Bầu cử giữa kỳ tại Mỹ: Phép thử cho Tổng thống Donald Trump

Cuộc bầu cử đầu tháng 11-2026 sẽ là thử thách lớn đối với uy tín chính quyền đương nhiệm tại Nhà Trắng. Ảnh: Nhà Trắng

Tăng tốc trước “giờ G”

Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3-11 là phép thử quan trọng đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump sau gần hai năm ông trở lại Nhà Trắng.

Dù không trực tiếp tham gia tranh cử, ông vẫn coi kết quả bầu cử là yếu tố có thể quyết định khả năng duy trì chương trình nghị sự trong phần còn lại của nhiệm kỳ. Vì vậy, những tuần cuối trước ngày bỏ phiếu chứng kiến sự gia tăng các hoạt động vận động, truyền thông về thành tựu điều hành và nỗ lực huy động cử tri Cộng hòa.

Trong tuần qua, Tổng thống Donald Trump liên tục xuất hiện tại các sự kiện vận động. Mục tiêu chính là thúc đẩy tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu, đặc biệt trong bối cảnh đảng Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số mong manh tại cả Hạ viện và Thượng viện.

Cuộc cạnh tranh nhằm duy trì quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ không chỉ là cuộc đua giữa hai đảng, mà còn là bài toán chuyển hóa ảnh hưởng cá nhân của Tổng thống thành sự ủng hộ dành cho các ứng viên.

Ông Donald Trump vẫn là nhân vật có sức chi phối lớn trong đảng Cộng hòa, nhưng mức độ ủng hộ dành cho ông cũng có thể trở thành bất lợi tại những địa bàn có đông cử tri dao động.

Một trong những trọng tâm vận động của Nhà Trắng hiện nay là bảo vệ thông điệp về kinh tế, thuế quan, sản xuất trong nước và nhập cư. Đây là những vấn đề gắn với các cam kết quan trọng trong chiến dịch tranh cử năm 2024. Chính quyền có thể nhấn mạnh mục tiêu bảo vệ việc làm, thúc đẩy sản xuất và kiểm soát biên giới, song cử tri sẽ đối chiếu những thông điệp này với trải nghiệm thực tế về giá cả, thu nhập và cơ hội việc làm.

Khó khăn nổi bật nằm ở chi phí sinh hoạt. Khảo sát do Reuters/Ipsos công bố ngày 19-10 cho thấy tỷ lệ người Mỹ tán thành hoạt động điều hành của ông Donald Trump giảm xuống 31%, mức thấp nhất trong hai nhiệm kỳ Tổng thống của ông.

Trong câu hỏi giả định về lựa chọn đảng tại cuộc bầu cử Quốc hội, 47% cử tri đã đăng ký cho biết sẽ chọn ứng viên Dân chủ, so với 35% chọn ứng viên Cộng hòa. Đây là kết quả khảo sát trên toàn quốc, không thể thay thế việc đánh giá từng cuộc đua tại các bang và địa hạt, nhưng phản ánh sức ép chính trị mà đảng Cộng hòa đang đối mặt.

Nỗ lực vận động của Tổng thống Mỹ cũng diễn ra trong bối cảnh các bang nông nghiệp vốn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa gặp nhiều khó khăn.

AP đưa tin đầu tuần này rằng, giá dầu diesel tăng cao, cùng chi phí phân bón và các đầu vào sản xuất gia tăng, đang gây sức ép lên nông dân trong mùa thu hoạch. Một số người làm nông lo ngại các biện pháp trả đũa thuế quan sẽ thu hẹp thị trường xuất khẩu, trong khi những gián đoạn nguồn cung liên quan đến xung đột với Iran tiếp tục đẩy chi phí lên cao.

Truyền thông Mỹ cũng dẫn lời cựu Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Jon Tester cho rằng những khó khăn tài chính đang tạo cơ hội để đảng Dân chủ cải thiện kết quả tại các bang nông nghiệp.

Nhận định này cho thấy thông điệp bảo vệ sản xuất trong nước có thể gặp thách thức khi các nhóm cử tri trực tiếp chịu ảnh hưởng từ chi phí đầu vào và biến động thương mại chưa cảm nhận được lợi ích tương xứng. Đây cũng là lý do Tổng thống Donald Trump phải tăng cường xuất hiện tại các địa bàn cạnh tranh, thay vì chỉ dựa vào mức độ trung thành của cử tri với đảng Cộng hòa.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử không chỉ phụ thuộc vào đánh giá của cử tri về Tổng thống. Khả năng huy động cử tri, chất lượng ứng viên, nguồn lực vận động và đặc điểm riêng của từng địa hạt đều có thể tạo ra khác biệt.

Bài toán quyền lực tại Quốc hội Mỹ

Kết quả bầu cử ngày 3-11 sẽ quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai chương trình nghị sự của Nhà Trắng.

