Dấu ấn di sản văn hóa Pháp tại Đà Nẵng

Triển lãm “Giao điểm Việt Nam” do Viện Pháp tại Việt Nam và Bảo tàng Đà Nẵng phối hợp tổ chức tại Bảo tàng Đà Nẵng. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Vẻ đẹp kiến trúc “độc bản”

Nghiên cứu về giá trị văn hóa các di sản kiến trúc Pháp ở Đà Nẵng, ThS. Phạm Thị Tú Trinh, giảng viên Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), hội viên Hội Văn nghệ dân gian thành phố Đà Nẵng cho rằng, di sản kiến trúc Pháp là một tài sản độc đáo của Đà Nẵng, lưu giữ và chuyên chở biết bao nhiêu câu chuyện văn hóa, lịch sử của đất và người Đà Nẵng. Chúng có vai trò quan trọng trong việc kiến tạo bản sắc của đô thị, từ đó tiếp tục tạo động lực để Đà Nẵng phát triển và hội nhập một cách thuận tiện hơn...

Theo thống kê, trên địa bàn trung tâm thành phố Đà Nẵng hiện có khoảng 20 công trình kiến trúc kiểu Pháp giá trị. Trong đó có 8 công trình mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa tiêu biểu: Nhà thờ Chính tòa (nhà thờ Con Gà), Bảo tàng Điêu khắc Chăm, trụ sở UBND thành phố Đà Nẵng (nay là Bảo tàng Đà Nẵng), Tòa án phúc thẩm thành phố Đà Nẵng, Nhà hàng Đông Dương, trụ sở Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Đà Nẵng, Cơ quan đại diện Bộ Thông tin và Truyền thông thành phố Đà Nẵng, Công ty CP Cung ứng tàu biển.

Vẻ đẹp của các công trình kiến trúc Pháp chính là “độc bản” với loại hình, phong cách kiến trúc chưa từng có tại Đà Nẵng trước đó do các kiến trúc sư nước ngoài thiết lập. Tất cả theo kiểu kiến trúc Tây phương, tọa lạc ở vị trí thuận tiện và đẹp đẽ, nằm tương đối gần nhau tạo thành không gian đặc trưng của một khu vực đô thị mới. Điển hình là Bảo tàng Điêu khắc Chăm được xây dựng hơn một thế kỷ, theo phong cách kiến trúc Chăm kết hợp với kiến trúc Tân cổ điển Pháp thể hiện ở việc sử dụng những mô hình nghệ thuật của người Chăm.

Trong khi đó, nhà thờ Con Gà được xây dựng theo phong cách Gothic điển hình của các thánh đường Tây Âu lúc bấy giờ. Đặc điểm tiêu biểu nhất của nhà thờ là chi tiết mái vòm và đầu nhọn, những đường nét cao vút với các vòm cửa quả trám, được lắp khung kính và mặt bằng của nhà thờ có hình dáng chữ thập.

Ngày nay, nhà thờ Con Gà trở thành điểm đến du lịch không thể bỏ qua trên hành trình tham quan thành phố của du khách trong và ngoài nước. Giá trị nghệ thuật từ loại hình kiến trúc Công giáo Chánh tòa này đã góp phần làm đa dạng hơn về đời sống tâm linh và đời sống vật chất của người Đà Nẵng.

Bảo tàng Đà Nẵng với kiến trúc Pháp, là cầu nối văn hóa khi tổ chức các hoạt động giao lưu giữa hai nước. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Cầu nối văn hóa

Có thể thấy, những công trình kiến trúc Pháp tại Đà Nẵng không chỉ là di sản đô thị mà cũng là cầu nối văn hóa giữa Việt Nam và Pháp. Khi trở thành không gian cho các triển lãm, hội thảo và tọa đàm, các công trình này góp phần tái hiện lịch sử giao lưu, khơi mở đối thoại về bảo tồn di sản và phát triển đô thị, đồng thời tăng cường sự hiểu biết, gắn kết và hợp tác giữa nhân dân hai nước.

Với ý nghĩa này, mới đây, Viện Pháp tại Việt Nam đã phối hợp Bảo tàng Đà Nẵng tổ chức triển lãm “Giao điểm Việt Nam”, quy tụ các tác phẩm của 3 nhiếp ảnh gia người Pháp từng gắn bó sâu sắc và lâu dài với Việt Nam, gồm Daniel Roussel, Gilbert Bertrand và Lily Franey. Bằng cách kết nối những tác phẩm riêng biệt nhưng gắn bó mật thiết, triển lãm cho công chúng thấy tinh thần kiên cường và sức mạnh bền bỉ của một dân tộc Việt Nam.

Chia sẻ về việc chọn Bảo tàng Đà Nẵng để tổ chức, ông Eric Soulier, Tham tán hợp tác văn hóa Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam cho rằng, cuộc triển lãm diễn ra tại tòa nhà tuyệt đẹp rất có ý nghĩa đối với các nghệ sĩ Pháp và đơn vị tổ chức. Cuộc triển lãm là bước khởi đầu cho những dự án hợp tác văn hóa giữa thành phố Đà Nẵng và Đại sứ quán Pháp trong tương lai.

Di sản kiến trúc Pháp trên địa bàn thành phố là minh chứng cho tinh thần giao lưu văn hóa, dung hợp những khác lạ ngoại sinh vào trong bản sắc nội sinh của đất và người Đà Nẵng. Phong cách Đông Dương đặc trưng bởi sự tích hợp một cách sáng tạo và nhuần nhuyễn các vật liệu xây dựng và chi tiết kiến trúc của các nước bản địa vào kiến trúc thuộc địa Pháp.

Các công trình kiến trúc Pháp đã trở thành những mảnh ghép không thể thiếu của lịch sử văn hóa Đà Nẵng. Nó chính là ngôn ngữ đặc biệt mà chỉ cần nhìn vào sẽ gợi nhớ cả một thời kỳ lịch sử hào hùng của một vùng đất anh dũng, kiên cường.

Nhà nghiên cứu Võ Văn Thắng, nguyên Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng chia sẻ: “Rất may là hiện nay có 3 công trình kiến trúc thuộc di sản văn hóa Pháp còn lại ở Đà Nẵng đều thuộc ngành bảo tàng quản lý, gồm tòa nhà Bảo tàng Đà Nẵng, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng và trụ sở Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Đà Nẵng.

Do đó, thành phố nên đầu tư cho công tác bảo trì, tránh xuống cấp và tránh điều chỉnh các chi tiết thiết kế của công trình cũ; đồng thời hỗ trợ tổ chức các hoạt động chuyên đề tại các cơ sở trên trong dịp diễn ra các sự kiện quốc tế lớn như liên hoan phim, lễ hội pháo hoa, các hội thảo quốc tế… Đây cũng là hình thức gián tiếp quảng bá các di sản kiến trúc này đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước”.