Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe

Tổng nhu cầu vốn đầu tư mở rộng gần 500 nghìn tỷ đồng

Bộ Xây dựng vừa gửi văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ về việc rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã đầu tư phân kỳ.

Nhiều đoạn tuyến cao tốc trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông đang được đầu tư quy mô 4 làn xe hạn chế.

Trên cơ sở tổng hợp kết quả nghiên cứu của các địa phương/chủ đầu tư, tổng nhu cầu vốn sơ bộ để mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ được Bộ Xây dựng tính toán khoảng gần 500.000 tỷ đồng.

Cụ thể, các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe, nhu cầu vốn mở rộng khoảng hơn 80.000 tỷ đồng.

Có 5 tuyến đã đang thi công mở rộng lên quy mô 4 làn xe (329km), gồm: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang, Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị), tổng mức đầu tư khoảng 17.669 tỷ đồng, cơ bản đã được bố trí đủ vốn.

Tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình (26km) đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng mức đầu tư mở rộng khoảng gần 8.000 tỷ đồng.

Có 6 tuyến (298km) đã được các địa phương nghiên cứu triển khai đầu tư lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương để mở rộng khoảng gần 30.500 tỷ đồng, gồm: Thái Nguyên - Chợ Mới, Hà Nội - Thái Nguyên (theo phương thức PPP, dự kiến không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ); Đồng Đăng - Trà Lĩnh; Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu; Ninh Bình - Hải Phòng (UBND TP Hải Phòng nghiên cứu).

Cơ bản các đoạn tuyến này đi qua khu vực miền núi, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc mở rộng chủ yếu đề xuất sử dụng nguồn vốn đầu tư công.

Với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế theo quy mô quy hoạch (4 - 8 làn xe), nhu cầu vốn đầu tư khoảng 414.580 tỷ đồng (bao gồm ngân sách nhà nước và vốn ngoài ngân sách Nhà nước).

Các đoạn tuyến đang thi công mở rộng (66km), gồm: tuyến Cao Bồ - Mai Sơn theo hình thức đầu tư công, dự kiến hoàn thành trong năm 2026, cơ bản đã bố trí đủ vốn; tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận theo phương thức PPP, dự kiến hoàn thành năm 2028, toàn bộ vốn do nhà đầu tư huy động.

Đối với 3 đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (1.222km), trên đoạn Lạng Sơn - Hà Nội hiện còn 2 đoạn chưa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn đường cao tốc, gồm: đoạn cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng đã thông xe kỹ thuật, quy mô 4 làn xe hạn chế, UBND tỉnh Lạng Sơn đang nghiên cứu mở rộng lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh; đoạn Hà Nội - Bắc Giang đã đủ quy mô 4 làn xe cao tốc, hiện đang có nhà đầu tư quan tâm, đầu tư mở rộng. Việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.

Trên đoạn Hà Nội - TP.HCM, Bộ Xây dựng đã báo cáo Lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng (đầu tư công, đầu tư PPP).

Xét thấy thực tế hiện nay có nhiều khó khăn trong huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước, hai kịch bản đầu tư sử dụng vốn ngân sách trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 được Bộ Xây dựng đưa ra.

Trường hợp chỉ mở rộng các đoạn tuyến hướng tâm vào Thủ đô Hà Nội, TP.HCM có nhu cầu vận tải lớn với tổng chiều dài 534km. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng hơn 64.048 tỷ đồng, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 cần bố trí khoảng hơn 30.500 tỷ đồng.

Trường hợp mở rộng toàn tuyến tổng chiều dài khoảng 1.144km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng gần 155.000 tỷ đồng. Nhu cầu vốn NSTW giai đoạn 2026 - 2030 khoảng hơn 103.000 tỷ đồng.

Trên đoạn TP.HCM - Cà Mau, hiện nay, đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận đang được đầu tư mở rộng theo phương thức PPP; đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ đang có nhà đầu tư quan tâm và đoạn Cần Thơ - Cà Mau hiện có nhu cầu vận tải chưa cao, điều kiện thi công khó khăn, nhu cầu vật liệu tại khu vực thiếu hụt nên có khả năng sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Vì vậy, việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.

