Bất ngờ: Virus có thể 'ở lì' trong cơ thể người cả đời mà không gây bệnh

Hình ảnh qua kính hiển vi điện tử của virus Epstein-Barr, một trong những loại virus được nghiên cứu. Ảnh: NIAID

Virus “ngủ đông” - hiện tượng phổ biến hơn tưởng tượng

Trên thực tế, phần lớn con người, kể cả những người khỏe mạnh đều mang trong cơ thể nhiều loại virus. Tuy nhiên, thay vì gây bệnh ngay lập tức, nhiều virus lựa chọn trạng thái “ngủ đông”, ẩn mình trong tế bào và né tránh sự phát hiện của hệ miễn dịch. Chỉ khi gặp điều kiện thuận lợi, như hệ miễn dịch suy yếu, chúng mới có thể “thức dậy” và gây bệnh.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature ngày 1/4 cho biết, nhóm khoa học do các nhà nghiên cứu tại Trường Y Harvard dẫn đầu đã phân tích dữ liệu từ hơn 917.000 người, dựa trên các mẫu máu và nước bọt, với đểm trọng tâm là đo lường “tải lượng virus” - tức lượng ADN virus lưu hành trong cơ thể khi chưa phát bệnh.

Kết quả nghiên cứu cho thấy mỗi người mang một “hồ sơ virus” riêng, với mức tải lượng khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm di truyền, độ tuổi, giới tính và lối sống (ví dụ như hút thuốc).

Đáng chú ý, các nhà khoa học xác định được 82 vị trí trong bộ gen người có liên quan trực tiếp đến khả năng kiểm soát virus, đặc biệt tập trung ở vùng trung tâm điều phối phản ứng miễn dịch.

Gene quyết định khả năng “chung sống” với virus

Theo nhóm nghiên cứu, không phải ai nhiễm virus cũng giống nhau. Sự khác biệt nằm ở cách hệ miễn dịch - vốn chịu ảnh hưởng lớn từ gene - phản ứng với virus.

Điều này giúp giải thích vì sao có người mang virus cả đời mà không biểu hiện bệnh, trong khi người khác lại phát triển bệnh lý nghiêm trọng.

Có người mang virus cả đời mà không biểu hiện bệnh, trong khi người khác lại phát triển bệnh lý nghiêm trọng. Ảnh: Science Source

“Chúng ta đang tiến gần đến khả năng dùng di truyền học để giải thích các bệnh do virus gây ra”, tác giả chính Nolan Kamitaki nhận định.

Mối liên hệ với các bệnh nguy hiểm

Một trong những phát hiện đáng chú ý là vai trò của virus Epstein-Barr (EBV). Theo đó, tải lượng EBV cao được xác định là yếu tố nguy cơ trực tiếp dẫn đến u lympho Hodgkin. Tuy nhiên, với bệnh đa xơ cứng (MS), mối liên hệ không phụ thuộc vào lượng virus mà phụ thuộc vào phản ứng miễn dịch.

Điều này cho thấy không chỉ sự hiện diện của virus, mà cách cơ thể phản ứng mới là yếu tố quyết định nguy cơ bệnh tật.

Yếu tố mùa, tuổi và giới tính

Nghiên cứu cũng phát hiện các quy luật đáng chú ý:

• Virus EBV tăng theo tuổi và cao hơn vào mùa đông

• Một số virus giảm dần từ tuổi trung niên

• Nam giới có xu hướng mang tải lượng virus cao hơn nữ giới

Ngoài ra, các virus thuộc nhóm anellovirus được phát hiện ở tới 80 - 90% dân số, nhưng vai trò của chúng đối với bệnh tật vẫn chưa rõ ràng.

Hướng đi mới cho y học dự phòng

Những phát hiện này mở ra khả năng mới trong phòng bệnh:

• Thuốc kháng virus có thể giúp giảm nguy cơ ung thư liên quan đến virus (như Hodgkin)

• Phân tích gene cá nhân có thể dự báo nguy cơ bệnh từ sớm

• Y học cá thể hóa sẽ đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh do virus

Các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng không chỉ virus đang tồn tại mới ảnh hưởng đến sức khỏe. Những virus cổ xưa đã “cài cắm” vào bộ gen người từ hàng triệu năm trước, dù không còn khả năng nhân lên vẫn có thể tác động đến cơ thể theo những cách khó lường.

Hồng Nhung