Bộ GD&ĐT lý giải đề thi Ngữ văn 2026 về 'Steve Jobs Việt Nam'

Đề thi môn Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026, câu nghị luận xã hội (2 điểm) đã gây nhiều tranh cãi. Cụ thể, câu trong bài thi như sau:

“Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới.

Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?”.

GS Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo lý giải về đề thi môn Ngữ văn.

Nhiều ý kiến bày tỏ băn khoăn cho rằng Việt Nam cũng rất nhiều nhân tài, tại sao phải lấy hình tượng người nước ngoài? Việc sử dụng hình tượng Steve Jobs có thể khiến một bộ phận thí sinh gặp khó khăn nếu không có nhiều hiểu biết xã hội hoặc không quen với các nhân vật công nghệ quốc tế. Một số ý kiến khác đặt vấn đề về ranh giới giữa kiến thức trong chương trình học và vốn sống, vốn hiểu biết bên ngoài nhà trường trong các câu hỏi mang tính mở. Ngoài ra, còn là những tranh luận về Steve Jobs có thực sự là nhà “phát minh công nghệ” hay không, hay ông chỉ là người sáng lập, điều hành tập đoàn công nghệ.

Trao đổi với phóng viên tại họp báo kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, chiều 12/6, GS Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết những nội dung gây tranh cãi trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT đã được tổ ra đề thảo luận, cân nhắc kỹ lưỡng ngay từ quá trình xây dựng đề.

Câu hỏi liên quan đến “Steve Jobs Việt Nam” được đặt ở phần có chức năng phân hóa thí sinh. Nếu như ở kỳ thi năm trước, phần nghị luận xã hội chiếm 4 điểm thì năm nay chỉ còn 2 điểm. Đây là phần được thiết kế theo hướng đổi mới, nhằm đánh giá năng lực lập luận, khả năng vận dụng hiểu biết và tư duy của học sinh.

Lệnh hỏi trong đề thi được diễn đạt rõ ràng, đầy đủ và không yêu cầu thí sinh ghi nhớ máy móc các thông tin chi tiết như tiểu sử hay thành tựu cụ thể của nhân vật. Thí sinh được yêu cầu kết hợp hiểu biết của bản thân với ngữ liệu đã được cung cấp trong phần đọc hiểu.

Về cụm từ “Steve Jobs Việt Nam”, đây là cách diễn đạt mang tính ẩn dụ, được đặt trong dấu ngoặc kép và là một nội dung có chủ đích đánh giá năng lực cảm thụ, phân tích của học sinh. Khi đọc toàn bộ câu hỏi, có thể nhận thấy đề thi đề cập đến ba nhân vật nổi tiếng, những biểu tượng của lĩnh vực công nghệ.

Ông cho biết từng từ ngữ trong đề thi đều được nhóm tác giả cân nhắc kỹ lưỡng. Trong quá trình xây dựng đề đã có nhiều phương án diễn đạt khác nhau, song cuối cùng nhóm ra đề lựa chọn những từ ngữ phù hợp nhất sau khi tham khảo ý kiến chuyên môn và đối chiếu với các nguồn từ điển. Các khái niệm như “phát minh”, “đổi mới”, “sáng tạo” cũng được xem xét kỹ để bảo đảm tính chính xác.

“Những yếu tố có thể gây băn khoăn đã được tính đến từ trước. Đây là câu hỏi mang tính phân hóa và phù hợp với đặc trưng của môn Ngữ văn”, ông Hà cho hay.

Ông cũng cho rằng Ngữ văn là môn học vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật. Khác với nhiều môn học chủ yếu kiểm tra những nội dung được quy định cụ thể trong chương trình, môn Ngữ văn cho phép đánh giá năng lực hiểu biết, cảm thụ và phân tích ở mức độ mở hơn.

Liên quan đến tính mở của chương trình giáo dục phổ thông 2018, GS Nguyễn Ngọc Hà cho biết, cần hiểu khái niệm này trong tương quan với chương trình năm 2006. Trước đây, việc dạy học và kiểm tra, đánh giá chủ yếu xoay quanh một số lượng hạn chế các tác phẩm quen thuộc. Trong khi đó, chương trình mới hướng tới phát triển năng lực, khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng và trải nghiệm để xử lý các vấn đề đặt ra trong đề thi.

GS Nguyễn Ngọc Hà cho biết, năm nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ lần đầu tiên chấm thi theo rubric (bảng tiêu chí đánh giá), áp dụng với môn Ngữ văn.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hà, cách chấm này giúp giảm tính chủ quan của người chấm. Cụ thể hơn, chấm thi theo rubric là phương pháp dùng ma trận tiêu chí cụ thể để đánh giá bài làm, tương ứng với đó là các mức độ đạt được và điểm số tương ứng. Phương pháp chấm thi này được đánh giá là giúp đảm bảo sự công bằng, minh bạch, chính xác, chi tiết và giảm thiểu sự cảm tính khi chấm bài.

Mời quý độc giả xem video: GS Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo trả lời về đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn gây tranh cãi. Thực hiện: Mai Loan.