Tan ca ở cơ quan, phụ nữ lại bước vào 'ca làm' không lương ở nhà

Việc chồng việc, nặng vai người phụ nữ

5 giờ sáng, căn bếp nhà chị Phạm Thị Hạnh (Ninh Bình, 45 tuổi) đã sáng đèn. Chị thức dậy chuẩn bị bữa sáng cho chồng con, gọi con dậy, giúp con sửa soạn rồi đưa con đến trường. Sau đó, chị tiếp tục đến cơ quan.

Một ngày làm việc ở cơ quan kết thúc vào cuối buổi chiều. Nhưng với chị, đó mới chỉ là lúc bắt đầu phần việc thứ hai.

Trên đường về, chị ghé đón con, mua thực phẩm rồi trở về nhà nấu cơm. Sau bữa tối, chị lại dọn dẹp, giặt giũ, chuẩn bị đồ dùng cho ngày hôm sau. Trong khi đó, người chồng đi làm về, ăn cơm rồi ngồi xem tivi.

Phụ nữ dành nhiều thời gian cho công việc nhà và chăm sóc gia đình, nhưng những đóng góp ấy đôi khi chưa được ghi nhận đầy đủ. Ảnh minh hoạ do AI tạo

Câu chuyện của chị Hạnh không phải trường hợp hiếm gặp, đặc biệt tại các vùng nông thôn, nơi việc chăm sóc gia đình vẫn thường được phân chia theo thói quen hơn là nguyên tắc công bằng.

Nhiều phụ nữ vừa làm công việc có lương, vừa đảm nhận phần lớn việc nhà và chăm sóc người thân. Những công việc ấy diễn ra âm thầm, lặp đi lặp lại mỗi ngày, không tạo ra thu nhập trực tiếp nhưng tiêu tốn đáng kể thời gian, sức lực và sự tập trung.

Khi gánh nặng chăm sóc quá lớn, thời gian dành cho nghỉ ngơi, học tập và phát triển nghề nghiệp của phụ nữ cũng dễ bị thu hẹp.

Nhiều phụ nữ "mắc kẹt" vì gánh nặng chăm sóc

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), năm 2023, khoảng 748 triệu người từ 15 tuổi trở lên trên toàn cầu không tham gia lực lượng lao động vì trách nhiệm chăm sóc. Trong số này, có tới 708 triệu phụ nữ, so với 40 triệu nam giới.

Con số cho thấy chăm sóc gia đình đang trở thành một rào cản lớn đối với phụ nữ khi gia nhập hoặc duy trì việc làm có lương. 

Đằng sau những con số ấy là những lựa chọn không dễ dàng. Một người muốn đi làm nhưng khó tìm được công việc phù hợp với giờ đưa đón con. Người khác phải giảm thời gian làm việc để chăm sóc cha mẹ già. Cũng có người buộc phải tạm rời thị trường lao động vì gia đình chưa có điều kiện sử dụng các dịch vụ chăm sóc.

Gánh nặng này còn hiện hữu rõ nét ở khu vực nông thôn, nơi quan niệm “đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm” vẫn ảnh hưởng đến cách phân chia công việc.

Việc nhà, chăm sóc con cái, người cao tuổi hay người bệnh thường được mặc định là trách nhiệm của phụ nữ. Trong khi đó, cơ hội việc làm, đào tạo nghề và phát triển sự nghiệp của họ lại bị thu hẹp.

Theo UN Women Việt Nam, phụ nữ làm công việc chăm sóc không lương nhiều gấp 2,5 lần so với nam giới. Ảnh: UN Women Việt Nam

Chăm sóc không chỉ là những công việc có thể nhìn thấy như nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp hay đưa đón con. Đó còn là việc ghi nhớ lịch sinh hoạt, sắp xếp công việc gia đình, theo dõi sức khỏe người thân và luôn sẵn sàng khi có người cần hỗ trợ. Đây là dạng “lao động vô hình” nhưng đòi hỏi sự kiên trì, thời gian và trách nhiệm mỗi ngày.

Khi phần lớn nhiệm vụ chăm sóc được đặt lên vai phụ nữ, họ dễ rơi vào tình trạng vừa phải hoàn thành công việc có lương, vừa gánh vác phần lớn việc gia đình. Áp lực kéo dài có thể khiến họ khó duy trì việc làm, từ chối cơ hội thăng tiến hoặc phải hy sinh những dự định cá nhân.

Trách nhiệm chăm sóc là một phần thiết yếu của đời sống, nhưng không nên trở thành lý do khiến phụ nữ phải từ bỏ cơ hội làm việc và phát triển bản thân.

Trách nhiệm ấy cần được chia sẻ công bằng hơn giữa các thành viên trong gia đình, đồng thời cần có thêm dịch vụ chăm sóc, chính sách hỗ trợ và môi trường làm việc linh hoạt. Bởi phía sau mỗi người phụ nữ đang cố gắng đi làm, có thể là cả một gia đình mà họ vẫn đang âm thầm chăm lo.