Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn: Sắp xếp trường học để hệ thống mạnh hơn, chất lượng giáo dục tốt hơn

Nghị quyết 71 tạo những chuyển biến rõ nét trong giáo dục

- Thưa Bộ trưởng, năm học mới đang đến rất gần. Đây cũng là thời điểm ngành giáo dục triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị được 1 năm. Bộ trưởng có thể cho biết đâu là những kết quả nổi bật nhất của ngành giáo dục sau 1 năm triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW?

- Có thể nói sau năm đầu tiên các chủ trương, định hướng của Nghị quyết 71 đã cơ bản được thể chế hóa đầy đủ. Về mặt tư duy, nhận thức đã có chuyển biến rất mạnh trong toàn xã hội. Giáo dục và đào tạo được đặt trong sự quan tâm và được đặt trong trọng tâm phát triển kinh tế - xã hội của cả nước cũng như của các địa phương.

Kết quả đạt được sau năm đầu tiên triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW là rất đáng ghi nhận. Những giải pháp thực hiện trong năm qua rất quan trọng. Như chủ trương xây dựng trường học ở các xã biên giới, chủ trương sắp xếp trường học tạo ra những tác động rất mạnh, những chính sách đối với người học các ngành học cơ bản, kỹ thuật then chốt hay công nghệ chiến lược cũng có tác động ngay... Còn rất nhiều chính sách khác nữa, nhưng tác động của chính sách sẽ cần thêm thời gian.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với học sinh, sự quan tâm đầu tư thông qua các chính sách của Nhà nước và các địa phương thể hiện rõ. Đó là chính sách miễn học phí, nhiều địa phương thực hiện thêm các chính sách khác như hỗ trợ ăn trưa, dạy học 2 buổi/ngày, đặc biệt một số địa phương đã đi trước trong việc miễn phí sách giáo khoa cho học sinh.

Năm nay, 108 trường học biên giới sẽ được đưa vào sử dụng - đây là sự khác biệt hoàn toàn so với những năm trước. Trước kia các em học sinh phải học ở điểm trường lẻ rất khó khăn, nhưng năm nay các em có môi trường học tập tốt hơn, thậm chí nhiều trường ở các thành phố lớn cũng không có được điều kiện như vậy.

Đối với sinh viên đại học, năm nay có một sự chuyển biến rất mạnh đối với các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Sẽ có khoảng trên 40.000 sinh viên bao gồm sinh viên vào từ năm 2025 và sinh viên nhập học năm 2026 được hưởng chế độ học bổng, hỗ trợ tài chính.

Năm học tới còn nhiều việc phải làm. Trước hết là việc tiếp tục mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm tiếp cận giáo dục công bằng, chất lượng cho mọi đối tượng, các vùng miền. Thứ hai là phải tiếp tục giữ kỷ cương, an toàn trường học, phòng chống bạo lực, gian lận, tiêu cực. Và thứ ba là phải tiếp tục thực hiện nhiệm vụ rất quan trọng, đó là chuẩn bị nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước, nhất là trong các lĩnh vực then chốt và chiến lược.

Sắp xếp trường học để tối ưu đội ngũ, nâng cao chất lượng

- Thưa Bộ trưởng, năm học mới này các trường phổ thông trên cả nước sẽ bắt đầu hoạt động theo một mô hình mới sau khi thực hiện sáp nhập. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ có những chỉ đạo như thế nào để các trường thực sự phát huy được sức mạnh và giảm đi được những khó khăn sau khi sáp nhập?

- Về mặt tích cực, khi thực hiện sắp xếp sẽ tối ưu hóa được đội ngũ nhà giáo, những người đang làm công tác quản lý có thể xem xét chuyển sang giảng dạy trực tiếp. Đó là những người thầy, người cô rất giỏi chuyên môn và có kinh nghiệm, khi trực tiếp đứng lớp sẽ mang lại chất lượng giảng dạy cho học sinh, đồng thời khắc phục tình trạng thiếu giáo viên hiện nay.

Khi sáp nhập, một giáo viên giỏi trước đây chỉ dạy một trường thì nay có thể dạy nhiều phân hiệu. Học sinh sẽ được học thầy giỏi ở từng môn học. Trước khi sáp nhập, ở trường này có thể thiếu giáo viên môn học này, trường kia thiếu môn kia thì khi một trường có quy mô lớn hơn rõ ràng đội ngũ giáo viên sử dụng sẽ tốt hơn.

Điều quan trọng là sáp nhập không ảnh hưởng đến việc tiếp cận giáo dục của học sinh. Học sinh ở đâu vẫn học ở đấy và thậm chí thuận lợi hơn.

Thách thức đặt ra khi sắp xếp là quy mô trường lớp sẽ lớn hơn, trong khi số lượng cán bộ quản lý, hiệu trưởng, hiệu phó giảm đi. Vì vậy cần phải có một mô hình quản trị mới, đổi mới cách thức quản trị nhà trường, không thể quản lý hành chính theo cách thuần túy.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản hướng dẫn - như là khung quản trị cho các trường phổ thông với quy mô lớn. Bao gồm từ mục tiêu, điều phối đội ngũ giáo viên, phân cấp, phân quyền trách nhiệm giữa hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, tới quản trị cơ sở vật chất, quản trị chuyên môn, tài chính...

Sắp tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ triển khai nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia để hỗ trợ các nhà trường. Tất cả sử dụng trên một nền tảng số chung. Như vậy, kết hợp giữa hướng dẫn về mặt phân quyền, phân trách nhiệm trong hoạt động của nhà trường, tổ chức hoạt động của nhà trường và công cụ nền tảng số, tin tưởng rằng sẽ nâng cao được năng lực quản trị và từ đó nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động của các cơ sở giáo dục sau khi sắp xếp.

