Blockchain Việt Nam năm 2026: Thời điểm bản lề của thể chế và niềm tin thị trường

Báo và Phát thanh, truyền hình Đà Nẵng trao đổi với ông Nghiêm Minh Hoàng, chuyên gia Ứng dụng Fintech thuộc Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, về những chuyển động đáng chú ý của thị trường trong giai đoạn tới.

Ông Nghiêm Minh Hoàng, chuyên gia Ứng dụng Fintech thuộc Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam.

* Nếu đặt Việt Nam lên bản đồ blockchain khu vực và thế giới khi bước sang năm 2026, theo ông, chúng ta đang ở đâu và lợi thế cạnh tranh lớn nhất là gì?

- Trong bức tranh khu vực và toàn cầu, lợi thế nổi bật của Việt Nam hiện nay là quy mô cộng đồng người dùng lớn cùng nguồn nhân lực trẻ, năng động, có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, lợi thế này chưa được chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế do thiếu hạ tầng pháp lý và các dịch vụ chính thức đi kèm.

Các báo cáo của Chainalysis (công ty phân tích dữ liệu blockchain có trụ sở tại Mỹ, chuyên theo dõi dòng tiền và mức độ sử dụng tài sản số trên toàn cầu - PV) cho thấy Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm quốc gia có mức độ chấp nhận tài sản số cao. Song vị trí đó cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro, minh bạch thông tin và bảo vệ người dùng.

Bước sang năm 2026, cơ hội của Việt Nam nằm ở khả năng xây dựng mô hình quản lý phù hợp với điều kiện trong nước, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế nhưng không sao chép máy móc. Nếu quá trình thể chế hóa được triển khai hiệu quả, thị trường có thể chuyển từ trạng thái sôi động nhưng tiềm ẩn rủi ro sang môi trường vận hành có kỷ luật, tạo nền tảng cho dòng vốn dài hạn và phát triển bền vững.

Phát triển thị trường blockchain, tài sản số phải cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro. Đồ họa: NAM BÌNH

* Ông kỳ vọng điều gì nhất ở thị trường blockchain Việt Nam trong năm 2026?

- Tôi cho rằng kỳ vọng lớn nhất không nằm ở sự bùng nổ số lượng dự án hay các làn sóng ngắn hạn, mà ở việc nâng cao chất lượng thị trường thông qua một khung thể chế đủ rõ để vận hành trong thực tiễn.

Trong nhiều năm, thị trường Việt Nam phát triển nhanh về quy mô người dùng nhưng chậm hoàn thiện chuẩn mực. Điều này khiến thị trường tồn tại song song giữa tiềm năng lớn và rủi ro cao.

Năm 2026 có ý nghĩa bản lề khi khung pháp lý chuyển từ giai đoạn định hướng sang kiểm nghiệm năng lực vận hành. Luật Công nghiệp công nghệ số bắt đầu có hiệu lực, trong khi cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 05 đi vào triển khai. Khi đó, hàng loạt vấn đề cụ thể sẽ đặt ra: điều kiện cấp phép sàn giao dịch, tiêu chuẩn lưu ký tài sản, nghĩa vụ báo cáo và kiểm toán, cũng như cơ chế bảo vệ người dùng khi xảy ra sự cố.

Song song thị trường tài sản mã hóa, ở tầng chính sách công nghệ, Quyết định 2815/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược cho thấy blockchain được đặt trong tổng thể chiến lược làm chủ công nghệ lõi và hạ tầng số. Việc xác định blockchain là công nghệ nền tảng phục vụ truy xuất nguồn gốc, quản trị dữ liệu và xây dựng hệ sinh thái số đòi hỏi chuẩn mực kỹ thuật, trách nhiệm vận hành và năng lực triển khai ngày càng cao.

Hạ tầng công nghệ số là điều kiện tiên quyết để phát triển blockchain và tài sản số bền vững. Ảnh minh họa: AI

Một vấn đề then chốt khác là chất lượng quản trị sẽ quyết định dòng vốn ở lại trong nước hay tiếp tục dịch chuyển ra ngoài. Khi các chuẩn mực về lưu ký tài sản, phòng chống rửa tiền, minh bạch thông tin và kiểm toán độc lập được thiết kế đầy đủ, thị trường trong nước mới có cơ sở cạnh tranh với các nền tảng offshore. Ngược lại, nếu khung pháp lý chỉ dừng ở mức cho phép tồn tại mà thiếu quy định vận hành chi tiết, rủi ro sẽ tiếp tục dồn về phía nhà đầu tư cá nhân.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thị trường blockchain chỉ có thể phát triển bền vững khi chuẩn mực pháp lý đi trước một bước, đủ chặt để kiểm soát rủi ro nhưng vẫn đủ mở để không kìm hãm đổi mới. Đây là bài học được kiểm chứng tại Liên minh châu Âu với khung MiCA cũng như trong cách tiếp cận thận trọng của Singapore.

