Đình làng Trịnh Xá và lễ hội Trò Chiềng

Lễ hội Trò Chiềng đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Ảnh tư liệu).

Với lịch sử lập dựng cả nghìn năm về trước, làng Trịnh Xá, xã Yên Ninh là một trong những làng Việt cổ lâu đời ở xứ Thanh.

Theo lưu truyền dân gian tại địa phương, họ Trịnh là một trong những dòng họ đến vùng đất này từ sớm, có công khai hoang, lập làng, nên người xưa đã đặt tên làng là Trịnh Xá, tên nôm là làng Chiềng.

Đình Trịnh Xá đã được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Từ xa xưa, người Trịnh Xá đã coi trọng đời sống văn hóa tinh thần. Trong làng có nhiều công trình kiến trúc gắn liền với sinh hoạt tín ngưỡng của người dân, như đình Nhất, đình Nhì, đình Chung, nghè, chùa, đền, miếu. Tuy nhiên, do những thăng trầm, nhiều công trình kiến trúc trong làng đến nay chỉ còn được nhắc nhớ qua lời kể của các bậc cao niên.

Đình Trịnh Xá là ngôi đình duy nhất còn được gìn giữ cho đến ngày nay trên đất làng Chiềng. Khi xưa, người dân thường gọi là đình Cả, đình Chung với ý nghĩa là đình lớn, nơi hội họp chung của cả làng. Về sau được đổi tên thành Trịnh Xá. Đình Trịnh Xá là “điểm tựa” tâm linh, nơi thờ Thành hoàng làng Trịnh Quốc Bảo.

Tam công Trịnh Quốc Bảo là vị Thành hoàng làng được người dân Trịnh Xá thờ tại đình.

Theo thần tích lưu truyền, ông sống thời Lý, làm quan trong triều đình, với tài năng văn võ, ông có công đánh dẹp giặc Tống ở phương Bắc và quân Chiêm Thành ở phía Nam.

Lưu truyền dân gian đến nay còn kể, biết quân Chiêm Thành ở phía Nam vốn giỏi dùng tượng binh, nên trước khi giao chiến, tướng Trịnh Quốc Bảo đã nghĩ ra cách dùng tre đan thành hình voi, bên ngoài phết giấy ngụy trang giống như voi thật, bên trong có dấu pháo hoa và ông cho “voi tre” luyện tập cùng tướng sĩ thuần thục. Khi xung trận, giữa lúc hai bên đang giao tranh, voi tre phát hỏa, kèm tiếng nổ inh tai khiến quân Chiêm Thành hỗn loạn. Quân Đại Việt nhân cơ hội đó xông lên đánh tan kẻ địch.

Lập được công lao to lớn, tướng Trịnh Quốc Bảo được nhà vua trọng thưởng. Tuổi già, ông cáo quan về quê nhà Trịnh Xá. Trong những năm tháng cuối đời, ông tổ chức các trò trong chiến trận năm xưa, truyền dạy cho người dân. Trò Chiềng có từ ngày ấy.

Hằng năm vào ngày 12 tháng giêng, lễ hội trò Chiềng lại được tổ chức nhằm tưởng nhớ công ơn của Thành hoàng làng.

Xưa kia, lễ hội Trò Chiềng là một trong những sinh hoạt văn hóa đặc sắc nổi tiếng khắp vùng.

Sau Cách mạng tháng Tám, lễ hội dần mai một. Đến năm 2007, lễ hội lần đầu được khôi phục. Và năm 2017 lễ hội Trò Chiềng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nghệ nhân ưu tú Trịnh Đình Quý - bậc cao niên dành nhiều tâm huyết cho việc khôi phục lễ hội Trò Chiềng, cho biết: “Lễ hội Trò Chiềng là nét đẹp văn hóa lâu đời của người dân Trịnh Xá. Theo đó, trước khi diễn ra phần hội sôi động, náo nhiệt, dân làng sẽ về đình dâng hương, kính cáo đến Thành hoàng làng, mong được thần phù hộ, che chở. Sau các nghi thức tế lễ thành kính, người dân di chuyển ra khu vực bãi lớn để tổ chức diễn trò. Từ xa xưa đến nay, đình Trịnh Xá và lễ hội Trò Chiềng là hai di sản văn hóa vật thể và phi vật thể có ý nghĩa quan trọng trong đời sống của người dân làng Chiềng”.