Bốn trọng tâm thúc đẩy thương mại điện tử và kinh tế số khu vực phía Nam

Tại hội nghị, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), nhấn mạnh bốn trọng tâm cần tập trung triển khai, gồm hoàn thiện quản lý thị trường số; phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030; thúc đẩy xuất khẩu xuyên biên giới và tăng cường kết nối dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng phát biểu tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố phía Nam lần thứ XII năm 2026 (Ảnh - Bộ Công Thương).

Hoàn thiện quản lý thị trường số, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh trực tuyến, nhất là trong kiểm soát hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc và thông tin sai lệch về sản phẩm. Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng mà còn tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh, gây bất lợi cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, Cục Thương mại điện tử đã phối hợp với lực lượng Quản lý thị trường phổ biến, hướng dẫn các quy định pháp luật, đôn đốc việc tuân thủ trong kinh doanh trực tuyến và chú trọng hoàn thiện quy định xử phạt. Đây là những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đồng thời tăng cường khả năng phối hợp giữa cơ quan quản lý trung ương và địa phương trong phòng, chống vi phạm trên môi trường số.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, Bộ Công Thương phát biểu tại Hội nghị (Ảnh - Bộ Công Thương).

Một nhiệm vụ đáng chú ý là thúc đẩy định danh, xác thực điện tử đối với người bán trên các sàn thương mại điện tử thông qua phối hợp với Bộ Công an. Việc xác thực thông tin giúp làm rõ chủ thể kinh doanh, hỗ trợ truy vết khi phát hiện vi phạm và xác định trách nhiệm theo quy định. Qua đó, tính minh bạch của thị trường được tăng cường, tạo cơ sở để người tiêu dùng tiếp cận thông tin rõ ràng hơn về người bán và hàng hóa.

Đối với các Sở Công Thương, yêu cầu đặt ra là tăng cường phối hợp giữa đơn vị phụ trách thương mại điện tử, lực lượng Quản lý thị trường và các cơ quan liên quan; chủ động tiếp nhận thông tin, kiểm tra dấu hiệu vi phạm và nâng cao năng lực giám sát hoạt động kinh doanh trực tuyến. Quản lý thị trường số cần được thực hiện đồng thời thông qua hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Trong bối cảnh quy mô và phương thức kinh doanh trực tuyến liên tục thay đổi, hiệu quả quản lý không chỉ phụ thuộc vào việc hoàn thiện quy định mà còn đòi hỏi năng lực tổ chức thực thi, phối hợp liên ngành và khả năng khai thác công cụ số. Đây là nền tảng để xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng.

Phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030

Cùng với hoàn thiện quản lý thị trường số, phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử đồng bộ là nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn 2026-2030. Theo định hướng được nêu tại hội nghị, Bộ Công Thương thông qua Cục Thương mại điện tử đang triển khai các nhiệm vụ phát triển thương mại điện tử, đồng thời hỗ trợ địa phương xây dựng đề án phù hợp với điều kiện thực tế.

Việc phát triển thương mại điện tử cần xuất phát từ lợi thế ngành hàng, năng lực cung ứng, hạ tầng logistics và nhu cầu thị trường của từng địa phương. Đối với các địa bàn có thế mạnh về nông sản, thủy sản và sản phẩm công nghiệp nông thôn, nền tảng số có thể hỗ trợ kết nối cơ sở sản xuất với nhà phân phối, người tiêu dùng và đối tác xuất khẩu. Trong khi đó, tại các trung tâm công nghiệp, thương mại và logistics, ứng dụng công nghệ số góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đơn hàng, phân phối, thanh toán và kết nối chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, mở rộng hoạt động kinh doanh trên nền tảng số không đồng nghĩa với việc chỉ tập trung xây dựng gian hàng hoặc quảng bá sản phẩm. Hiệu quả kinh doanh còn phụ thuộc vào chất lượng hàng hóa, khả năng duy trì nguồn cung, tiến độ giao hàng và dịch vụ sau bán hàng. Vì vậy, phát triển thương mại điện tử cần đi đôi với đầu tư kho bãi, vận chuyển, logistics và thanh toán số, bảo đảm sự kết nối giữa khâu sản xuất với phân phối và tiêu thụ.

