Biến lợi thế 'cầu công nghệ' thành động lực bứt phá cho Thành phố Đồng Nai

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: VPQH

Nhận diện những nghịch lý trong phát triển kinh tế số

Chiều 04/9, tại Nhà Quốc hội đã diễn ra Hội nghị giữa Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) với Đoàn Công tác của Thành ủy Đồng Nai về tư vấn, định hướng một số nội dung phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) của TP. Đồng Nai.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT Nguyễn Thanh Hải đánh giá, TP. Đồng Nai đang hội tụ những điều kiện mà rất ít địa phương có được.

Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị đã trao cho TP. Đồng Nai một khung thể chế vượt trội. Đặc biệt, Thành phố cũng có Cảng Hàng không quốc tế Long Thành - điểm khởi đầu của một cấu trúc phát triển hoàn toàn mới cho cả vùng Đông Nam Bộ. “Nhiều nơi phải đi tìm thị trường cho công nghệ; Đồng Nai đã có sẵn hàng nghìn bài toán công nghiệp chờ lời giải” - bà Nguyễn Thanh Hải chỉ rõ.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT cũng chỉ ra khoảng cách giữa "có chủ trương, có dữ liệu, có nguồn lực" với "có sản phẩm, có giá trị, có hiệu quả thực chất" vẫn còn lớn.

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: VPQH

Điển hình là kinh tế số của TP. Đồng Nai mới đạt khoảng 7,88% GRDP trong khi mục tiêu năm 2030 là 30%; FDI lớn nhưng năng lực công nghệ nội sinh còn mỏng; dữ liệu nhiều nhưng giá trị khai thác thấp; nhân lực đông nhưng nhân lực lõi thiếu.

“Gọi đúng tên những nghịch lý ấy đã là một nửa lời giải. Nửa còn lại là chọn đúng việc, đúng thứ tự và đủ bản lĩnh để dừng trước những việc chưa đủ điều kiện” - bà Nguyễn Thanh Hải nói.

Chủ nhiệm Ủy ban KH, CN&MT cũng đánh giá cao cách đặt vấn đề của Đồng Nai khi gửi tới Ủy ban 26 nội dung thuộc 6 nhóm, đi thẳng vào những nút thắt khó nhất là đo lường, thể chế, công nghệ lõi, thị trường và con người để đề nghị tư vấn.

Theo đó, Ủy ban có thể hỗ trợ Thành phố 3 nội dung: tri thức thể chế, kinh nghiệm thực tiễn tích lũy qua giám sát ở nhiều địa phương và mạng lưới chuyên gia, đối tác.

Đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào từng ngành kinh tế

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP. Đồng Nai Tôn Ngọc Hạnh - Trưởng Đoàn công tác cho biết, Thành phố mong muốn được định hướng, tư vấn về những mô hình hay, cách làm tốt để nghiên cứu, triển khai phù hợp với thực tiễn địa phương, nhằm rút ngắn thời gian thực hiện, triển khai ngay các giải pháp để có thể có sản phẩm sớm nhất là cuối năm 2026.

Bà Tôn Ngọc Hạnh cũng nêu một số trăn trở của Thành phố, đặc biệt là giải pháp để đưa KHCN,ĐMST&CĐS vào từng ngành kinh tế.

“Thành phố tự hào là thủ phủ công nghiệp, với 89 khu công nghiệp, trong đó 44 khu đã gần như lấp đầy và sẽ phát triển mở rộng thêm nhưng tỷ trọng công trong sản xuất còn chưa cao”- bà Tôn Ngọc Hạnh nói và cho biết, Đồng Nai rất cần tư vấn về bước đi, cách làm, phương pháp để thúc đẩy tỷ trọng công nghệ trong sản xuất, gia tăng tỷ trọng kinh tế số.

Cùng với đó là giải pháp để đưa công nghệ vào nông nghiệp nhằm gia tăng giá trị, xây dựng các doanh nghiệp đầu tàu, đóng vai trò dẫn dắt, lan tỏa; khai thác các giá trị thương mại dịch vụ, du lịch để tạo tăng trưởng, đưa TP Đồng Nai trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia và của vùng trong thời gian tới.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP. Đồng Nai Tôn Ngọc Hạnh phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: VPQH

Phân tích rõ hơn về lợi thế của địa phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT Trần Văn Khải chỉ ra, Đồng Nai đang sở hữu "cầu công nghệ" thuộc hàng lớn nhất khu vực phía Nam.

