Lý do khiến nhiều người yêu thích cà phê

Tác giả: Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam

Tất tần tật về cà phê

Cuốn sách là chuyến hành trình hấp dẫn đưa độc giả băng qua những lục địa, xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng sâu rộng của một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới.

Lý do khiến nhiều người yêu thích cà phê

Sự sảng khoái và tỉnh táo mà cà phê mang lại khiến nhiều người yêu thích đồ uống này. Cà phê là một chất "gây nghiện" nhẹ nhàng, khiến người ta yêu thích nhưng không bị phụ thuộc.

Cà phê và bánh mì đã trở thành bữa sáng yêu thích của nhiều người. Ảnh minh họa: C.S.

Ảnh hưởng mà sự du nhập của cà phê gây ra đối với đạo đức hiện đại, vì tính chất đặc biệt của nó thì khá dễ hiểu nhưng khó chứng minh. Chúng ta biết rằng việc phát hiện thuốc súng đã thay đổi toàn bộ nghệ thuật chiến tranh, từ trang bị của từng người lính đến đội hình toàn quân và do đó ảnh hưởng của nó trở nên hiển nhiên.

Song những đổi thay trong đời sống hiện đại do sự du nhập của cà phê mang lại lại thuộc về những dòng chảy ngầm và sâu kín của cuộc sống, là động lực thúc đẩy từ bên trong, chứ không phải điều có thể gói gọn trong một số phát ngôn giới hạn về các hiện tượng bề mặt. Và một ảnh hưởng mang bản chất như thế đòi hỏi phải có một công cụ đặc biệt mới có thể, dù chỉ phần nào, đo lường hoặc minh chứng được.

Một bác sĩ có thể hoàn toàn đúng khi quy một cơn sốt là do điều kiện khí quyển nhưng nếu không có nhiệt kế, áp kế hay kính hiển vi, ông ta không thể chứng minh được gì.

Vậy nên ta có thể hoàn toàn tin tưởng rằng sự xuất hiện của cà phê đã thay đổi toàn bộ bầu không khí đạo đức mà chúng ta đang sống trong đó, nhưng nếu không có thống kê, ta không thể chứng minh tính chính đáng hay chính xác của giả định ấy - mà ngành thống kê là công cụ khoa học ra đời sau rất lâu so với sự xuất hiện của cà phê.

Tuy nhiên, những quan sát - dù chỉ phần nào có thể giúp tiếp cận các con số chính xác - cũng vẫn hiện diện và có giá trị. Không thể khẳng định rằng cuộc sống ngày nay trở nên công bằng và chính trực hơn.

Vì nếu vậy, đó phải là kết quả của một nền giáo dục tốt hơn nhưng rõ ràng là đời sống đã trở nên nhẹ nhàng hơn, đồng đều hơn và hòa bình hơn. Mà hai kết quả đó lại phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thực phẩm và công việc.

Cũng không thể phủ nhận rằng chính yêu cầu ngày càng tăng của lý trí đã đẩy lùi mê tín, cuồng tín và định kiến hẹp hòi ra khỏi hệ thống giáo dục, chứ không phải là chính hệ thống giáo dục tự thân chủ động đặt lý trí lên trên mọi thứ khác, và những điều mơ hồ hay mờ nhạt được gợi ra từ cái nhìn tổng quát về cuộc sống đôi khi lại trở nên rõ ràng hơn trong nhiều trường hợp cá nhân.

Ta thấy rằng ở các thời kỳ trước, con người có tính khí lệch lạc, ý chí bốc đồng và cảm xúc dữ dội, đến mức một số nhà đạo đức học cho rằng các thế hệ sau đang suy giảm sức sống, trong khi thực tế hiện tượng ấy hoàn toàn có thể được giải thích là kết quả đơn thuần của một chế độ ăn quá kích thích và thiếu tiết chế.

Hãy để mọi người bắt đầu một lần nữa đắm chìm trong việc uống rượu vang, bia hay các loại đồ uống gây say khác vào bữa sáng thay vì trà hay cà phê, chúng ta sẽ sớm có lại cùng lượng “sức sống” như vậy. Không phải sức mạnh của cảm xúc đã suy giảm mà là năng lực tiết chế đã tăng lên.

Việc nhìn nhận toàn diện các dữ kiện lịch sử dường như cho phép ta kết luận rằng: Sự gia tăng năng lực lý trí ấy cũng đến từ việc nuôi dưỡng cơ thể đúng cách, không kém gì từ một hệ thống giáo dục được cải thiện.

Sự phấn khởi về mặt tinh thần, hoạt động thể chất và cảm giác hân hoan mà cà phê mang lại lý giải cho niềm yêu thích của rất nhiều nhà khoa học, thi sĩ, học giả và những người khác dành trọn thời gian cho việc viết lách hoặc suy nghĩ đã dành cho loại thức uống này. Lý do đó khiến cà phê được mệnh danh là “thức uống trí tuệ”.

