Bí thư chi bộ nơi khó nhất - Giữ 'gốc rễ' của Đảng trên dãy núi biên cương (Bài cuối)

Có người trẻ mới cai nghiện về, thấy cán bộ đến thăm lánh ra cửa sau. Ông Triệu Văn Háy vẫn kiên trì tìm gặp, bởi sau cánh cửa né tránh họ cần được giúp đỡ để vượt qua mặc cảm, làm lại cuộc đời. Hơn 20 năm làm cán bộ xã, về nghỉ hưu làm Bí thư Chi bộ xóm Lũng Phjắc (2017 - 2026), xã Đàm Thủy, ông chứng kiến tệ nạn ma túy làm kiệt quệ nhiều gia đình, đe dọa tương lai thế hệ trẻ. Nghỉ hưu, mang di chứng gãy chân, ông vẫn cùng công an, Bộ đội Biên phòng đấu tranh với tệ nạn ma túy với sự tâm huyết, linh hoạt, bền bỉ giữ xóm bản biên cương, để “gốc rễ” của Đảng bám sâu trong lòng dân.

Nỗi đau không dừng ngoài cửa nhà

Ngoài 75 tuổi, sức khỏe có phần giảm sút, nhưng khi chúng tôi hỏi: Vì sao, chân bị di chứng do tai nạn mà ông vẫn bền bỉ cùng các lực lượng chức năng đấu tranh với tệ nạn ma túy. Ông Háy cười lạc quan, kiên nghị nói: Bởi tôi là đảng viên đã hơn 40 năm tuổi Đảng, lớn tuổi nhất trong 16 đảng viên của chi bộ. Vì thế dù hoàn cảnh nào cũng phải gương mẫu nhất. Xen giữa những câu chuyện công tác là nỗi đau của bao gia đình trong xóm, cả gia đình mình.

Lũng Phjắc những năm 2000 - 2005, chỉ đi đường mòn quanh chân núi nên đi ra trung tâm xã, huyện rất khó, nhưng qua lối mòn sang bên kia biên giới lại gần. Đường khó đi nên nhiều trẻ học hết tiểu học, THCS rồi ở nhà làm ruộng. Việc học lên THPT, học nghề quá xa với điều kiện gia đình nên thanh niên lớn lên thiếu cơ hội tìm việc làm ổn định.

Xóm có quặng lộ thiên trên những quả đồi, bờ ruộng trở thành nguồn kiếm tiền. Người dân đua nhau đào quặng rồi đem qua các lối mòn sang bên kia biên giới bán. Làn sóng khai thác quặng trái phép cuốn theo sức lao động của nhiều gia đình, kéo theo những bất ổn mà chưa ai lường được hết hệ luỵ xã hội. Chuyện mua bán hằng ngày cũng hướng sang chợ bên kia đường biên giới. Con gà, con lợn, nông sản làm ra được mang sang bán, đổi lấy gạo, rau, hàng hóa. Chợ gần biên, dễ tiêu thụ; còn ra chợ xã phải gánh hàng đi xa, có khi không bán hết lại gánh về. Từ đầu ra sản phẩm đến nhu cầu sinh hoạt, bà con ngày càng phụ thuộc vào việc giao thương ấy.

Ông Triệu Văn Háy luôn trao đổi cùng lực lượng biên phòng về tình hình trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xóm.

Ông Háy lo lắng sinh kế bấp bênh, việc qua lại biên giới khó kiểm soát, người dân hiểu biết pháp luật còn hạn chế sẽ dẫn đến nhiều hệ luỵ xã hội khác. Ông báo cáo Đảng ủy xã Đàm Thủy, Huyện ủy Trùng Khánh (cũ), đề nghị quan tâm giải quyết điểm nóng Lũng Phjắc.

Cũng thời gian ấy, hoạt động mua bán, vận chuyển, sử dụng ma túy diễn biến phức tạp tại khu vực Trùng Khánh rồi len lỏi xâm nhập xuống các xóm biên giới. Một bộ phận thanh niên Lũng Phjắc bỏ học, thiếu việc làm bị rủ rê vướng vào tệ nạn ma túy, đánh bạc, tham gia tệ nạn xã hội khác... Có gia đình 2 - 3 người nghiện; người phải chấp hành án, người đi cai rồi trở về lại tái nghiện, cứ thế lặp đi lặp lại. Xóm nhức nhối vì tệ nạn ma túy làm hao hụt sức lao động, tài sản, suy kiệt giống nòi...