* Trước thực trạng nhiều người trẻ bị cuốn vào giấc mơ “làm giàu nhanh” từ tài sản số, hiệp hội có định hướng gì để nâng cao hiểu biết và giúp cộng đồng tiếp cận lĩnh vực này một cách tỉnh táo?

- Trong bối cảnh thị trường bước vào giai đoạn cần chuẩn hóa về nhận thức và hành lang vận hành, vai trò của Hiệp hội không phải cổ vũ xu hướng, mà là kiến tạo nền tảng cho một thị trường vận hành có trách nhiệm.

Từ năm 2025, Hiệp hội điều chỉnh định hướng hoạt động theo hướng tham gia sâu hơn vào các vấn đề liên quan đến tài sản số, đồng thời đóng vai trò cầu nối giữa chính sách, thị trường và cộng đồng.

Ở góc độ chính sách, Hiệp hội tổng hợp ý kiến từ doanh nghiệp, chuyên gia và các đơn vị cung cấp dịch vụ để phản ánh những vướng mắc thực tiễn tới cơ quan quản lý. Cách tiếp cận này giúp quá trình xây dựng khung pháp lý tiệm cận hơn với thực tế vận hành, hạn chế khoảng cách giữa mục tiêu quản lý và khả năng triển khai.

Hội thảo “Blockchain: Từ nền tảng công nghệ đến ứng dụng trong tài chính số” thu hút hơn 1.000 sinh viên, giảng viên và chuyên gia tham dự tại Đà Nẵng. Ảnh: NAM BÌNH

Song song đó, Hiệp hội chú trọng chuẩn hóa tri thức thị trường thông qua đào tạo, đối thoại chính sách và các hoạt động truyền thông chuyên sâu. Tuy nhiên, để thông tin không chỉ dừng trong phạm vi chuyên môn hẹp, vai trò của truyền thông chính thống đặc biệt quan trọng. Khi tài sản số được nhìn nhận dưới góc độ chính sách - kinh tế, có kiểm chứng và phân tích đa chiều, tác động của tin đồn, tâm lý đám đông và kỳ vọng phi thực tế sẽ giảm đáng kể.

Theo tôi, sự phối hợp giữa tổ chức nghề nghiệp và truyền thông chính thống mới tạo ra tác động lan tỏa bền vững, giúp blockchain và tài sản số được đặt đúng vị trí trong nền kinh tế số, không phải một trào lưu đầu cơ ngắn hạn, mà là lĩnh vực cần được quản trị và phát triển có trách nhiệm.

* Trong tiến trình xây dựng khung pháp lý cho tài sản số, thách thức lớn nhất hiện nay là gì, thưa ông?

- Thách thức lớn nhất là tìm được điểm cân bằng giữa quản lý rủi ro và không kìm hãm sáng tạo. Nếu quản lý quá chặt, doanh nghiệp và dòng vốn có thể dịch chuyển sang các thị trường khác; nhưng nếu quản lý quá lỏng, nguy cơ lừa đảo, thao túng và xói mòn niềm tin sẽ gia tăng.

Kinh nghiệm quốc tế được phản ánh trong các báo cáo của BIS và IMF, cho thấy cách tiếp cận hiệu quả thường là quản lý theo chức năng dịch vụ như đầu tư, thanh toán, lưu ký, thay vì cố gắng phân loại chi tiết từng loại tài sản số. Cách làm này giúp cơ quan quản lý tập trung vào bản chất hoạt động và mức độ rủi ro thực tế.

Đối với Việt Nam, giai đoạn thí điểm theo Nghị quyết 05 là cơ hội để thử nghiệm và điều chỉnh cách tiếp cận trước khi mở rộng quy mô thị trường. Điều quan trọng là bảo đảm sự phối hợp nhất quán giữa các cơ quan quản lý, tránh chồng chéo trong hướng dẫn thực thi, qua đó tạo môi trường ổn định cho doanh nghiệp và người dùng.

Diễn đàn “Đối thoại chính sách tài sản mã hóa: Từ quản lý rủi ro đến kiến tạo thị trường” quy tụ các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp trong, ngoài nước tham dự. Ảnh: NAM BÌNH

* Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển bền vững, blockchain có thể đóng góp ra sao cho kinh tế xanh và quản trị minh bạch, thưa ông?

- Blockchain chỉ có thể đi vào đời sống khi gắn với nhu cầu thực và có cơ chế bảo vệ rõ ràng. Các hướng đi khả thi gồm hạ tầng giao dịch và lưu ký được cấp phép, truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng, minh bạch dữ liệu quản trị và phòng chống gian lận.

Ở góc độ phát triển bền vững, blockchain có thể đóng vai trò hạ tầng dữ liệu tin cậy, hỗ trợ kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn thông qua minh bạch hóa dòng tiền và giảm chi phí đối soát. Tuy nhiên, đây không phải “liều thuốc vạn năng”. Giá trị chỉ xuất hiện khi công nghệ được tích hợp với chuẩn dữ liệu, chuẩn pháp lý và cơ chế kiểm toán rõ ràng.

* Cảm ơn chia sẻ của ông!

NAM BÌNH