Bí mật 'pháo đài đảo' hơn 800 năm tuổi giữa sông Dương Tử

Tòa nhà chính của Trung tâm Triển lãm khảo cổ Hoàng Hoa Thành. Ảnh: Trung tâm Triển lãm khảo cổ Hoàng Hoa Thành

"Pháo đài đảo" độc nhất giữa dòng Dương Tử

Được bao bọc bởi nước tứ phía và phủ kín cây xanh, khu di tích khảo cổ Hoàng Hoa Thành ở huyện Trung Hiền, thành phố Trùng Khánh, mang vẻ đẹp vừa hoang sơ vừa huyền bí.

Còn được gọi là "đảo Hoàng Hoa", nơi đây là một hòn đảo nhỏ biệt lập giữa dòng Dương Tử. Với lịch sử hơn 800 năm, khu di tích rộng khoảng 8.000m² từng là một "pháo đài trên sông" với hệ thống phòng thủ quân sự hoàn chỉnh.

Trong giai đoạn chuyển giao giữa hai triều đại Tống và Nguyên, Hoàng Hoa Thành từng giữ vai trò quan trọng về quân sự và chứng kiến những biến động lớn trong lịch sử Trung Quốc.

Ngày nay, di tích cổ này đang bước sang một chương mới khi trung tâm triển lãm khảo cổ được xây dựng bên cạnh chính thức mở cửa đón công chúng.

Đây là trung tâm triển lãm khảo cổ đầu tiên thuộc loại hình này tại khu vực hồ chứa Tam Hiệp. Dù vùng Tam Hiệp vốn nổi tiếng với nhiều di tích quan trọng, từ di chỉ Đại Tây thời kỳ đồ đá mới đến Minh Nguyệt Bá mang dấu ấn đô thị thời Đường, Hoàng Hoa Thành vẫn được đánh giá là trường hợp đặc biệt nhờ mô hình "pháo đài đảo" hiếm có.

Theo ông Tăng Nham, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích văn hóa huyện Trung Hiền, giá trị nổi bật của Hoàng Hoa Thành nằm ở cấu trúc phòng thủ độc đáo.

Không giống nhiều công trình quân sự cổ được xây dựng trên núi, Hoàng Hoa Thành nằm giữa sông và được bảo vệ bởi nhiều lớp không gian tự nhiên. Bao quanh hòn đảo là vùng đất ngập nước, tiếp đến là vành đai rừng rậm và khu đất canh tác. Cấu trúc này vừa cản bước quân địch, vừa tạo nơi ẩn náu, đồng thời bảo đảm nguồn lương thực cho cư dân và binh lính trên đảo.

Để giúp du khách hình dung rõ hơn về mô hình đặc biệt này, trung tâm triển lãm sử dụng sa bàn kết hợp công nghệ trình chiếu 3D tái hiện toàn bộ cấu trúc đô thị cổ trên đảo.

Qua mô hình, du khách có thể quan sát bến cảng, học viện, thao trường cùng nhiều công trình từng tồn tại cách đây hàng trăm năm.

"Mục tiêu của chúng tôi là cho thấy Hoàng Hoa Thành không chỉ là một công trình quân sự mà còn là một đô thị hoàn chỉnh, nơi quốc phòng, sản xuất nông nghiệp và đời sống văn hóa cùng tồn tại", ông Tăng Nham cho biết.

Mô hình tái hiện một đền thờ cổ tại Trung tâm Triển lãm khảo cổ Hoàng Hoa Thành

Nơi chiến tranh và giáo dục cùng tồn tại

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất tại Hoàng Hoa Thành là Học viện Hoằng Văn.

Theo nhà khảo cổ Thái Á Lâm, đây là di tích văn hóa - giáo dục sớm nhất từng được phát hiện tại khu vực Trung Châu cổ, nay thuộc huyện Trung Hiền.

Khu học viện gồm nhiều hạng mục như năm chính điện, ao bán nguyệt, cầu đá và đình nghỉ chân, phản ánh truyền thống giáo dục lâu đời của địa phương.

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ đã tìm thấy nhiều hiện vật được bảo tồn gần như nguyên vẹn, gồm bút lông, nghiên mực, quân cờ và xúc xắc.

Đáng chú ý nhất là một quả bom sắt hình cầu gọi là tielei. Hiện vật này được xem là một trong những loại vũ khí nổ cổ xưa nhất từng được phát hiện trên thế giới.

Theo các chuyên gia, sự xuất hiện đồng thời của công cụ học tập và vũ khí chiến tranh cho thấy đời sống đặc biệt của cư dân trên đảo, nơi việc học hành và nhiệm vụ phòng thủ cùng tồn tại.

Hiện gần 400 hiện vật khai quật được tại Hoàng Hoa Thành đang được trưng bày tại trung tâm triển lãm mới.

Không chỉ giới thiệu hiện vật theo cách truyền thống, trung tâm còn ứng dụng công nghệ số với hình ảnh 3D, âm thanh vòm và các hình thức trình chiếu tương tác nhằm tái hiện không gian lịch sử một cách sinh động hơn.

Nhờ đó, du khách có thể trải nghiệm hành trình khám phá Hoàng Hoa Thành theo cách trực quan và gần gũi hơn với đời sống đương đại.

Hướng tới bảo tồn di sản và hệ sinh thái

Dù mới mở cửa chưa đầy một tháng, trung tâm đã bắt đầu xây dựng các chương trình tham quan, học tập dành cho học sinh, sinh viên và những người yêu thích lịch sử quân sự cổ đại Trung Quốc.

Trước đó, Công viên Di tích khảo cổ Hoàng Hoa Thành được đưa vào hoạt động năm 2023. Tuy nhiên, công viên vẫn thiếu không gian dành cho trưng bày, nghiên cứu và giao lưu văn hóa.

Việc đưa trung tâm triển lãm vào hoạt động được kỳ vọng sẽ hoàn thiện mô hình bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách toàn diện hơn.

Hiện Hoàng Hoa Thành đã được đưa vào danh sách dự kiến đề cử Di sản Văn hóa Thế giới của Trung Quốc. Theo các nhà quản lý, việc đề cử không chỉ dựa trên giá trị khảo cổ mà còn ghi nhận những đặc điểm tự nhiên độc đáo của hòn đảo giữa dòng Dương Tử.

Trong thời gian tới, địa phương dự kiến triển khai nhiều biện pháp bảo tồn môi trường. "Chúng tôi không chỉ muốn thu hút du khách đến tham quan, mà còn mong họ hiểu sâu hơn về lịch sử của địa điểm này và cùng tham gia bảo vệ môi trường, gìn giữ các giá trị di sản cho tương lai", ông Tăng Nham chia sẻ.