Từ năm 2001 đến năm 2007, làm Trưởng Công an và cán bộ xã Đàm Thủy, ông Háy phối hợp với bộ đội Biên phòng bám địa bàn, đấu tranh phá nhiều vụ mua bán, vận chuyển, sử dụng ma túy và thu gom các đối tượng sử dụng ma túy đi cai nghiện, có đợt 20 - 30 người. Và rồi những kẻ ác ý đã âm mưu trả thù ông bằng cách gài con trai ông sử dụng ma túy, có thời gian chấp hành án và đi cai nghiện. Có lần, người con nhắn về mong bố tới đón. Ông đến, hy vọng con bắt đầu lại. Nhưng công việc ở xã, những chuyến xuống xóm nối tiếp khiến việc thường xuyên theo sát, giúp đỡ con gặp nhiều khó khăn. Ông là người từng khuyên bảo nhiều gia đình rời tệ nạn ma túy, giờ phải đối diện nỗi day dứt của chính một người cha.

Vì thế, nghỉ công tác ở xã, bị chấn thương nặng ở chân, khi sức khỏe hồi phục, ông lại nhận việc ở khu dân cư, rồi làm Bí thư Chi bộ xóm Lũng Phjắc. Nỗi đau riêng khiến ông càng thấm thía: đấu tranh với tệ nạn ma túy và những người lầm lỡ phải đi cùng giúp đỡ người muốn làm lại cuộc đời. Sau mỗi người cai nghiện về là một gia đình đang chờ đợi, như chính ông từng chờ đợi con mình.

Bền gan chặn tệ nạn ma túy, mở lối cho người trở về

Giai đoạn 2017 - 2026, ma túy ở Lũng Phjắc đã giảm nhưng vẫn âm ỉ, nhức nhối. Chúng tôi hỏi ông Háy: Vì sao nhiều năm quyết liệt đấu tranh vẫn chưa xóa được? Ông trầm ngâm kể có những gia đình có 2, 3 người thuộc 2 thế hệ cùng nghiện; những người đi cai nghiện bắt buộc nhiều lần trở về vẫn tái nghiện.

Theo ông, người trở về thường đối diện cảnh thiếu việc làm, sự dè dặt của hàng xóm và lời rủ rê từ bạn nghiện cũ. Gia đình thương con nhưng không phải lúc nào cũng biết cách giúp. Có người vừa quyết tâm cai nghiện đã chùn bước; có trường hợp tiếp tay mua bán, vận chuyển ma túy để có tiền sử dụng. Ông hiểu những giằng co ấy bằng nỗi đau từ chính nhà mình. Con trai từng chấp hành án, đi cai nghiện rồi qua đời. Mất mát ấy theo ông trong những lần gặp người sau cai: đưa một người đi điều trị đã khó, giúp họ đứng vững khi trở về còn cần sự nâng đỡ lâu dài.

Ông Háy tích cực nắm tình hình từng chòm dân cư.

Từ khi nhận nhiệm vụ Bí thư Chi bộ xóm Lũng Phjắc (năm 2017), ông Háy đem kinh nghiệm làm cán bộ, công an xã vào giữ bình yên cho xóm. Ông cùng trưởng xóm, các đoàn thể, đảng viên khác tích cực nắm tình hình từng chòm dân cư: người lạ đến liên hệ với ai, nhà nào có người bị rủ vượt biên làm thuê, người sau cai đang gặp khó khăn gì. Những dấu hiệu liên quan đến ma túy, mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép được ông trao đổi kịp thời với công an, bộ đội Biên phòng để xác minh, xử lý.

Có những đêm, nén cơn đau ở chân, ông cùng lực lượng chức năng bám địa bàn. Ông nhớ đợt thực hiện phương án “lừa làm binh” đã gom được 30 người đưa đi cai nghiện bắt buộc. Nhưng chiếc xe rời bản chưa có nghĩa công việc đã xong. Ngày họ trở về, ai sẽ giúp họ tránh những mối quan hệ kéo mình trở lại đường cũ?

Ông gọi cách làm cần bền bỉ theo đuổi là “vừa chặn vừa đón”: chặn hành vi phạm pháp, đón người sau cai bằng sự quan tâm và cơ hội làm lại cuộc đời. Có người thấy ông đến liền tránh ra cửa sau. Ông vẫn tìm dịp gặp lại, bắt đầu từ chuyện nhà, chuyện làm ăn. Nghe được điều khiến họ mặc cảm, hiểu những vướng mắc họ ngại nói, ông mới khuyên giải. Với gia đình, ông vận động người thân kiên trì đồng hành, giữ liên hệ với cán bộ để được hỗ trợ. Người trở về cần công việc, cần được tin tưởng và có người để tìm đến lúc dao động.

N.V.T., H.V.T., Đ.V.H. từng sử dụng ma túy, được ông khuyên bảo, giúp đỡ sau cai, vẫn biết ơn những lần ông tìm gặp. Sự tiến bộ của họ tiếp thêm niềm tin cho ông. Bởi sau mỗi người đứng dậy được là một gia đình bớt khổ; sau mỗi cánh cửa chịu mở ra đón ông là thêm một cơ hội giữ người ở lại với bình yên.