Theo Reuters ngày 19-10, đảng Cộng hòa hiện nắm 218 ghế tại Hạ viện, so với 214 ghế của đảng Dân chủ; tại Thượng viện, tương quan là 53-47 nghiêng về đảng Cộng hòa. Với thế đa số không lớn, kết quả tại các địa hạt và bang có tính cạnh tranh có thể quyết định khả năng duy trì quyền kiểm soát của đảng cầm quyền.

Đối với đảng Cộng hòa, thách thức là bảo vệ những kết quả điều hành đã đạt được và thuyết phục cử tri rằng các chính sách của chính quyền đang đi đúng hướng. Trong khi đó, đảng Dân chủ tìm cách chuyển sự bất mãn về giá cả, chăm sóc sức khỏe và chính sách đối ngoại thành lợi thế trong các cuộc đua vào Quốc hội.

Tuy nhiên, cơ hội giành thêm ghế không đồng nghĩa với việc đảng Dân chủ nhận được sự ủng hộ rộng rãi của cử tri. Khảo sát do AP-NORC công bố giữa tháng 10 cho thấy khoảng một nửa số cử tri muốn đảng Dân chủ kiểm soát các viện Quốc hội, nhưng tỷ lệ người có cái nhìn tích cực về đảng này chỉ ở mức khoảng 40%. Điều đó cho thấy một bộ phận cử tri mong muốn thay đổi cán cân quyền lực nhưng chưa thực sự hài lòng với cả hai đảng.

Trong phân tích công bố tháng 9, ông Max Yoeli, chuyên gia nghiên cứu cấp cao thuộc Chương trình Mỹ và Bắc Mỹ của Viện Chatham House, nhận định rằng ngay cả khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, điều đó cũng không đồng nghĩa quyền lực của Tổng thống Donald Trump sẽ bị hạn chế đáng kể.

Theo ông Max Yoeli, khả năng gây sức ép thực chất của phe đối lập tập trung nhiều vào ngân sách và việc phê chuẩn nhân sự nếu đảng Dân chủ giành được Thượng viện. Trong các lĩnh vực khác, Tổng thống vẫn có nhiều công cụ hành pháp để theo đuổi chính sách.

Nếu đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, Nhà Trắng sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy các ưu tiên về thuế, ngân sách, nhập cư và thương mại. Tuy nhiên, thế đa số không lớn vẫn có thể khiến việc thông qua những dự luật gây tranh cãi phụ thuộc vào sự thống nhất trong nội bộ đảng.

Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện trong khi đảng Cộng hòa giữ Thượng viện, hoạt động giám sát chính quyền nhiều khả năng sẽ gia tăng. Các ủy ban do đảng Dân chủ kiểm soát có thể tổ chức điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và triệu tập quan chức, trong khi khả năng thúc đẩy những thay đổi lập pháp lớn vẫn bị hạn chế.

Nếu đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, sức ép đối với Nhà Trắng sẽ lớn hơn, đặc biệt trong các cuộc thương lượng ngân sách và quá trình phê chuẩn nhân sự cấp cao.

Dù vậy, Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết, còn các quy tắc tại Thượng viện khiến nhiều dự luật cần sự ủng hộ rộng hơn một đa số đơn giản. Vì thế, việc thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội có thể làm gia tăng hoạt động giám sát và buộc chính quyền phải thương lượng nhiều hơn, nhưng không đồng nghĩa chương trình nghị sự của ông Donald Trump sẽ lập tức bị đảo ngược.

Ngân sách cũng có thể trở thành nguồn căng thẳng bất kể đảng nào giành ưu thế. Theo đánh giá của các nhà phân tích được Reuters dẫn lại, tranh cãi về nâng trần nợ và cấp ngân sách cho chính phủ có thể tiếp diễn trong năm 2027.

Nếu hai đảng không đạt được thỏa thuận, nguy cơ chính phủ phải ngừng hoạt động hoặc thị trường tài chính biến động có thể gia tăng. Đây là bài toán đòi hỏi cả Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ phải cân nhắc giữa mục tiêu chính trị với trách nhiệm duy trì hoạt động của chính phủ.

Về lâu dài, kết quả bầu cử giữa kỳ còn ảnh hưởng đến cách hai đảng chuẩn bị cho cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028. Một kết quả bất lợi có thể buộc đảng Cộng hòa điều chỉnh thông điệp và chiến lược, trong khi đảng Dân chủ cần chứng minh rằng việc giám sát chính quyền có thể song hành với những đề xuất chính sách cụ thể.

Dù kết quả ra sao, cuộc bầu cử ngày 3-11 sẽ là phép thử quan trọng đối với mức độ ủng hộ dành cho đường hướng điều hành của chính quyền Mỹ. Kết quả bỏ phiếu sẽ định hình không gian chính trị của Nhà Trắng trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Trong mọi kịch bản, việc tìm kiếm đồng thuận về kinh tế, ngân sách và các ưu tiên quốc gia vẫn là thách thức lớn đối với chính trường Mỹ.