ở nước ngoài không chỉ được đo bằng số buổi tuyên truyền hay số người hoàn thành thủ tục xuất cảnh. Điều quan trọng là họ có hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ của mình, có thể tiếp cận đầu mối hỗ trợ và được hướng dẫn xử lý khi phát sinh vấn đề hay không. Để chính sách đi vào thực chất, việc bảo vệ quyền lợi cần trở thành một quá trình xuyên suốt, từ địa phương trước khi xuất cảnh đến thời gian làm việc và giải quyết vướng mắc tại nước ngoài.