Năm 2025, quy mô kinh tế của Thành phố đạt khoảng 700.000 tỷ đồng (đứng thứ 4 cả nước), tăng trưởng GRDP đạt 9,63%, thu ngân sách đạt trên 103.000 tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu đạt 34,6 tỷ USD và chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 15,22%. Thành phố có 89 khu công nghiệp được quy hoạch trên 43.386 ha, 44 khu đang hoạt động; trên 2.300 dự án FDI từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 45 tỷ USD; trên 730 nghìn lao động công nghiệp.

Cùng với đó, Đồng Nai cũng có lợi thế thể chế vượt trội với Nghị quyết số 16-NQ/TW, Luật Phát triển đô thị năm 2026 và chủ trương hình thành Khu kinh tế đặc biệt Long Thành cho phép phân cấp, phân quyền triệt để, chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới và thử nghiệm có kiểm soát.

Trong cuộc đua công nghệ, yếu tố quyết định thường là tốc độ ra quyết định và TP. Đồng Nai đang được trao quyền đi trước - ông Trần Văn Khải nhấn mạnh.

Không gian phát triển mới cũng đang mở ra mạnh mẽ gắn liền với Cảng hàng không quốc tế Long Thành (dự kiến đón 18 triệu lượt khách và 0,6 triệu tấn hàng hóa vào năm 2030), các đô thị sân bay, Khu công nghệ số tập trung và hạ tầng trung tâm dữ liệu đạt chuẩn…

“Chọn đúng, chọn ít” để làm trước, làm chắc, làm mẫu

Trên cơ sở 6 nhóm nội dung đề xuất của Đồng Nai, Thường trực Ủy ban KH,CN&MT đã đưa ra nhiều định hướng tư vấn cụ thể, sát thực tế.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: VPQH

Về thiết kế cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải lưu ý, mỗi đề án sandbox cần xác định đầy đủ 7 yếu tố cốt lõi: từ chủ thể tham gia, phạm vi không gian, thời hạn thử nghiệm, hạn mức thiệt hại tối đa cho đến tiêu chí dừng ngay và lộ trình rút lui sau thử nghiệm.

Ủy ban KH,CN&MT ủng hộ Đồng Nai làm thí điểm sandbox về trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị bay không người lái (UAV) và quản trị dữ liệu; đồng thời đề nghị địa phương nên chọn 2-3 đề án đã chín muồi nhất để tập trung làm trước, làm chắc và làm mẫu.

Đối với danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, với 18 sản phẩm thuộc 5 nhóm công nghệ và 6 sản phẩm đột phá do Đồng Nai đề xuất, Ủy ban KH,CN&MT cho rằng số lượng này quá rộng so với năng lực thực thi của một địa phương trong 5 năm. Một số sản phẩm đăng ký thực chất mới là sản phẩm ứng dụng công nghệ chứ chưa phải công nghệ chiến lược.

Trên nguyên tắc "chọn đúng, chọn ít", Ủy ban kiến nghị Đồng Nai cần phân tách dứt khoát thành 2 danh mục độc lập: danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và danh mục bài toán ứng dụng của địa phương, áp dụng 2 cơ chế tài chính và tiêu chí đánh giá riêng biệt. Địa phương nên thu gọn danh mục xuống còn 3-5 chương trình ưu tiên.

Gợi ý cụ thể cho Đồng Nai, Ủy ban đề xuất 4 hướng đi mũi nhọn gồm: Trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và điện toán hiệu năng cao; Robot, tự động hóa và sản xuất thông minh;  Công nghệ hàng không, logistics hàng không, thiết bị bay không người lái và dữ liệu viễn thám gắn với hệ sinh thái sân bay Long Thành; Công nghiệp hỗ trợ bán dẫn và điện tử.

Tại Hội nghị, các đại biểu và chuyên gia cũng đã tập trung trao đổi, tư vấn các nội dung như định hướng chiến lược, kế hoạch hành động nâng cao các bộ chỉ số; triển khai cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển KHCN,ĐMST&CĐS; lựa chọn, xây dựng chương trình hành động công nghệ chiến lược và các bài toán lớn theo cơ chế đặt hàng; định hướng, góp ý các chính sách và chương trình hành động lớn của TP. Đồng Nai…

Các ý kiến thống nhất rằng Đồng Nai đang đứng trước cơ hội lịch sử mang tính bước ngoặt. Việc hội tụ đồng thời một cảng hàng không quốc tế tầm cỡ, một khung thể chế vượt trội cùng một nền công nghiệp quy mô lớn trong cùng một chu kỳ 5 năm là lợi thế rất hiếm có. Vì vậy, việc chủ động rút ngắn khoảng cách từ chủ trương đến sản phẩm thực tế sẽ là chìa khóa để Đồng Nai biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển chung của quốc gia./.