Một định hướng được đề cập là phát triển các trung tâm thương mại điện tử (Hub thương mại điện tử) tại những vùng kinh tế trọng điểm. Mô hình này hướng tới tạo đầu mối kết nối hàng hóa, logistics, thanh toán số và các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh trực tuyến, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ dùng chung, giảm chi phí vận hành và mở rộng thị trường.

Đối với khu vực phía Nam, việc hình thành các Hub thương mại điện tử cần gắn với vùng nguyên liệu, trung tâm sản xuất, đầu mối logistics và thị trường tiêu thụ. Sự tham gia của doanh nghiệp vận tải, ngân hàng, nhà bán lẻ và đơn vị cung cấp nền tảng số có vai trò quan trọng trong hoàn thiện chuỗi dịch vụ, từ tiếp nhận đơn hàng, giao nhận đến thanh toán.

Cục Thương mại điện tử sẵn sàng hỗ trợ chuyên môn, phối hợp với địa phương xây dựng đề án và phát triển hệ sinh thái thương mại số. Trên cơ sở đó, các Sở Công Thương cần xác định rõ ngành hàng ưu tiên, nhu cầu hạ tầng, nguồn lực và lộ trình triển khai. Việc đánh giá kết quả cần gắn với những tiêu chí cụ thể như doanh thu, khả năng mở rộng thị trường và mức giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Thúc đẩy xuất khẩu xuyên biên giới, mở rộng thị trường cho hàng Việt

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở thêm kênh tiếp cận người mua quốc tế, giúp doanh nghiệp Việt Nam thăm dò nhu cầu, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường thông qua các nền tảng số. Đây cũng là hướng đi được đặt ra nhằm nâng cao khả năng tham gia thị trường quốc tế của doanh nghiệp tại các địa phương phía Nam.

Thông tin tại hội nghị, bà Lê Hoàng Oanh cho biết Cục Thương mại điện tử đã làm việc với các nền tảng như Amazon, Shopee và TikTok Shop nhằm thúc đẩy chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đưa hàng Việt ra thị trường nước ngoài. Cục đồng thời đề nghị các Sở Công Thương lựa chọn những doanh nghiệp có tiềm năng và đủ năng lực tham gia chương trình xuất khẩu trực tuyến.

Khi kết nối với dữ liệu sản xuất, logistics và xuất nhập khẩu, cơ quan quản lý có thể đánh giá sát hơn năng lực cung ứng của địa phương và nhu cầu thị trường (Ảnh Bộ Công Thương).

Để khai thác hiệu quả kênh xuất khẩu này, doanh nghiệp cần chuẩn bị đồng bộ về sản phẩm, chất lượng, năng lực cung ứng và khả năng xử lý đơn hàng. Bên cạnh đó, việc tham gia thị trường quốc tế đòi hỏi đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn sản phẩm, an toàn, sở hữu trí tuệ, thuế, hải quan, vận chuyển và chính sách của từng nền tảng.

Vì vậy, công tác hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp. Các Sở Công Thương cần đánh giá điều kiện sản xuất, trình độ công nghệ, nhân lực, tài chính và năng lực quản trị để lựa chọn hình thức hỗ trợ thích hợp. Nội dung đào tạo nên tập trung vào xây dựng gian hàng, quảng bá sản phẩm, quản lý đơn hàng, tổ chức logistics và chăm sóc khách hàng quốc tế.

Một nội dung khác được đề cập tại hội nghị là xây dựng cẩm nang hướng dẫn xuất khẩu vào các thị trường lớn, cung cấp thông tin về nhu cầu tiêu dùng, tiêu chuẩn sản phẩm, thủ tục và quy định kinh doanh trên nền tảng số. Các thị trường được quan tâm gồm Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ.

Với lợi thế về nông sản, thủy sản, thực phẩm chế biến, hàng tiêu dùng và các sản phẩm đặc trưng địa phương, khu vực phía Nam có cơ hội mở rộng đầu ra thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận khách hàng mới chỉ là bước đầu. Để duy trì thị trường, doanh nghiệp phải bảo đảm chất lượng ổn định, bao bì phù hợp, năng lực giao hàng và dịch vụ sau bán hàng.

