(Emagazine) Hai vợ chồng nghệ nhân nặng lòng với nghề dệt thổ cẩm dân tộc Chăm

Người thầy giáo nặng lòng với nghề truyền thống

Ông Nguyễn Văn Đông, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh An Giang cho biết: Ông Mo Ha Mad đã hai lần đại diện địa phương tham gia Lễ hội Văn hóa thổ cẩm tại Đắk Nông vào các năm 2019 và 2020, góp phần giới thiệu sắc màu thổ cẩm Chăm An Giang đến bạn bè trong nước. Ở Ngày hội lần này tỉnh cũng chọn ông bà đến Khánh Hòa để trình diễn nghề dệt thổ cẩm tại không gian của tỉnh An Giang.

Nghệ nhân Mo Ha Mad, sinh năm 1958, ngụ ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, tỉnh An Giang, là một trong những người gắn bó lâu năm với nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Chăm.

Hai vợ chồng nghệ nhân Mo Ha Mad và Zay Mah bên khung dệt thổ cẩm

Sinh ra trong gia đình có nhiều thế hệ làm nghề dệt, tuổi thơ ông gắn liền với những công việc quen thuộc như phơi chỉ, suốt chỉ, quay sợi để phụ giúp cha mẹ. Năm 1983, ông theo học tại Đại học Sư phạm Cần Thơ và sau đó có thời gian đứng trên bục giảng.

Tuy nhiên, đến năm 1991, trước hoàn cảnh gia đình, ông quyết định gác lại nghề giáo để trở về tiếp nối nghề truyền thống của cha ông. Cùng với người vợ là bà Zay Mah, ông trở thành thế hệ truyền nhân thứ ba gìn giữ nghề dệt có lịch sử hơn một thế kỷ tại vùng đất Châu Phong.

“Việc phơi chỉ, suốt chỉ, quay sợi đã gắn với tuổi thơ tôi. Mẹ mất sớm, cha ngày càng lớn tuổi nên tôi và vợ tiếp tục giữ nghề. Đó không chỉ là kế sinh nhai mà còn là linh hồn của gia đình và dân tộc mình”, ông Mo Ha Mad chia sẻ.

Theo nghệ nhân Mo Ha Mad, để hoàn thành một sản phẩm thổ cẩm, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn thủ công công phu như ngâm sợi, tẩy trắng, nhuộm màu, xả vải, phơi khô, suốt ép, mắc sợi dọc, quấn trục rồi mới đưa lên khung dệt.

Dù ngày nay nguyên liệu nhuộm đã được thay thế bằng thuốc nhuộm công nghiệp nhằm tiết kiệm chi phí và nâng cao độ bền sản phẩm, nhưng những hoa văn truyền thống vẫn được ông gìn giữ nguyên vẹn. Đó là các họa tiết mặt võng, con thoi, lồng đèn, ô vuông, răng cưa, hoa lá… phản ánh đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tình yêu thiên nhiên của người Chăm qua nhiều thế hệ.

Bà Zay Mah thực hành nghề dệt thổ cẩm tại cơ sở

Biến nghề truyền thống thành sản phẩm du lịch đặc sắc

Năm 2000, ông Mo Ha Mad quyết định xây dựng cơ sở dệt thổ cẩm tại ấp Phũm Soài. Không chấp nhận để nghề truyền thống mai một, ông chủ động tìm hướng đi mới bằng cách cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm.

Ngoài các sản phẩm truyền thống như xà rông và khăn rằn, cơ sở còn sản xuất nhiều mặt hàng phục vụ du lịch như túi xách, ba lô, nón, ví, móc khóa mang đậm họa tiết Chăm. Nhờ đó, sản phẩm ngày càng được du khách trong và ngoài nước yêu thích.

Hiện cơ sở duy trì hơn 10 khung dệt, tạo việc làm thường xuyên cho từ 15 đến 20 lao động địa phương với mức thu nhập ổn định. Có thời điểm, sản phẩm còn được xuất khẩu sang Campuchia, Malaysia và một số nước trong khu vực Đông Nam Á.

Không dừng lại ở sản xuất, năm 2024, được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và ngành du lịch, ông Mo Ha Mad thành lập Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm Châu Phong với 12 thành viên và đảm nhận vai trò tổ trưởng.

Các sản phẩm thổ cẩm do hai vợ chồng nghệ nhân Mo Ha Mad và Zay Mah tạo ra

Từ đây, ông tích cực liên kết với các công ty lữ hành để đưa khách đến trải nghiệm văn hóa Chăm.

Du khách không chỉ được trực tiếp tham quan quy trình dệt thổ cẩm mà còn được tìm hiểu lịch sử làng nghề, tham quan thánh đường Hồi giáo, nhà cổ Chăm, trải nghiệm không gian cưới truyền thống và thưởng thức nhiều món ăn đặc trưng như tung lò mò, cơm cà ri, bánh bò nướng cùng các tiết mục âm nhạc dân gian độc đáo.

Ông Nguyễn Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong cho biết, mô hình du lịch cộng đồng gắn với nghề dệt thổ cẩm đã góp phần thu hút hàng nghìn lượt du khách mỗi tháng trong mùa cao điểm, trong đó có nhiều du khách quốc tế.

Gìn giữ di sản cho thế hệ mai sau

Tháng 3 năm 2023, nghề dệt thổ cẩm của người Chăm xã Châu Phong chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của cộng đồng người Chăm trong việc bảo tồn nghề truyền thống.

Riêng nghệ nhân Mo Ha Mad đã nhiều lần được biểu dương, khen thưởng vì những đóng góp cho công tác bảo tồn văn hóa dân tộc. Ông từng nhận bằng khen của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo), Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, đồng thời được cộng đồng tín nhiệm bầu chọn là người có uy tín trong đồng bào dân tộc Chăm.

Cơ sở dệt thổ cẩm truyền thống của hai vợ chồng nghệ nhân Mo Ha Mad và Zay Mah luôn thu hút du khách đến xem và học nghề

Điều khiến ông trăn trở nhất hiện nay là làm sao để nghề truyền thống tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ. Vì vậy, ông luôn sẵn sàng mở lớp hướng dẫn miễn phí cho thanh niên địa phương. Đến nay, đã có từ 10 - 15 học viên được ông trực tiếp truyền dạy nghề.

Đặc biệt, người con gái út của ông cũng đang tiếp bước cha mẹ, vừa học nghề dệt vừa tận dụng mạng xã hội để quảng bá hình ảnh làng nghề, kết nối các tour du lịch và giới thiệu sản phẩm đến nhiều khách hàng hơn.

Ngày nay, khi giao thông đến làng Chăm Châu Phong ngày càng thuận lợi, nhất là sau khi các công trình giao thông mới được đưa vào sử dụng, lượng du khách tìm về làng nghề ngày một đông hơn. Trong ngôi nhà nhỏ của vợ chồng nghệ nhân Mo Ha Mad, tiếng khung cửi vẫn đều đặn vang lên mỗi ngày, hòa cùng tiếng trò chuyện của những người trẻ đang học nghề.

Những sợi chỉ bình dị qua đôi bàn tay tài hoa của các nghệ nhân Chăm không chỉ tạo nên những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu mà còn dệt nên câu chuyện về sự gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là hành trình bền bỉ của những con người dành trọn tâm huyết cho di sản quê hương, để nghề dệt thổ cẩm Châu Phong tiếp tục trường tồn và lan tỏa trong đời sống đương đại.

THẾ HẠNH; ảnh: MẠNH LÊ