Bồi đắp thế hệ trẻ, bền “gốc rễ” nơi biên cương

Hơn 20 năm chứng kiến ma túy làm kiệt quệ nhiều mái nhà, ông Háy càng đau đáu với tương lai thế hệ trẻ ở Lũng Phjắc. Từng khuyên cha rồi lại vận động con đi cai nghiện, ông hiểu muốn ngăn nỗi đau lặp lại phải chăm lo lớp trẻ từ sớm. Trong những lần bàn việc xóm, ông luôn nhắc trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cộng đồng: giúp con trẻ được học, có nghề nghiệp, đủ bản lĩnh trước lời dụ dỗ.

Hiệu trưởng Trường THPT Pò Tấu Nông Thị Huyền chia sẻ: Những năm qua, từ sự chủ động đề nghị của ông Háy giúp nhà trường hằng năm tích cực phối hợp với công an, bộ đội Biên phòng tổ chức cho học sinh tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa tuyên truyền về tệ nạn ma túy. Đồng thời sát sao quan tâm, tìm hiểu từng em học sinh ở xóm Lũng Phjắc để khi các em có chuyện khó nói, vướng mắc gia đinh sẽ chủ động tìm đến thầy cô để chia sẻ và tháo gỡ kịp thời.

Ông Triệu Văn Háy cùng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Đàm Thủy trao đổi về tuyên truyền, vận động nhân dân phòng, chống ma túy, hưởng ứng đợt cao điểm “100 ngày đêm làm sạch địa bàn” tại xóm Lũng Phjắc.

Ông nhắc các bậc cha mẹ bận mưu sinh cũng cần biết con giao du với ai, gặp khó khăn gì; đoàn thể phải gần thanh thiếu niên hướng các em vào việc có ích, hỗ trợ học nghề, tìm việc làm. Một đứa trẻ cần được giúp đỡ không thể bị bỏ quên giữa những trách nhiệm chung ấy. Từ những kiến nghị tâm huyết của ông Háy và yêu cầu thực tế, tháng 8/2026, các cấp, ngành, lực lượng chức năng triển khai đợt cao điểm “100 ngày đêm làm sạch địa bàn”. Ông tiếp tục góp kinh nghiệm, tham mưu cách vận động, cùng cán bộ và các đoàn thể xóm đến từng nhà giải thích, khơi dậy trách nhiệm của bà con với sự bình yên của gia đình, tương lai con cháu. Với ông, đợt cao điểm phải được nối tiếp bằng sự bền bỉ hằng ngày: giúp người sau cai có điểm tựa, thanh niên có hướng làm ăn, để những chuyển biến của bản được giữ vững từ mỗi mái nhà.

Trong lớp cán bộ hôm nay, Trưởng xóm Hoàng Minh Hoan và Bí thư Chi bộ của xóm Lũng Phjắc là anh Lý Văn Giáp, nguyên là Trưởng Công an xã Đàm Thủy (cũ) đều là thế hệ trẻ. Anh Giáp xúc động nói: Bác Háy tuy nghỉ nhưng vẫn tâm huyết chỉ bảo cho chúng tôi bằng kinh nghiệm và sự tận tâm giải quyết việc khó đến cùng. Sự đồng hành của bác Háy là động lực giúp chúng tôi nỗ lực phối hợp với các lực lượng chức năng phấn đấu đưa Lũng Phjắc trở thành địa bàn không ma túy.

Đại úy Nông Quốc Huy, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Đàm Thủy ghi nhận: Bác Háy là điểm tựa tin cậy ở cơ sở, những năm qua, bác cung cấp nhiều thông tin có giá trị cho lực lượng chức năng đấu tranh với nhiều vụ việc, chuyên án; tham mưu cách vận động, cùng cán bộ, chiến sĩ đến từng nhà giải thích cho dân hiểu tác hại tệ nạn ma túy để người dân tích cực xóa xóm trắng ma túy. Sự gần gũi, kiên trì của bác Háy củng cố tình đoàn kết quân dân, giúp bà con cùng giữ bình yên xóm làng.

Từ người từng gánh việc bản đến lớp cán bộ tiếp nối, trách nhiệm với dân được truyền bằng những việc làm cụ thể. “Gốc rễ” của Đảng ở Lũng Phjắc bền thêm khi người trẻ được nâng đỡ trưởng thành, biết nhận việc chung và tiếp tục gìn giữ bình yên cho xóm.

Bài 1: Chảo A Nảy - Người “neo” bản Dao giữa mây ngàn biên giới.

Bài 2: Dương Văn Hoan - Từ dang dở học tập đến khát vọng đổi thay Pú Dô.

Bài 3: Sùng Mí Có - Đánh thức nội lực đồng bào Mông giữa núi đá Lũng Mần.