Bị chó cắn, đừng chờ con chó phát dại mới đi tiêm ngừa

ĐỪNG TIN THUỐC NAM, LÁ CÂY, LẤY NỌC CÓ THỂ "GIẢI ĐƯỢC BỆNH DẠI"

Ở miền Tây mình bà con thường đồn với nhau rằng khi bị chó cắn, nên phòng ngừa bệnh dại bằng cách lấy lá cây, thuốc nam, cao dán hay đất sét để giải độc được bệnh dại. 

Thật sự không có thuốc Nam, lá cây, cao dán hay mẹo dân gian nào có thể chữa hoặc "giải" được bệnh dại sau khi virus đã xâm nhập vào cơ thể.

WHO khuyến cáo, ngay sau khi bị phơi nhiễm cần rửa thật kỹ vết thương bằng xà phòng và nhiều nước trong ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế để được đánh giá và chỉ định tiêm vắc xin, dùng huyết thanh kháng dại khi cần.

Đắp lá, đắp cao hoặc bôi những thứ không rõ nguồn gốc không những không diệt được virus dại, mà còn có thể làm vết thương tổn thương thêm, nhiễm trùng nặng hơn.

Điều đáng sợ là trong lúc bà con loay hoay tìm thuốc “giải dại”, thời gian quý giá để phòng bệnh có thể bị bỏ mất.

VÌ SAO BỊ CẮN Ở ĐẦU, MẶT, CỔ LẠI NGUY HIỂM HƠN?

Đây là điều bà con cần đặc biệt lưu ý.

Virus dại là loại virus có khả năng tấn công hệ thần kinh. Sau khi vào cơ thể qua vết cắn, virus có thể xâm nhập các đầu tận cùng thần kinh rồi di chuyển theo dây thần kinh về tủy sống và não. 

Virus dại giống như một sát thủ tìm đường đến não, nó chọn các sợi dây thần kinh, rồi lần theo con đường này để nó tìm về não.

Nếu bị cắn ở bàn chân hoặc cẳng chân, quãng đường từ vết cắn đến hệ thần kinh trung ương thường dài hơn.

Nhưng nếu bị cắn ở đầu, mặt, cổ, khoảng cách đến não ngắn hơn và những vùng này có mạng lưới thần kinh phong phú. Vì vậy, bệnh có thể diễn tiến nhanh hơn.

Đặc biệt, vết cắn ở đầu, mặt, cổ thường được xem là phơi nhiễm nguy cơ cao, cần được bác sĩ đánh giá và xử trí càng sớm càng tốt.

Tuy nhiên, bà con cũng cần hiểu một điều: Không thể nhìn vào vị trí vết cắn rồi đoán chính xác bao nhiêu ngày người bệnh sẽ phát bệnh.

Thời gian ủ bệnh của bệnh dại rất thay đổi, phụ thuộc vào vị trí và mức độ vết cắn, lượng virus xâm nhập, tình trạng vết thương và nhiều yếu tố khác.

Cho nên, đừng nghĩ: Chó cắn ở chân chắc còn lâu mới phát bệnh, để vài bữa tính.

Không nên chủ quan như vậy. Có phải cứ chờ con chó 10 ngày xem có phát dại không rồi mới đi tiêm?

Ngày trước, bà con thường cho rằng, chó nhà còn khỏe thì cứ nhốt lại theo dõi. Nếu 10 ngày sau chó vẫn khỏe thì khỏi tiêm.

Cách hiểu này chưa đầy đủ và có thể rất nguy hiểm nếu tự áp dụng máy móc.

Đúng là chó hoặc mèo khỏe mạnh, có thể theo dõi được, trong những trường hợp phù hợp sẽ được cách ly và theo dõi trong 10 ngày dưới sự hướng dẫn của cơ quan thú y hoặc y tế.

Nhưng người bị chó cắn không vì vậy mà ngồi ở nhà chờ đủ 10 ngày mới đi khám.

Ngay sau khi bị cắn, phải rửa vết thương và đến cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá nguy cơ.

Đặc biệt, nếu:
●    Bị cắn sâu, chảy máu;
●    Bị cắn nhiều vết;
●    Bị cắn ở đầu, mặt, cổ hoặc bàn tay;
●    Nước dãi của con vật dính vào mắt, miệng hoặc vết thương;
●    Con chó, mèo không rõ nguồn gốc, không thể theo dõi;
●    Con vật có biểu hiện bất thường, nghi mắc bệnh dại; thì không được chờ con vật phát bệnh mới đi tiêm, mà phải tiêm ngay, càng sớm càng tốt. 

Bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng vết thương, con vật và tình hình bệnh dại tại địa phương để quyết định có cần tiêm vắc xin và dùng huyết thanh kháng dại hay không.

Nói nôm na cho dễ nhớ: Theo dõi con chó là một chuyện; xử trí người bị chó cắn là một chuyện khác. Hai việc này có thể làm song song.

Lịch tiêm được khuyến cáo: 

Tổng số liều tiêm phụ thuộc vào tình trạng đã từng tiêm dại chưa và sự theo dõi con vật:

1. Chưa từng tiêm vắc-xin dại bao giờ:
● 3 liều (ngày 0, 3, 7): Nếu con vật cắn sau 10 ngày vẫn sống khỏe mạnh.

● 5 liều (ngày 0, 3, 7, 14, 28): Nếu con vật bị bệnh, bị chết, bị mổ thịt, mất tích hoặc không theo dõi được.

2. Đã từng tiêm đủ vắc-xin dại trước đây:

● 2 liều (ngày 0, 3): Áp dụng cho mọi trường hợp, không cần tiêm lại huyết thanh.