Hiệu quả của các chương trình hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến vì thế cần được đánh giá dựa trên kết quả thực tế, bao gồm số lượng đơn hàng, doanh thu xuất khẩu, khả năng duy trì chất lượng và mở rộng khách hàng, thay vì chỉ căn cứ vào số doanh nghiệp hoặc sản phẩm tham gia. Cách tiếp cận này giúp hoạt động hỗ trợ đi vào chiều sâu, gắn với năng lực xuất khẩu thực chất và khả năng phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

Kết nối dữ liệu thương mại điện tử, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

Nếu quản lý thị trường số tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, phát triển hệ sinh thái giúp mở rộng năng lực phân phối và xuất khẩu trực tuyến tạo thêm đầu ra, thì kết nối dữ liệu là nền tảng hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi thị trường và hoạch định chính sách. Đây cũng là một trong bốn trọng tâm được Cục Thương mại điện tử nhấn mạnh tại hội nghị.

Theo thông tin được nêu, Cục Thương mại điện tử đã bước đầu triển khai kết nối dữ liệu, hỗ trợ cung cấp khoảng 60–70% dữ liệu tham chiếu phục vụ xử lý thủ tục hành chính cho các địa phương. Cục đề nghị các tỉnh, thành phố hoàn thiện điều kiện kỹ thuật để tham gia kết nối, trong đó ưu tiên phát huy vai trò của các đô thị lớn có quy mô thương mại điện tử cao.

Việc tổng hợp dữ liệu về doanh số, đơn hàng và giao dịch theo địa bàn có thể giúp cơ quan quản lý đánh giá quy mô thị trường, nhận diện xu hướng tiêu dùng và xây dựng chính sách sát với thực tế. Đồng thời, dữ liệu được kết nối còn hỗ trợ đối chiếu thông tin, bổ sung cho phương thức quản lý dựa trên báo cáo định kỳ.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng thúc đẩy phối hợp với cơ quan Thuế và Hải quan nhằm tích hợp dữ liệu thương mại điện tử xuyên biên giới, phục vụ thống kê xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý thuế, hải quan theo quy định.

Để việc kết nối phát huy hiệu quả, các địa phương cần chuẩn hóa dữ liệu, thống nhất quy trình cập nhật, phân quyền khai thác và xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm. Song song với yêu cầu liên thông, việc chia sẻ thông tin phải bảo đảm an toàn dữ liệu, quyền riêng tư và bảo mật thông tin kinh doanh.

Đối với các Sở Công Thương, dữ liệu thương mại điện tử là cơ sở để theo dõi diễn biến thị trường, xác định ngành hàng tiềm năng, xây dựng chương trình xúc tiến thương mại và lựa chọn doanh nghiệp cần hỗ trợ. Khi được kết nối với dữ liệu về sản xuất, logistics và xuất nhập khẩu, thông tin thị trường có thể hỗ trợ đánh giá sát hơn năng lực cung ứng của địa phương cũng như nhu cầu tiêu thụ.

Bốn trọng tâm phát triển thương mại điện tử và kinh tế số tại khu vực phía Nam có mối liên hệ chặt chẽ, từ hoàn thiện thể chế và tăng cường giám sát đến phát triển hạ tầng dịch vụ, mở rộng thị trường quốc tế và nâng cao năng lực quản trị dựa trên dữ liệu. Để chuyển các định hướng thành kết quả cụ thể, các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030, xác định rõ ngành hàng ưu tiên, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm thực hiện.

Về phía doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là chủ động ứng dụng công nghệ số, chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và tuân thủ quy định pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa sản xuất, logistics, thanh toán và phân phối để tận dụng lợi thế của thị trường số.

Triển khai đồng bộ các nhiệm vụ sẽ góp phần mở rộng đầu ra hàng hóa, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo lập môi trường kinh doanh trực tuyến minh bạch, an toàn. Qua đó, thương mại điện tử và kinh tế số có thêm điều kiện đóng góp thiết thực vào phát triển ngành Công Thương, thúc đẩy liên kết kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực phía Nam.