Các nhà thuyết giảng, diễn giả, biên tập viên và luật sư đều nhận thấy rằng một tách cà phê ngon là chất kích thích trí não dịu nhẹ, vô hại và hiệu quả nhất. Tuy vậy, dường như không phải ai cũng biết rằng đa số những người có thói quen văn chương và tiêu hao nhiều năng lượng trí óc đều sử dụng cà phê thường xuyên.

Chính cà phê đã nâng đỡ Voltaire khi tuổi xế chiều và giúp Fontenelle [2] sống trọn một thế kỷ. Chính Voltaire đã đáp lại khi bác sĩ bảo ông rằng “cà phê là chất độc tác dụng chậm” như sau: “Vâng, tôi biết, đó là một loại độc tác dụng rất chậm; nó đã đầu độc tôi suốt hơn bảy mươi năm nay rồi”.

Và Sydney Smith [3] từng nói “Nếu anh muốn nâng cao tư duy, hãy uống cà phê; đó là thức uống trí tuệ.” Brady gọi nó là “Loại nước uống tối thượng của khoái lạc và sức khỏe.” Còn Pope đã ca ngợi cà phê bằng những câu thơ sau:

"Từ vòi bạc, dòng nước thơm êm dịu/ Gốm Trung Hoa đón dòng khói bốc lên/ Vị và hương, ôi thật là dễ chịu/ Chén tiếp chén, bữa tiệc thêm đậm đà/Uống cà phê, minh triết bỗng nhận ra/ Nheo nửa mắt mà tỏ tường thế sự"

Howells [4] cũng dành lời ngợi khen “Cà phê khiến người ta ngây ngất mà không hưng phấn, dịu dàng đưa ta rời khỏi cơn buồn tẻ của tỉnh táo, khiến ta nghĩ và nói về những điều đẹp đẽ nhất đã từng xảy ra trong đời mình”.

Nhưng thời thế đã thay đổi kể từ khi Voltaire, Diderot [5], Pope cũng như những người khác viết, ca ngợi, trào lộng, lý luận và làm nên sự bất tử của chính họ dưới ảnh hưởng của cà phê.

Ngày nay, các quán cà phê hiện đại thiên về mục đích thương mại hơn là văn chương, dù vẫn còn một số nơi có thể tự hào về lượng khách quen là người làm nghệ thuật, báo chí hay khoa học, nhưng yếu tố thương mại vẫn chiếm ưu thế.

Những kiểu quán cà phê lịch sử - quán cà phê của truyền thống, nơi ta có thể chắc chắn bắt gặp một nhân vật nổi tiếng nào đó đang hiện diện, một thi sĩ hay một triết gia thì nay có thể coi là đã dĩ vãng.

Với hiệu ứng dễ chịu và kích thích nhẹ nhàng, chúng ta hoàn toàn có thể hòa cùng lời ca ngợi đầy nhiệt huyết mà một người Ả Rập thời xưa đã dành cho cà phê, dưới đây là bản dịch tự do nhưng cô đọng:

“Hỡi cà phê, ngươi xua tan lo lắng của bậc hiền nhân và dẫn dắt người lạc lối trở về nẻo đường tri thức! Cà phê là vàng của chúng ta và thay vì những ảo tưởng, chúng ta đang tận hưởng xã hội tốt đẹp và cao quý nhất. Mọi nỗi ưu phiền đều tan biến khi người phục vụ dâng lên môi ta một tách đồ uống tuyệt diệu.

Nó lưu chuyển tự do trong huyết quản ta và không bao giờ gây nhức nhối nơi ấy. Nơi nào cà phê tồn tại, u sầu không thể hiện diện và buồn bã phải cúi mình trước sức mạnh của nó”.

-------------------------------------------------------------------

[2] Bernard Le Bovier de Fontenelle (1657-1757): một tác giả người Pháp và là thành viên có ảnh hưởng của ba viện hàn lâm thuộc Institut de France, đặc biệt nổi tiếng với cách tiếp cận dễ hiểu về các chủ đề khoa học trong thời kỳ Khai sáng.

[3] Sydney Smith (1771-1845) là một nhà văn, nhà thông thái và giáo sĩ Anh giáo người Anh.

[4] William Dean Howells (1837-1920) là một tiểu thuyết gia hiện thực, nhà phê bình văn học, nhà viết kịch và nhà ngoại giao người Mỹ.

[5] Denis Diderot (1713-1784) là một triết gia, nhà phê bình nghệ thuật và nhà văn người Pháp, nổi tiếng nhất với vai trò là người đồng sáng lập, tổng biên tập và cộng tác viên của Encyclopédie cùng với Jean le Rond d'Alembert.