Bộ trưởng Tư pháp nêu giải pháp khắc phục tình trạng thông đồng, dìm giá, bỏ cọc

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình. Ảnh: Quang Vinh

Siết chặt đối tượng tham gia, tăng chế tài đối với hành vi trả giá cao bỏ cọc

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho hay việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới tư pháp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính; đồng thời khắc phục những bất cập trong thực tiễn đấu giá tài sản.

Làm rõ các giải pháp khắc phục tình trạng thông đồng, dìm giá, bỏ cọc, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật đề xuất thắt chặt đối tượng tham gia đấu giá, ngăn ngừa thông đồng, lợi ích. Theo đó, dự thảo bổ sung quy định không cho phép những người có quan hệ gia đình như cha mẹ, vợ chồng, con, anh chị em ruột hoặc có quan hệ chi phối doanh nghiệp, công ty mẹ, công ty con, nhóm doanh nghiệp cùng chi phối đăng ký tham gia đấu giá một tài sản.

Giải pháp thứ hai là nâng tỷ lệ tiền đặt trước và siết chặt xử lý tài chính. Dự thảo Luật đề xuất nâng tỷ lệ tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân lên 20-50% giá khởi điểm. Người nộp hồ sơ và tiền đặt trước hợp lệ được xác định đã đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm, nhằm triệt tiêu hiện tượng cò mồi, đăng ký ảo. Đối với người trúng đấu giá vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy, dự thảo quy định không được nhận lại tiền đặt trước.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc đối với người trúng đấu giá từ chối ký biên bản, từ chối kết quả hoặc từ chối thanh toán. Bên cạnh đó, việc triển khai đấu giá trực tuyến toàn trình cũng được đề xuất nhằm hạn chế sự can thiệp trực tiếp vào quá trình đấu giá.

Không mở rộng đại trà chế tài cấm tham gia đấu giá

Liên quan đến đề xuất mở rộng phạm vi cấm tham gia đấu giá đối với tất cả các loại tài sản công, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo hiện chỉ quy định đối với tài sản là quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản.

Theo Bộ trưởng, thực tiễn tổng kết cho thấy vi phạm “thông đồng, dìm giá, rồi bỏ cọc” trong đấu giá đất đai, nhất là đất ở và quyền khai thác khoáng sản xảy ra phổ biến nhất. Đối với đấu giá đất ở, có trường hợp người tham gia trả giá rất cao, sau đó bỏ cọc, tạo ra mặt bằng giá mới để giao dịch các dự án đã mua từ trước tại khu vực đó.

Bộ trưởng nhấn mạnh, chế tài cấm tham gia đấu giá là quy định có tác động rất lớn đến quyền tự do kinh doanh, do đó cần được tiếp cận thận trọng. “Chỉ đối với những trường hợp vi phạm xảy ra phổ biến chứ không áp dụng một cách chung thì nó có thể bị lạm dụng và ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh”, Bộ trưởng nêu rõ.

Trên cơ sở đó, cơ quan soạn thảo đề nghị giữ phạm vi cấm tham gia đấu giá đối với trường hợp có vi phạm trước đó trong đấu giá quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản, không mở rộng đối với các tài sản công khác.

Tiền đặt trước 20-50%: Tỷ lệ hủy kết quả đấu giá đất giảm mạnh

Giải trình về đề xuất nâng tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở lên 20-50% giá khởi điểm, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, quy định này xuất phát từ thực tiễn triển khai các giải pháp xử lý tình trạng bỏ cọc. Quy định này đã được thực hiện theo Nghị quyết của Chính phủ.

Theo số liệu Bộ trưởng nêu, tỷ lệ kết quả đấu giá đất bị hủy do người trúng đấu giá không nộp đủ tiền trên cả nước giảm từ 8,6% năm 2025 xuống còn 3,1% trong 9 tháng đầu năm 2026. Tại Thanh Hóa, khi áp dụng mức tiền đặt trước 50%, số lô đất bị hủy kết quả do bỏ cọc giảm từ 377 trường hợp năm 2025 xuống còn 82 trường hợp trong 9 tháng đầu năm 2026, dù số lô đất đưa ra đấu giá tăng gấp 3 lần. Tại Quảng Trị, số trường hợp bị hủy kết quả cũng giảm từ 35 xuống còn 11 trường hợp.

Từ kết quả tổng kết thực tiễn, Bộ trưởng cho rằng, quy định mới đã phát huy hiệu quả tích cực, góp phần tăng tính nghiêm khắc của pháp luật và xử lý các trường hợp bỏ cọc, thông đồng thao túng thị trường.

Trước băn khoăn về việc mức tiền đặt trước cao có thể tạo rào cản tài chính đối với người tham gia, Bộ trưởng cho rằng, người có nhu cầu nhận đất ở khi đăng ký tham gia đã có sự chuẩn bị về khả năng tài chính để hoàn thành nghĩa vụ thanh toán nếu trúng đấu giá. Trường hợp không trúng đấu giá, tiền đặt trước được hoàn trả trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc phiên đấu giá theo dự thảo Luật.

Bộ trưởng cũng lưu ý, mức tiền đặt trước không cố định ở 50% mà nằm trong khung từ 20-50% giá khởi điểm. Cơ quan có thẩm quyền quyết định đấu giá sẽ căn cứ tình hình thực tiễn tại địa phương để quyết định mức cụ thể. Theo đó, địa phương có thể quy định mức 20%, 30% hoặc nâng lên 50% trong trường hợp xảy ra nhiều vi phạm. Đây là cơ chế linh hoạt để các cơ quan có thẩm quyền áp dụng phù hợp với thực tiễn.

Đối với đấu giá đất dự án, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, giá trị tài sản thường rất lớn, có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Vì vậy, nếu nâng tiền đặt trước quá cao sẽ tạo rào cản đối với nhà đầu tư, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh.

Ngược lại, nếu quy định quá thấp sẽ không có tác dụng răn đe. Tuy nhiên, vi phạm trong đấu giá đất dự án không phổ biến như đấu giá đất ở. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng đề nghị Quốc hội giữ mức tiền đặt trước đối với đấu giá đất dự án từ 10-20% giá khởi điểm như dự thảo luật.