Quyết liệt đưa Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc miền núi đi vào thực tiễn

Chương trình có quy mô rất rộng, tích hợp nhiều mục tiêu, lĩnh vực, đối tượng và nguồn lực lớn, có tác động trực tiếp và sâu rộng đến đời sống của người dân ở khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ảnh: LAN PHƯƠNG

Tích hợp để tạo chuyển biến thực chất

Việc tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 đánh dấu một bước chuyển đổi toàn diện trong phương thức quản lý và phân bổ nguồn lực. Vấn đề cốt lõi hiện nay là các Bộ, ngành và địa phương phải chuyển ngay từ khâu chuẩn bị sang hành động thực tiễn với quyết tâm cao nhất, bảo đảm chính sách đến với người dân nhanh nhất, hiệu quả nhất và tuyệt đối không để xảy ra tình trạng gián đoạn hay lãng phí.

Tại Thông báo kết luận số 530/TB-VPCP ngày 16/10/2026 của Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại Hội nghị triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc miền núi giai đoạn 2026-2035 đã nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của chương trình mới này. Đây là một chương trình có quy mô rất rộng, tích hợp nhiều mục tiêu, lĩnh vực, đối tượng và nguồn lực lớn, có tác động trực tiếp và sâu rộng đến đời sống của người dân ở khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cũng như các nhóm yếu thế, đối tượng chính sách trong xã hội.

Việc hợp nhất các chương trình trước đây thành một khung chính sách chung không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối, cắt giảm thủ tục hành chính và khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, chồng chéo, mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước. Chính phủ kiên định nguyên tắc: Việc chuyển giao sang giai đoạn mới tuyệt đối không làm thay đổi hay thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, cũng như các quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 46/2026/QH16.

Khối lượng công việc phía trước là rất lớn, thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều, các Bộ, ngành, địa phương phải chuyển ngay từ công tác chuẩn bị sang tổ chức thực hiện Chương trình, đưa các chủ trương của Đảng, Nghị quyết của Quốc hội, chỉ đạo của Chính phủ sớm đi vào thực tiễn, mang lại lợi ích thiết thực cho Nhân dân.

Việc tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia phải tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, giảm đầu mối, giảm thủ tục, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực; bảo đảm không làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định; không làm gián đoạn nhiệm vụ, chính sách trong quá trình chuyển tiếp.

Nhận diện rõ 5 nhóm vướng mắc để tháo gỡ từ "gốc"

Bên cạnh những kỳ vọng lớn về một cú hích mới cho an sinh xã hội và phát triển nông thôn, quá trình chuyển đổi và vận hành giai đoạn đầu đòi hỏi sự vào cuộc khẩn trương để giải quyết kịp thời 5 nhóm khó khăn, thách thức đã được chỉ rõ:

Một là, phạm vi tích hợp lớn và nhiều điểm mới: Chương trình tích hợp có phạm vi rộng, nội dung liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực, có nhiều điểm mới về cơ chế quản lý, lồng ghép nguồn lực, phân cấp theo hướng tăng quyền chủ động của địa phương.

Hai là, bộ máy kiện toàn chưa đồng bộ: Ban Chỉ đạo và cơ quan tham mưu, giúp việc ở một số địa phương chưa được kiện toàn hoặc chưa thống nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác điều phối.

Ba là, năng lực tổ chức thực hiện ở cấp cơ sở chưa đồng đều: Một bộ phận công chức cấp cơ sở mới tiếp cận nhiệm vụ, phải kiêm nhiệm nhiều việc trong khi yêu cầu điều phối, lồng ghép nguồn lực của Chương trình cao hơn.

Bốn là, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số còn hạn chế: Vùng sâu, vùng xa, vùng núi có thể sẽ gặp khó khăn trong cập nhật cơ sở dữ liệu, theo dõi, giám sát, đánh giá việc thực hiện Chương trình.

Năm là, áp lực huy động nguồn lực: Khả năng cân đối vốn đối ứng, huy động nguồn lực xã hội hóa và các nguồn tín dụng tại một số địa phương còn eo hẹp.

Để vượt qua những thách thức trên, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu người đứng đầu các Bộ, ngành và địa phương phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là tuyệt đối không đùn đẩy, né tránh, không để xảy ra khoảng trống trong tổ chức thực hiện.

Tăng tốc trong những tháng cuối năm 2026

Thời gian từ nay đến cuối năm 2026 không còn nhiều, trong khi khối lượng công việc đặt ra rất lớn. Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các cơ quan thường trực như Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương phối hợp hoàn thiện, trình Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương ban hành Quy chế hoạt động và phân công nhiệm vụ chi tiết trước ngày 20/10/2026, đồng thời xây dựng hệ thống phần mềm hỏi đáp và cơ sở dữ liệu dùng chung để hỗ trợ xử lý vướng mắc cho cơ sở. Ngoài ra, tập trung xây dựng, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung của Chương trình để quản lý, theo dõi, giám sát thực hiện Chương trình.

Song song với đó, Bộ Tài chính có trách nhiệm tập trung cân đối nguồn lực, hướng dẫn tháo gỡ các vướng mắc về thanh quyết toán, nhanh chóng phân bổ phần dự toán ngân sách trung ương năm 2026 còn lại và chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện để giao kế hoạch vốn năm 2027, bảo đảm sự thông suốt tuyệt đối trong dòng chảy đầu tư công cho văn hóa, xã hội và nông thôn mới.

Các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Dân tộc và Tôn giáo, Giáo dục và Đào tạo, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Y tế chịu trách nhiệm toàn diện đối với các mục tiêu, chỉ tiêu, nội dung, nhiệm vụ thuộc ngành, lĩnh vực được phân công; khẩn trương rà soát, cụ thể hóa mục tiêu, chỉ tiêu giai đoạn 5 năm và hằng năm; hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn, tiêu chí, định mức kinh tế - kỹ thuật và hướng dẫn chuyên môn cần thiết để tổ chức thực hiện, hoàn thành chậm nhất trong tháng 10/2026.

Trong năm 2026, lấy kết quả đầu ra, tiến độ thực hiện, tỷ lệ giải ngân, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân làm căn cứ đánh giá chủ yếu, làm cơ sở chỉ đạo, điều hành, phân bổ vốn trong các năm tiếp theo (tuy nhiên cần lưu ý việc phân bổ nguồn vốn không cứng nhắc, không phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ giải ngân)./.