Đối với các đoạn tuyến khác (860km), các đoạn tuyến đầu tư công, gồm: Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, tính toán nhu cầu vốn mở rộng khoảng 140.394 tỷ đồng.

Theo quy định pháp luật về đường bộ và yêu cầu của Quốc hội, các đoạn tuyến khi đưa vào khai thác sẽ được thu phí để thu hồi vốn NSNN. Tương tự tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, các đoạn tuyến này sẽ đề xuất phương án đầu tư trên cơ sở kết quả thu phí, đánh giá lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Việc mở rộng các đoạn tuyến này cơ bản được các địa phương cơ bản đề xuất mở rộng theo hình thức đầu tư công.

Thi công cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang (Ảnh: Văn Nhất).

Đầu tư mở rộng cao tốc 4 làn xe phân kỳ khi bảo đảm hạch toán hiệu quả

Trên cơ sở phân tích các ưu, nhược điểm, Bộ Xây dựng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ xem xét, ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh để bảo đảm ATGT, tránh gây ùn tắc, ảnh hưởng đến phát triển KT-XH của địa phương.

Quá trình nghiên cứu đầu tư mở rộng, các địa phương cần rà soát, tính toán kỹ lưỡng phương án đầu tư mở rộng để bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí.

Với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, theo Bộ Xây dựng, đến thời điểm hiện nay, các đề xuất, số liệu của các địa phương, chủ đầu tư mới ở mức sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn để mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ; chưa có đủ cơ sở đánh giá, hạch toán tính hiệu quả.

Bộ Xây dựng đề nghị cần giao các cơ quan chủ quản/cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng đối với từng dự án, tính toán đầy đủ chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội và chỉ quyết định đầu tư khi việc đầu tư mở rộng bảo đảm hạch toán hiệu quả.

Trước mắt, đối với đoạn tuyến cao tốc đang đầu tư PPP, Bộ Xây dựng, UBND các tỉnh/thành phố: Hà Nội, Lạng Sơn, Lâm Đồng nghiên cứu chi tiết phương án đầu tư, xác định tổng mức đầu tư, phương án tài chính, cơ cấu nguồn vốn (vốn ngân sách địa phương, ngân sách Trung ương, vốn huy động của nhà đầu tư) để mở rộng các tuyến cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Vành đai 4 Hà Nội, bảo đảm hạch toán hiệu quả, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đối với các đoạn tuyến đầu tư công, Bộ Xây dựng, các địa phương liên quan rà soát, đầu tư bổ sung đầy đủ, đồng bộ các công trình hạ tầng kỹ thuật trên tuyến cao tốc theo quy chuẩn; đẩy nhanh hoàn thiện các thủ tục để đáp ứng đủ điều kiện thu phí.

Trên cơ sở kết quả thu phí, đánh giá lưu lượng giao thông trên các tuyến đường bộ (bao gồm tuyến cao tốc và các quốc lộ, đường địa phương song hành) để nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư, kế hoạch, lộ trình thực hiện đầu tư hoàn chỉnh các tuyến cao tốc bảo đảm hạch toán hiệu quả.

"Mức độ ưu tiên đầu tư với các đoạn tuyến đầu tư công sẽ được xác định cụ thể đối với từng dự án trên cơ sở kết quả đánh giá hiệu quả KT-XH, hiệu quả tài chính, trong đó nghiên cứu toàn diện các yếu tố về: dự báo nhu cầu vận tải; hiện trạng đoạn tuyến, điều kiện thi công; khả năng huy động vốn", văn bản báo cáo nêu rõ.

Bộ Xây dựng cũng đồng thời kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính xem xét, cân đối vốn ngân sách Trung ương đối với các dự án đầu tư mở rộng có nghiên cứu chi tiết, bảo đảm hạch toán hiệu quả, làm cơ sở xem xét, quyết định đầu tư mở rộng các đoạn tuyến.