Bờ Tây thay đổi diện mạo bất ngờ khiến nhiều người Palestine 'mất phương hướng'

Một khu định cư của Israel ở Hebron, Bờ Tây. Ảnh: THX/TTXVN phát

Mỗi ngày trên hành trình từ thị trấn Kafr Ra’i đến trung tâm Jenin ở phía Bắc Bờ Tây bị chiếm đóng, Taghreed Yahya (25 tuổi), luôn mang theo nỗi day dứt khôn nguôi.

Trên tuyến đường chính nối liền Jenin và Nablus, cô thường xuyên bắt gặp hàng trăm lá cờ Israel. Theo Al Jazeera, đây là sự áp đặt hình ảnh đầy nhức nhối về quyền kiểm soát và sự chiếm đóng của Israel ngay trên con đường vốn được người Palestine tại địa phương sử dụng thường xuyên.

Cô Yahya tâm sự: "Chúng làm biến đổi khung cảnh vốn đã quen thuộc suốt bao năm qua. Tất nhiên, tất cả những điều đó khơi dậy nỗi buồn, sự phẫn nộ và nỗi sợ hãi bên cạnh cảm giác bất lực".

Chiến dịch treo cờ này thường được hỗ trợ bởi các cuộc đột kích của quân đội Israel nhằm đảm bảo an ninh khu vực. Động thái này hướng đến thay đổi diện mạo cảnh quan của người Palestine một cách nhân tạo.

Việc treo cờ diễn ra song song với nhanh chóng triển khai các ngôi nhà di động để thiết lập hàng chục trạm tiền tiêu cho người định cư tại Bờ Tây.

Đối với người Palestine thường xuyên đi lại qua khu vực này, việc những cảnh quan quen thuộc dần biến mất khiến họ cảm thấy mất phương hướng.

Faten Abdel Hadi, một nhiếp ảnh gia thường xuyên di chuyển giữa các thành phố Qalqilya, Nablus, Tulkarem và Salfit, ghi nhận rằng những thay đổi mạnh mẽ đã diễn ra trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8 năm nay.

Nhà nghiên cứu Khaldoun al-Barghouthi tại Trung tâm Nghiên cứu Palestine (PRC) nhận định việc cắm cờ Israel tại các khu vực này là chiến thuật nhằm khẳng định sự hiện diện cả về mặt vật lý lẫn tâm lý của Israel tại vùng đất của người Palestine.

Thông điệp gửi tới người Palestine là: những người định cư Israel là một phần hiện diện vĩnh viễn trên vùng đất này, trong khi sự hiện diện của chính người Palestine chỉ là tạm thời.

Suy cho cùng, cuộc chiến tranh tâm lý này nhằm phục vụ mục tiêu về mặt nhân khẩu học. Các cuộc tấn công bạo lực gần đây của người định cư nhắm vào các ngôi làng ở Bờ Tây là nhằm ép buộc người Palestine phải rời bỏ cộng đồng nông thôn của họ.

Hệ quả là người Palestine sẽ bị dồn vào các khu vực biệt lập, trong khi cảnh quan vật lý và diện mạo của vùng Bờ Tây sẽ hoàn toàn bị người định cư Israel và quân đội thâu tóm.

Phó Điều phối viên đặc biệt của Liên hợp quốc (LHQ) về tiến trình hòa bình Trung Đông Ramiz Alakbarov vào tháng 8 nhấn mạnh tình hình xấu đi ở Bờ Tây không phải là diễn biến đột ngột, mà là hệ quả của nhiều thập kỷ xung đột chưa được giải quyết.

Theo ông, tình trạng này đang làm nghiêm trọng thêm hành động chiếm đóng trái phép, đẩy Chính quyền Palestine tới "bên bờ sụp đổ" và làm suy yếu triển vọng thành lập một Nhà nước Palestine độc lập, có chủ quyền và có khả năng tồn tại.

Quan chức LHQ nhận định bạo lực liên quan tới người định cư Israel đang “ở mức chưa từng có”. Kể từ đầu năm, LHQ đã ghi nhận hơn 1.430 vụ việc liên quan người định cư Israel gây thương vong, phá hoại tài sản hoặc cả hai, tác động đến khoảng 260 cộng đồng Palestine.

Các đại diện LHQ bày tỏ quan ngại sâu sắc trước đà mở rộng khu định cư, khi từ đầu năm nay giới chức quy hoạch Israel đã xúc tiến hoặc phê chuẩn khoảng 12.360 đơn vị nhà ở tại Bờ Tây, trong đó có 7.200 đơn vị tại Khu C và 5.160 đơn vị ở Đông Jerusalem.

Tổng Thư ký LHQ António Guterres khẳng định các khu định cư Israel “không có giá trị pháp lý” và là “sự vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế”.

Một khu định cư của Israel ở Bờ Tây. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các Thỏa thuận Oslo được ký kết giữa Israel và Chính quyền Palestine vào những năm 1990, Bờ Tây được chia thành ba vùng: Khu A: Các thành phố và thị trấn của người Palestine, do Chính quyền Palestine kiểm soát hoàn toàn cả về an ninh và hành chính. Khu B: Dưới sự kiểm soát an ninh của Israel, nhưng dân sự do phía Palestine đảm nhiệm. Khu C: Do Israel kiểm soát hoàn toàn cả về an ninh lẫn hành chính.

Hiện có khoảng 500.000 người Israel sinh sống trong các khu định cư ở Khu C. Chính phủ Israel coi  khu định cư này là hợp pháp theo luật nội địa. Tuy nhiên, phần lớn các tổ chức quốc tế cho rằng đây là hành vi vi phạm Điều 49 của Công ước Geneva 1949, trong đó cấm di chuyển cư dân của nước chiếm đóng vào lãnh thổ bị chiếm đóng.

Phía Israel lập luận rằng công dân Israel không bị trục xuất hay di dời cưỡng chế đến các vùng này, và rằng lãnh thổ này không thuộc diện bị “chiếm đóng” vì trước đó không có chủ quyền hợp pháp nào được quốc tế công nhận tại đó.

Tuy vậy, vào năm 2024, Tòa án Công lý quốc tế (ICJ) tại The Hague đã đưa ra ý kiến tư vấn cho rằng sự hiện diện của Israel tại Bờ Tây - cũng như Đông Jerusalem - là trái pháp luật, và rằng Israel có nghĩa vụ phải chấm dứt sự chiếm đóng tại những vùng lãnh thổ này. Mặc dù ý kiến tư vấn của ICJ không mang tính ràng buộc, chúng vẫn có khả năng tạo ra ảnh hưởng thực tế.

Israel đã chiếm giữ Bờ Tây, Đông Jerusalem, Gaza, Bán đảo Sinai và Cao nguyên Golan trong cuộc Chiến tranh 6 ngày năm 1967. Sinai sau đó được trao trả cho Ai Cập theo hiệp định hòa bình ký kết năm 1979. Tình trạng pháp lý của Bờ Tây thì không rõ ràng, trong khi chủ quyền của Israel đối với Đông Jerusalem chưa bao giờ được cộng đồng quốc tế công nhận đầy đủ.