Bộ Tài chính đề xuất sửa Luật Đấu thầu theo hướng tinh giản quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư

Bộ Tài chính đề xuất sửa Luật Đấu thầu theo hướng tinh giản quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đưa môi trường điện tử trở thành phương thức chủ yếu. Ảnh minh họa AI

Giảm những khâu trung gian, thủ tục trùng lặp

Đấu thầu là một trong những lĩnh vực tác động trực tiếp đến tiến độ dự án, hiệu quả đầu tư và cơ hội tiếp cận thị trường của doanh nghiệp. Vì vậy, việc tiếp tục cải cách quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đang được đặt ra trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Theo Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính), qua rà soát, mặc dù pháp luật về đấu thầu thời gian qua đã được sửa đổi theo hướng cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và đẩy mạnh đấu thầu qua mạng, quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư vẫn tồn tại một số khâu trung gian; một số bước mang tính hình thức hoặc trùng lặp. Điều này chưa thực sự đáp ứng yêu cầu cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Từ thực tế đó, Bộ Tài chính đề xuất thay đổi cách thiết kế quy định. Theo dự thảo, Luật tập trung quy định các nguyên tắc chung của quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; trình tự, thủ tục cụ thể đối với từng hình thức sẽ được giao Chính phủ quy định chi tiết.

Cách tiếp cận này tạo dư địa để quy trình đấu thầu có thể được điều chỉnh linh hoạt hơn theo thực tiễn, thay vì quy định quá chi tiết ở cấp luật. Với doanh nghiệp, điều đáng quan tâm không chỉ là số lượng thủ tục được cắt giảm mà còn là khả năng rút ngắn thời gian chuẩn bị, xử lý hồ sơ và giảm các chi phí phát sinh trong quá trình tham gia đấu thầu.

Tinh thần này cũng phù hợp với yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền, gắn quyền chủ động với trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong hoạt động đấu thầu.

Đấu thầu điện tử trở thành phương thức chủ yếu

Một điểm đáng chú ý khác là định hướng đưa hoạt động đấu thầu trên môi trường điện tử trở thành phương thức chủ yếu.

Theo đề xuất của Bộ Tài chính, đấu thầu điện tử sẽ được lồng ghép trong toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, từ đấu thầu trong nước, đấu thầu quốc tế đến chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư, đặt hàng và quản lý thực hiện hợp đồng.

Định hướng này không đơn thuần là chuyển hồ sơ từ giấy sang điện tử. Dự thảo các quy định liên quan hướng tới số hóa toàn bộ vòng đời của gói thầu, dự án và hợp đồng; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, năng lực, kinh nghiệm, uy tín của nhà thầu, nhà đầu tư cũng như chất lượng và kết quả thực hiện hợp đồng.

Khi dữ liệu được hình thành đầy đủ và có khả năng kết nối, cơ quan quản lý có thể sử dụng để hỗ trợ lập giá gói thầu, đánh giá nhà thầu, nhà đầu tư, giám sát và cảnh báo rủi ro. Kết quả thực hiện một hợp đồng vì thế có thể trở thành dữ liệu phục vụ việc đánh giá trong những lần lựa chọn tiếp theo.

Đối với doanh nghiệp, số hóa có thể giúp giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và cơ hội tham gia đấu thầu. Nhưng ở chiều ngược lại, môi trường dữ liệu cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực thực hiện hợp đồng, tính chính xác của thông tin và uy tín của từng nhà thầu, nhà đầu tư.

Giảm tiền kiểm phải đi cùng tăng hậu kiểm

Cải cách thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý. Khi những khâu trung gian và thủ tục mang tính hình thức được giảm bớt, trọng tâm quản lý cần chuyển mạnh hơn sang kiểm tra kết quả, giám sát quá trình thực hiện và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Trước đó, tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 3/4/2026 về tăng cường hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm trong công tác đấu thầu, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về đấu thầu.

Việc số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu có thể tạo nền tảng quan trọng cho phương thức quản lý này. Thay vì bổ sung thêm các lớp thủ tục trước khi doanh nghiệp được tham gia hoặc triển khai dự án, cơ quan quản lý có thể khai thác dữ liệu để nhận diện bất thường, cảnh báo rủi ro và kiểm tra có trọng tâm.