3. Tiêm ngừa chủ động (chưa bị cắn, tiêm phòng trước):

● 3 liều (ngày 0, 7, 21 hoặc 28).

Lưu ý: Nếu vết thương nặng/sâu hoặc ở vùng nguy hiểm như đầu, mặt, cổ, đầu ngón tay/chân, ngoài tiêm vắc-xin cần kết hợp tiêm thêm 1 liều huyết thanh kháng dại ngay ngày đầu tiên.

Tiêm vắc xin dại có làm em bé mắc bệnh dại không? 

Câu trả lời là hoàn toàn không có.

Đây là nỗi lo rất thường gặp của các gia đình có trẻ nhỏ. Vắc xin phòng bệnh dại hiện nay không làm cho trẻ mắc bệnh dại.

Các loại vắc xin phòng dại hiện đại sử dụng virus dại đã được bất hoạt, không phải virus sống có khả năng nhân lên trong cơ thể.

Vì vậy, cha mẹ không nên sợ rằng tiêm vắc xin dại rồi virus chạy lên não làm cháu bị dại do vắc xin. 

Về chuyên môn, Vắc xin hiện nay được đánh giá là an toàn và có thể sử dụng cho trẻ em, kể cả trẻ rất nhỏ, khi có chỉ định phòng bệnh sau khi bị phơi nhiễm.

Sau tiêm, trẻ có thể đau, đỏ hoặc sưng nhẹ nơi tiêm; một số trẻ có thể mệt, đau đầu, buồn nôn hoặc đau cơ. Những phản ứng này thường nhẹ và khác hoàn toàn với bệnh dại.

So với sự nguy hiểm của bệnh dại, lợi ích của tiêm phòng sau khi bị phơi nhiễm lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ của vắc xin.

Tiêm phòng dại có hiệu quả không?

Nếu người bị chó, mèo nghi dại cắn được rửa vết thương đúng cách, tiêm vắc xin đúng chỉ định và đúng lịch, đồng thời được dùng huyết thanh hoặc kháng thể kháng dại khi cần, thì việc phòng bệnh có hiệu quả rất cao.

WHO cho biết điều trị dự phòng sau phơi nhiễm được thực hiện đúng cách gần như luôn ngăn ngừa được bệnh dại và tử vong.

Vắc xin cần thời gian để cơ thể tạo ra kháng thể. Vì vậy, người có vết thương nguy cơ cao có thể được bác sĩ chỉ định thêm huyết thanh kháng dại hoặc kháng thể kháng dại.

Huyết thanh có tác dụng cung cấp kháng thể sẵn có, được đưa vào trong và quanh vết thương khi có chỉ định, giúp bảo vệ ngay tại nơi virus có thể xâm nhập trong thời gian cơ thể đang tạo miễn dịch từ vắc xin.

Vì vậy, đã được bác sĩ chỉ định tiêm thì phải đi đủ các mũi theo lịch, không tự ý bỏ giữa chừng chỉ vì thấy mình vẫn khỏe.
Bị chó cắn, việc đầu tiên phải làm là gì? Bà con chỉ cần nhớ 4 việc.

Thứ nhất: Rửa ngay

Đưa vết thương dưới vòi nước, dùng xà phòng rửa thật kỹ và xối liên tục ít nhất 15 phút. Đây là việc rất quan trọng, có thể giúp loại bỏ và làm giảm lượng virus dại tại nơi bị cắn.

Thứ hai: Sát khuẩn

Sau khi rửa sạch, có thể sát khuẩn bằng dung dịch povidone-iodine nếu có.

Thứ ba: Đừng đắp lá, đắp thuốc linh tinh

Không đắp lá cây, cao dán, thuốc Nam không rõ nguồn gốc.
Không bôi những chất gây bỏng hoặc kích thích lên vết thương.
Vết chó cắn có thể nhiễm trùng, vì vậy việc xử trí đúng ngay từ đầu rất quan trọng.

Thứ tư: Đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt

Bác sĩ sẽ xem:
●    Vết cắn sâu hay nông;
●    Có chảy máu hay không;
●    Vị trí vết cắn ở đâu;
●    Con chó, mèo có được tiêm phòng hay không;
●    Có thể theo dõi con vật hay không;
●    Tình hình bệnh dại tại địa phương;
●    Người bị cắn trước đây đã từng tiêm vắc xin dại hay chưa.

Từ đó bác sĩ mới quyết định có cần tiêm vắc xin, dùng huyết thanh kháng dại, tiêm phòng uốn ván hoặc dùng thuốc điều trị nhiễm trùng hay không. 

Bệnh dại đáng sợ ở chỗ khi đã xuất hiện triệu chứng thì tỷ lệ tử vong gần như 100%.

Nhưng bệnh dại cũng có một điều rất đáng mừng là chúng ta có thể phòng ngừa được.

Cho nên, nếu chẳng may bị chó hoặc mèo cắn, phải rửa vết thương ngay 15 phút - đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt - tiêm phòng đúng chỉ định - theo dõi con vật theo hướng dẫn của y tế, thú y.

Đặc biệt với trẻ nhỏ, cha mẹ càng phải cẩn thận. Trẻ thấp người nên khi chó tấn công, vùng đầu, mặt và cổ rất dễ bị tổn thương.

Một mũi vắc xin hôm nay có thể chỉ là một chuyện rất bình thường. Nhưng trong một trường hợp không may, nó có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Bị chó cắn, đừng chờ chó phát dại. Hãy xử trí người bị cắn ngay từ phút đầu tiên.