Bí quyết chi tiêu khôn ngoan giúp luôn dư dả mà không cần giàu sẵn

Quản lý tiền bạc không phải là kỹ năng tự nhiên mà có, nó thường được hình thành từ những trải nghiệm rất sớm hoặc những bước ngoặt trong cuộc sống.

Từ những câu chuyện cá nhân với nhiều hoàn cảnh khác nhau, có thể thấy hành trình học cách tiết kiệm không hề giống nhau, nhưng đều dẫn đến một điểm chung là nhu cầu tạo ra sự an toàn tài chính.

Thực tế cho thấy, bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu rèn luyện thói quen này nếu đi đúng hướng.

HÀNH TRÌNH HỌC CÁCH GIỮ TIỀN

Ngay từ khi còn rất nhỏ, ý thức về tiền bạc đã nhen nhóm trong suy nghĩ của một cô bé từng trải qua quãng thời gian nằm viện.

Những câu hỏi ngây thơ nhưng đầy trăn trở về chi phí ăn uống, thuốc men đã vô tình hé lộ một tính cách cẩn trọng hiếm thấy.

Lớn lên, sự dè dặt ấy chuyển hóa thành thói quen chi tiêu có kế hoạch, luôn đặt ra giới hạn rõ ràng và coi tiết kiệm như một cách tự thưởng cho tương lai an toàn.

“Bạn bắt đầu biết quản lý chi tiêu từ khi nào?

Hồi học lớp 3, mình bị gãy tay phải đi viện, bà ngoại lên trông mình 1 tuần. Mình lúc đó thi thoảng hỏi bà ngoại kiểu: bà ơi suất cơm có đắt không bà? mua nước có tốn không bà? tiền viện hết bao nhiêu hả bà?

Sau khi mình ra viện bà ngoại mách đùa với mẹ rằng con bé này nó ghê gớm hơn chị nó, mua cái gì nó cũng sợ tiêu hết tiền của mẹ nó.

Sau này lớn, đi làm rồi mình luôn chi tiêu theo kiểu nếu có 10 đồng mình sẽ chi tiêu bao nhiêu đồng cho tiền ăn, tiết kiệm bao nhiêu, mua sắm bao nhiêu. Mình sẽ chi tiêu thoải mái ở cái khoảng mà mình cho phép, chứ không bao giờ tiêu quá lố tay!

Với mình, tự thưởng cho bản thân không chỉ đơn giản là mua sắm, chi tiêu những đồ mình thích, đó cũng có thể là tiết kiệm tiền bảo đảm cho tương lai, vì mình luôn thích cảm giác an toàn!”.

Đồng quan điểm, có người hình thành thói quen tiết kiệm từ hoàn cảnh sống sớm tự lập. Từ những năm học cấp hai, khi phải thay cha mẹ quán xuyến chi tiêu trong gia đình với khoản tiền ít ỏi, một người đã rèn cho mình lối sống chắt chiu.

“Bà giống tôi. Từ cấp 2, chính xác là lớp 7 – 8 tôi ở nhà với em trai. Bố mẹ đi làm xa gửi tiền về. Tôi đã biết chi tiêu thu vén mỗi tháng 400.000 đồng cho 2 chị em. Hết cấp 2 đi làm công ty, mỗi tháng để ra lương cơ bản, chỉ dám tiêu tiền tăng ca. Đến giờ tháng 20 – 30 triệu đồng. Tôi cũng không dám đổi điện thoại cho dù điện thoại đang dùng ngày sạc pin 4 lần. Nhưng mà tôi thích tiết kiệm”.

Không chỉ vậy, giá trị của việc “tích tiểu thành đại” còn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong nhiều gia đình. Một bình luận kể rằng lời dạy của mẹ về việc biết dành dụm đã trở thành kim chỉ nam trong quản lý tài chính.

“Mẹ em luôn dạy năng nhặt thì chặt bị, mà có tiền là phải biết tiết kiệm. Mấy năm gần đây chỉ tiêu của em rơi vào 30 - 50% thu nhập, phần còn lại là tiết kiệm, em còn hơi kém khoản đầu tư để sinh ra lợi nhuận cao hơn”.

Từ những thói quen nhỏ trong thời đi học, một số người khác đã sớm định hình lối sống tiết kiệm bền vững. Việc mang cơm đi học để giảm chi tiêu dần chuyển thành nguyên tắc quản lý tài chính khi trưởng thành, với tỷ lệ phân bổ thu nhập rõ ràng.

“Em cũng giống chị, chắc cái này do tính từng người quá. Xưa đi học mẹ cho tiền ăn mỗi ngày nhưng ngày nào cũng múc cơm đi học cho tiết kiệm. Lớn lên xíu thì đi làm, lương em sẽ chia ra 7:3 (tiết kiệm 7, tiêu 3). Giờ có gia đình thì không chỉ tiết kiệm mà còn tìm cách làm cho đồng tiền của mình tăng giá trị lên. Thấy số dư ngày càng tăng lên cảm giác an toàn”.

Đôi khi, một biến cố bất ngờ trong cuộc sống của người khác lại trở thành bước ngoặt nhận thức. Câu chuyện về một khoản tiền dự định mua xe phải chuyển sang chi trả viện phí đã khiến một người thay đổi hoàn toàn cách nhìn về tài chính cá nhân.

