Bí ẩn nghi thức chôn cất 'ma cà rồng' của thiếu nữ 400 năm trước

Năm 2022, các nhà khảo cổ khai quật bộ xương được đặt tên Zosia tại một khu chôn cất không có bia mộ gần làng Pień, miền Bắc Ba Lan. Phát hiện nhanh chóng thu hút sự chú ý quốc tế và trở thành chủ đề của bộ phim tài liệu “Field of Vampires” năm 2024, trong đó các nhà nghiên cứu tái dựng khuôn mặt của cô.

Giờ đây, nhóm nghiên cứu đã công bố nghiên cứu hệ thống đầu tiên về Zosia, sử dụng ADN cổ đại cùng các phương pháp phân tích khác để tìm hiểu cô là ai, cuộc đời và cái chết của cô, cũng như lý do thi thể bị chôn cất theo cách đặc biệt.

Hơn 100 ngôi mộ đã được khai quật tại khu nghĩa địa ở Pień, miền Bắc Ba Lan

Ngôi mộ với những biện pháp “ngăn người chết trở lại”

Nhà khảo cổ Dariusz Poliński, tác giả chính của nghiên cứu công bố trên Journal of Archaeological Science: Reports cho biết, điều đặc biệt ở ngôi mộ là Zosia được áp dụng đồng thời hai biện pháp nhằm ngăn cô “trở lại”.

Khi được chôn cất, một chiếc ổ khóa hình tam giác được gắn vào ngón chân cái của Zosia. Sau đó, một lưỡi liềm có cán bằng gỗ được đặt ngang cổ cô, theo cách có thể chặt đầu nếu thi thể cố gắng sống lại.

Các nhà nghiên cứu cho rằng lưỡi liềm được đặt vào một thời điểm sau khi chôn cất nhưng trước khi thi thể phân hủy hoàn toàn. Vị trí của các bộ phận xương cho thấy thi thể khi đó vẫn còn mô mềm giữ chúng đúng vị trí.

Một vật thể chứa đồng và vàng cũng được tìm thấy trong vùng miệng hoặc mũi của Zosia. Vật thể này để lại vết đổi màu xanh trên vòm miệng và có thể là một phần của nghi thức nhằm ngăn chặn những điều mà người đương thời cho là mối đe dọa siêu nhiên.

Khu nghĩa địa tại Pień được sử dụng trong khoảng bốn thế hệ vào thế kỷ XVII. Các nhà khảo cổ đã phát hiện 101 ngôi mộ tại đây, trong đó hàng chục ngôi mộ có cách chôn cất hoặc sắp xếp đồ vật bất thường.

Có những thi thể được chôn úp mặt, bộ xương ở tư thế khác thường, đá được đặt quanh hộp sọ hoặc thi thể được chôn cùng liềm và ổ khóa.

Khu nghĩa địa nằm trên một sườn dốc, cách xa làng và các nhà thờ, có thể từng là nơi chôn cất những người bị cộng đồng xa lánh hoặc được cho là có thể gây nguy hiểm ngay cả sau khi chết.

Zosia là ai?

Các phân tích ADN và dấu hiệu hóa học trong hài cốt cho thấy Zosia có thể đã lớn lên tại khu vực này. Tuy nhiên, các kết quả chưa đủ để xác định chính xác nguồn gốc của cô.

Zosia qua đời khi khoảng 17-19 tuổi. Các nhà nghiên cứu cho rằng cô có thể xuất thân từ một gia đình có điều kiện, dựa trên dấu vết một loại vải lụa có các sợi kim loại làm từ vàng và bạc được tìm thấy gần hộp sọ.

Các nghiên cứu trước đây về bộ xương cho thấy Zosia có thể mắc u mạch máu ở xương ức, tình trạng có khả năng gây đau đớn và làm biến dạng hoặc sưng vùng ngực. Tuy nhiên, nghiên cứu mới không tìm thấy dấu hiệu chấn thương hay bệnh lý trên hài cốt đủ để xác định nguyên nhân tử vong.

Các nhà khoa học đang tiếp tục nghiên cứu những mẫu ADN khác với hy vọng tìm thêm manh mối về cuộc đời và cái chết của cô.

Khi nỗi sợ người chết trở thành nghi thức

Theo nhóm nghiên cứu, những cách chôn cất đặc biệt như trường hợp của Zosia có thể phản ánh niềm tin phổ biến ở Ba Lan và nhiều khu vực châu Âu thời kỳ này rằng người chết có thể trở lại và gây hại cho người sống.

Các nghi thức nhằm ngăn người chết “trở về” từng được thực hiện theo nhiều cách, trong đó có đóng cọc, chặt đầu, đặt vật nhọn lên thi thể hoặc thiêu xác. Về sau, những hình thức chôn cất này thường được gọi là nghi thức chôn cất ma cà rồng.

Nhà nghiên cứu cho rằng Zosia có thể từng bị đổ lỗi cho những tai họa như dịch bệnh hoặc nạn đói vốn thường xuyên xảy ra trong khu vực vào thế kỷ XVII. Trong bối cảnh con người chưa có cách giải thích khoa học cho nhiều thảm họa, những cái chết hoặc biến cố bất thường đôi khi được quy cho hoạt động siêu nhiên.

Tuy nhiên, các nhà khoa học chưa thể xác định chính xác điều gì khiến Zosia bị cộng đồng đối xử đặc biệt sau khi qua đời.

Nhóm nghiên cứu dự định tiếp tục phân tích những ngôi mộ khác tại Pień để tìm hiểu liệu Zosia có phải trường hợp cá biệt hay là một phần của một tập tục rộng hơn.