Bệnh gout: Kiêng chất đạm tuyệt đối vẫn tái phát do 5 sai lầm ăn uống phổ biến

Vì sao bệnh gout vẫn tái phát dù đã kiêng chất đạm?

"Tôi đã kiêng gần hết thịt, cá, tôm, cua, vì sao bệnh gout vẫn tái phát?" Đây là câu hỏi bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp thường gặp trong phòng khám bệnh.

Nhiều người vẫn xem bệnh gout là hậu quả của việc ăn quá nhiều chất đạm. Thực tế, bệnh hình thành khi tinh thể urat lắng đọng quanh khớp; acid uric còn chịu ảnh hưởng của chức năng thận, di truyền, cân nặng, rượu bia, thuốc và bệnh chuyển hóa. Vì thế, chỉ kiêng thịt là chưa đủ.

Ăn nhiều thực phẩm giàu purin có thể gây tăng acid uric trong máu.

Ăn kiêng giúp gì và không thể thay thế điều gì?

Hướng dẫn của Viện Y tế và Chăm sóc Quốc gia Anh (NICE) cho thấy chưa đủ bằng chứng để khẳng định một chế độ ăn cụ thể có thể tự ngăn các cơn gout hoặc hạ acid uric bền vững. Khuyến nghị phù hợp là duy trì chế độ ăn lành mạnh, cân bằng.

Nghiên cứu năm 2024 ghi nhận chế độ ăn ít purin có thể hỗ trợ giảm acid uric. Tuy nhiên, tổng quan hệ thống năm 2025 cho thấy hiệu quả của các mô hình ăn và thực phẩm bổ sung còn khiêm tốn, kết quả chưa đồng nhất.

Điểm quyết định vẫn là acid uric có đạt mục tiêu hay không. Mục tiêu thường dùng là dưới 360 µmol/L, tương đương 6 mg/dL; có thể cân nhắc dưới 300 µmol/L, tương đương 5 mg/dL, ở người có hạt tophi, viêm khớp gout mạn hoặc còn tái phát thường xuyên.

Những bằng chứng khoa học

Chế độ ăn hỗ trợ kiểm soát bệnh gout nhưng không thay thế thuốc hạ acid uric khi đã có chỉ định. ACR khuyến cáo hạn chế rượu bia, thực phẩm giàu purin và si-rô ngô giàu fructose; giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì.

Hiệu quả hạ acid uric của can thiệp dinh dưỡng thường không lớn và khác nhau giữa từng người.

5 sai lầm khiến khó kiểm soát cơn gout cấp

Loại bỏ hoàn toàn chất đạm

Kiêng tuyệt đối thịt, cá không làm tan ngay tinh thể urat đã lắng đọng nhưng có thể khiến khẩu phần mất cân đối, nhất là ở người cao tuổi hoặc người đang giảm khối cơ.

Người bệnh gout vẫn cần đủ đạm theo thể trạng và bệnh đi kèm. Có thể ưu tiên trứng, sữa ít béo, đậu phụ; dùng lượng phù hợp thịt nạc hoặc cá. Cần hạn chế phủ tạng, quá nhiều thịt đỏ và một số hải sản.

Kiêng thịt nhưng vẫn uống nhiều đồ ngọt

Nước ngọt, trà sữa và nhiều đồ uống đóng chai chứa lượng đường cao. ACR khuyến cáo hạn chế si-rô ngô giàu fructose; tổng quan năm 2024 cũng ghi nhận mối liên quan bất lợi của đồ uống ngọt với gout.

Người bệnh gout lưu ý, nước lọc nên là lựa chọn chính và trái cây nguyên quả phù hợp hơn việc thường xuyên uống nước ép hoặc đồ uống cô đặc.

Kiêng cả rau, đậu và nấm vì sợ purin

Purin từ thực phẩm thực vật không cho thấy mối liên quan bất lợi rõ như purin từ phủ tạng, thịt đỏ và một số hải sản. Vì vậy, người bệnh không nên tự loại bỏ rau, đậu và nấm khỏi khẩu phần.

Điều bác sĩ quan tâm hơn là bữa ăn có cân đối hay không, người bệnh có uống rượu bia, đồ uống ngọt hay không và acid uric đã đạt mục tiêu chưa.

Nhịn ăn hoặc giảm cân cấp tốc

Giảm cân được khuyến cáo ở người bệnh gout thừa cân hoặc béo phì nhưng nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh có thể làm khẩu phần thiếu hụt và mất khối cơ.

Thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2024 cho thấy can thiệp giảm cân tích cực giúp giảm cân nhưng không cải thiện tương ứng acid uric, đau hoặc mệt mỏi. Vì vậy, cần giảm cân từ từ và vẫn theo dõi acid uric.

Hết đau thì tự ngừng thuốc

Hết đau không có nghĩa tinh thể urat đã biến mất. Gout có thể tiếp tục tiến triển giữa các cơn cấp. Các hướng dẫn khuyến cáo điều trị theo mục tiêu, điều chỉnh liều dựa trên xét nghiệm acid uric và thường duy trì lâu dài.

DASH và chế độ ăn Địa Trung Hải với người bệnh gout

DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension – chế độ ăn hỗ trợ kiểm soát tăng huyết áp) ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và sữa ít béo; hạn chế thịt đỏ, đồ ngọt và thực phẩm nhiều muối. Phân tích gộp năm 2023 cho thấy DASH làm giảm acid uric trung bình khoảng 0,25 mg/dL. Tuy nhiên, đây là lợi ích hỗ trợ chứ không đủ để thay thế thuốc.

Chế độ ăn Địa Trung Hải ưu tiên thực phẩm thực vật, ngũ cốc nguyên hạt, dầu thực vật và cá với lượng phù hợp; hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn. Trên thực tế, bằng chứng trực tiếp trên bệnh gout còn hạn chế và chất lượng nghiên cứu chưa đồng đều.

Có thể xem hai mô hình này là chế độ ăn lành mạnh, nhất là ở người thừa cân, tăng huyết áp hoặc có nguy cơ tim mạch - chuyển hóa nhưng không nên coi là "chế độ ăn chữa khỏi gout".

Lời khuyên của bác sĩ

Người bệnh gout không cần biến mỗi bữa ăn thành một cuộc kiêng khem. Hãy ăn cân bằng, hạn chế rượu bia và đồ uống nhiều đường, giảm cân an toàn nếu thừa cân, theo dõi acid uric và dùng thuốc đúng chỉ định. Theo đó, cần ghi nhớ 3 điều:

Không kiêng tuyệt đối mọi nguồn chất đạm.
Không dùng chế độ ăn thay cho thuốc khi đã có chỉ định.
Không tự ngừng thuốc khi thấy cơn đau đã hết.