“Mình thì biết vén muộn hơn, khi mà một người bạn kể rằng bạn dự định mua ô tô, vừa mới cọc 20 triệu đồng thì mẹ đau tim. May có số tiền chưa mua thì đóng viện phí mổ tim. Nên tự nghĩ lúc đó nếu là mẹ mình thì sao nhỉ? Và từ đó bắt đầu học quản lý tài chính cá nhân, có quỹ khẩn cấp 6 - 12 tháng. Nên khi em gái bị tai nạn giao thông là mình có sẵn tiền rồi, dù em ấy có 4 cái bảo hiểm và bảo hiểm y tế nữa nhưng tiền mặt không thể không có trong nhà lúc cấp bách”.

Với thế hệ trẻ, tiết kiệm không còn là nghĩa vụ mà dần trở thành niềm vui. Có ý kiến chia sẻ cảm giác hài lòng khi nhìn thấy số dư tài khoản tăng lên, thay vì chi tiêu cho những món đồ phù phiếm.

“Em 27 tuổi, em thấy tiết kiệm vui hơn là mua sắm á. Tự dưng giờ em không muốn mua váy vóc, son phấn gì. Chỉ thích tích tiền với vàng, giờ cũng có sổ tiết kiệm 200 triệu đồng với hơn 1 cây vàng. Không nhiều nhưng mỗi lúc em buồn em hay mở tài khoản ngân hàng ra ngồi xem, thấy đỡ buồn hẳn mà yên tâm lắm ạ”.

Trái ngược với những câu chuyện tiết kiệm kỷ luật, không ít người lại rơi vào vòng luẩn quẩn của chi tiêu mất kiểm soát.

“Mình năm nay 33 tuổi, đã có chồng và 2 con trai. Kinh tế hầu như mình làm ra là chủ yếu. Mình bán các mặt hàng nông sản hoa quả tươi, thu nhập có tháng cũng 100 hoặc hơn, ít cũng vài chục nhưng bản thân chưa bao giờ tiết kiệm được. Nếu như không có chồng chắc không có dư dả và có đất, có xe. Không hiểu chi tiêu kiểu gì không tiết kiệm, không giữ được tiền mà không có khoản riêng biệt… Cái bản tính tiêu lố quá và chi tiêu không kiểm soát này không biết làm sao để bỏ được. Nhiều lúc thấy mình vô dụng, kiếm ra nhiều tiền mà muốn giữ và dư dả phải chuyển khoản qua chồng để chồng cất và giữ”.

LỘ TRÌNH HỌC TIẾT KIỆM AI CŨNG CÓ THỂ BẮT ĐẦU

Việc bắt đầu học cách tiết kiệm thường được khuyến nghị đi từ những bước cơ bản, dễ áp dụng trong đời sống hàng ngày. Trước hết là xây dựng thói quen theo dõi thu nhập và chi tiêu.

Khi nắm rõ dòng tiền ra vào, mỗi cá nhân sẽ nhận diện được những khoản chi chưa cần thiết để điều chỉnh. Việc ghi chép hoặc sử dụng công cụ quản lý tài chính giúp kiểm soát chi tiêu hiệu quả và là bước đầu tiên để hình thành thói quen tiết kiệm.

Việc ghi chép giúp kiểm soát chi tiêu hiệu quả và là bước đầu tiên để hình thành thói quen tiết kiệm

Sau đó, lập kế hoạch chi tiêu rõ ràng là yếu tố quan trọng để duy trì kỷ luật tài chính. Một nguyên tắc phổ biến là phân chia thu nhập thành các nhóm như chi phí thiết yếu, tiết kiệm và chi tiêu cá nhân. Việc đặt ra tỷ lệ cụ thể, chẳng hạn quy tắc 50/30/20 sẽ giúp cân bằng giữa nhu cầu hiện tại và mục tiêu dài hạn.

Song song với đó, thiết lập mục tiêu tiết kiệm cụ thể sẽ giúp duy trì động lực. Những mục tiêu như xây dựng quỹ khẩn cấp, tích lũy cho học tập hay mua sắm lớn sẽ khiến việc tiết kiệm trở nên rõ ràng và có định hướng hơn. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế, việc đặt mục tiêu tài chính cụ thể có thể cải thiện đáng kể hành vi tiết kiệm và khả năng quản lý tiền bạc.

Một bước quan trọng khác là ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng cho các tình huống khẩn cấp. Khoản tiền này thường được khuyến nghị đủ để trang trải chi phí sinh hoạt trong vài tháng, giúp giảm áp lực khi gặp sự cố bất ngờ như mất việc hoặc vấn đề sức khỏe. Quỹ dự phòng là yếu tố then chốt giúp tăng khả năng chống chịu tài chính của mỗi cá nhân.

Ngoài ra, việc tự động hóa quá trình tiết kiệm, chẳng hạn trích một phần thu nhập ngay khi nhận lương, cũng là cách hiệu quả để duy trì thói quen lâu dài. Nhiều nghiên cứu cho thấy khi việc tiết kiệm trở thành hành động mặc định, khả năng duy trì sẽ cao hơn so với việc phụ thuộc vào ý chí nhất thời. Đồng thời, xây dựng thói quen tự động tiết kiệm cũng giúp củng cố kỷ luật tài chính và hạn chế chi tiêu không cần thiết.

Cuối cùng, thường xuyên đánh giá và điều chỉnh kế hoạch tài chính là cần thiết để phù hợp với thu nhập và hoàn cảnh thay đổi. Khi thu nhập tăng hoặc nhu cầu thay đổi, việc điều chỉnh tỷ lệ tiết kiệm sẽ giúp duy trì sự cân đối lâu dài. Đây cũng là cách để thói quen tiết kiệm không trở thành áp lực mà vẫn đảm bảo hiệu quả bền vững.

Hạ Vy