Bảo đảm quyền lợi, ổn định đội ngũ nhà giáo sau sắp xếp

- Trong giai đoạn đầu sáp nhập, đâu đó vẫn có những thầy cô đang từ hiệu trưởng chuyển xuống làm giáo viên và có những trăn trở. Thêm vào đó là những nhiệm vụ giáo dục mới rất nặng nề. Bộ trưởng nhìn nhận những khó khăn này như thế nào và có chia sẻ gì để trường học sáp nhập lại lớn hơn về quy mô nhưng không yếu đi về chất lượng?

- Tôi rất chia sẻ với những suy nghĩ, tâm tư của đội ngũ nhà giáo và với tư cách là Bộ trưởng, tôi rất cảm ơn đội ngũ nhà giáo vì tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Các thầy cô vì việc chung, vì lợi ích chung, mang tới cho các em học sinh chất lượng giáo dục tốt nhất.

Trong giai đoạn đầu sắp xếp sẽ có những xáo trộn. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng với Bộ Nội vụ đã tham mưu Chính phủ ban hành nghị định về chính sách để trong điều kiện có thể thực hiện chế độ chính sách tốt nhất cho đội ngũ nhà giáo.

Trong quá trình sắp xếp các địa phương cũng sẽ có trách nhiệm điều chỉnh, bố trí đội ngũ giáo viên. Có thể qua sắp xếp sẽ bố trí được giáo viên đi lại gần nhà hơn, thuận lợi hơn trong việc giảng dạy. Bên cạnh đó, các địa phương cũng có những chính sách riêng để động viên đối với nhà giáo. Điều này rất quan trọng bởi tất cả chất lượng giáo dục cuối cùng quyết định ở đội ngũ nhà giáo.

Thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục tham mưu Chính phủ ban hành các chính sách đối với đội ngũ nhà giáo theo đúng quy định của Luật Nhà giáo, để không chỉ là vấn đề đãi ngộ về tiền lương như Luật Nhà giáo đề ra là xếp cao nhất trong hệ thống bảng lương hành chính sự nghiệp, mà còn là sự ghi nhận, tôn vinh, đánh giá của cả xã hội đối với nhà giáo. Khi thực hiện được tốt các chính sách đối với nhà giáo và đề cao vai trò của nhà giáo thì đội ngũ nhà giáo mới yên tâm công tác và cống hiến cho công việc.

Sắp xếp giáo dục nghề nghiệp, đại học: Từng bước, chắc chắn

- Việc sắp xếp trường học không chỉ diễn ra ở bậc phổ thông mà còn với cả bậc đại học. Xin Bộ trưởng cho biết về kế hoạch, lộ trình thực hiện cụ thể như thế nào?

- Hội nghị Trung ương vừa rồi đã đưa ra những chủ trương rất cụ thể. Bộ Chính trị đã Kết luận và Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động, giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục đại học.

Thời gian cũng rất cụ thể. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ sắp xếp tinh gọn, giảm tối thiểu 30% đầu mối và chuyển quản lý về địa phương. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với các bộ, ngành, có báo cáo tổng hợp và đề xuất phương án triển khai trong tháng 9/2026, hoàn thành trước 1 tháng theo yêu cầu trong Kết luận của Bộ Chính trị.

Đối với các cơ sở giáo dục đại học vấn đề sẽ khó hơn. Các cơ sở giáo dục đại học hầu hết có quy mô lớn, ngành nghề đào tạo, phân khúc, sứ mạng, chiến lược khác nhau. Có thể trước mắt sẽ có những khó khăn, nhưng về lâu dài việc sắp xếp tổ chức lại là để hệ thống mạnh hơn. Từng cơ sở giáo dục đại học sẽ mạnh hơn, loại bỏ những cơ sở, những nơi đào tạo chất lượng kém, hoạt động kém hiệu quả. Để cuối cùng, chúng ta có thể đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, chất lượng vượt trội đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện đề án, từng bước cùng các bộ, ngành để sắp xếp đến đâu chắc đến đó, từ đó có được hệ thống, mạng lưới đại học hoạt động hiệu quả và chất lượng.

Chuyển hóa chính sách thành những kết quả cụ thể

- Một năm học mới bắt đầu, Bộ trưởng có những chia sẻ như thế nào về nỗ lực, quyết tâm của ngành giáo dục trước sứ mệnh cũng như yêu cầu mà đất nước đang đặt ra trong giai đoạn mới?

- Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn dân và luôn luôn được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và của toàn xã hội. Trong bối cảnh mới vai trò của giáo dục và đào tạo còn được quan tâm hơn rất nhiều, đặc biệt là trực tiếp từ lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước.

Sự quyết tâm, nỗ lực của toàn ngành thể hiện ngay trong chủ đề năm học mới, đó là: "Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất". Tôi tin tưởng rằng đội ngũ nhà giáo với tâm huyết, trách nhiệm nghề nghiệp vì sự phát triển chung của ngành giáo dục và sự phát triển, tiến bộ người học sẽ làm hết mình để chuyển hóa những chính sách, những cơ chế thành kết quả cụ thể, thực chất.

Những đổi mới hôm nay trong mỗi nhà trường tác động rất quan trọng tới sự phát triển của các em sau này, nguồn nhân lực sau này, con người sau này, chủ nhân đất nước sau này. Chúng tôi sẽ nỗ lực hết mình đi cùng với các nhà trường, nhà giáo, các em học sinh, sinh viên quyết tâm đáp ứng được sự quan tâm, quan tâm đặc biệt, sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với ngành giáo dục.

- Xin cảm ơn Bộ trưởng!